Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Koronavirüsü Kapmak İçin Gönüllü Olmak İster misiniz? İşte Size Bir İş Fırsatı!

Uzmanlar, COVID-19 Salgını Sırasında Etik Sorumluluklar ile Acil Durum Tepkisi Arasındaki Dengeyi Tutturmaya Çalışıyor!

Koronavirüsü Kapmak İçin Gönüllü Olmak İster misiniz? İşte Size Bir İş Fırsatı! MS Tech/Getty
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, MIT Technology Review isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bir akademisyen grubu, fedakar 100 gencin bir COVID-19 aşısını gönüllü olarak yaptırıp bile bile koronavirüse yakalanması gerektiğini söylüyor.

Bu tür bir “virüs yükleme deneyi” fikri tartışmalı olsa da, Harvard Üniversitesi tarafından internette yayınlanan iş teklifine göre, aşının işe yarayıp yaramadığına ilişkin hızlı bir kanıt sağlayarak test süresini aylar bazında kısaltabilir. Teklifi Harvard Üniversitesi salgın hastalıklar uzmanlarından Marc Lipsitch, Rutgers Üniversitesi biyoetikçilerinden Nir Eyal ve Londra Hijyen ve Tropikal Hastalıklar Akademisi istatistikçilerinden Peter Smith birlikte hazırladılar. Marc Lipsitch, attığı tweet’te şöyle yazdı:

#COVID19 nedeniyle ekonomiden, sağlık sisteminden veya her ikisinden de fedakarlık etme ikileminden kurtulmak için yeni fikirlere ihtiyacımız var.

Kimi uzmanlara göre salgının bitmesi için en iyi çözüm aşıdır. Massachusetts’in Cambridge şehrindeki Moderna Therapeutics tarafından üretilen bir aşı adayı, ilk güvenlik testi aşamasında Washington eyaletindeki sağlıklı gönüllülere zaten uygulanıyor.

Ancak henüz hiç kimse bile bile virüsü almaya gönüllü olmadı - ki zaten bu konu çoğu şartlar altında etik açıdan tartışmalıdır. Yazarlar da işlemin çok net dezavantajları olduğunu itiraf ediyorlar:

Gönüllülere bu canlı virüsü yükleme işlemi, ciddi hastalıklara hatta ölüme bile yol açma riski taşıyor.

Yine de yazarlar, bu riski almanın toplumun genel sağlığı açısından değebileceğini, aşılanmış kişilere bile bile virüs vermenin bir aşının işe yarayıp yaramadığını görmek için en hızlı yol olabileceğini düşünüyorlar.

Ancak aşı yükleme testleri konusunda uzman olan, Maryland Üniversitesi’nden Myron Levine bu riske almanın değmeyeceğini düşünüyor. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nin yayınladığı istatistiklere göre, ABD’de COVID-19 nedeniyle hastaneye yatırılanların %20’sini 20-44 yaşları arasındaki kişiler oluşturuyor, bu yaş grubundakilerin ölüm oranı ise 750’de bir. Levine, şöyle diyor:

Kendinize sorun bakalım: Sevdiklerinizin böyle bir şeye katılmasını ister misiniz?

İnsanlara mikrop vermek, bilimsel araştırma yaparken kabul edilebilecek bir yol olabilir, Levine de 1970’ten bu yana kolera gibi hastalıkların araştırmalarında yükleme deneyleri yaptığını söylüyor. Ancak araştırmalara belli senaryolar dahilinde izin verildiğini belirtiyor. Bu senaryolardan birinde deneklere virüsün zayıflatılmış veya etkisi hafifletilmiş versiyonları verilir. Diğer senaryoda ise aşının başarısız olma ya da işlerin ters gitme olasılığına karşı bir ilaç tedavisinin mevcut olması zorunluluğu aranır. Ancak COVID-19’la birlikte görülen tehlikeli zatürre için henüz bir ilaç tedavisi yoktur.

Buna karşın, iş teklifinin yazarları -hiçbirinin doktor olmadığını hatırlatalım- ciddi herhangi bir hastalığı olmayan genç yetişkinlerin dünyayı COVID-19’dan kurtarmaya yardım etmek için bilinçli olarak kobay olmayı seçebileceklerini düşünüyorlar. Her ihtimalde denekler zaten enfekte olabilecekleri için yazarlara bu konuda hak vermek gerek.

Üç araştırmacı bu işin nasıl yapılacağına dair bir plan da sunuyor. İlk olarak o zamana kadar virüsü kapmadıklarından emin olmak için genç gönüllüler iki haftalık bir karantinaya alınacaklar. Sonrasında virüs verilecek ve gelişmeler takip edilecek. Gönüllüler araştırma boyunca “güvenli ve rahat bir ortamda” izole edilecekler. Bu sırada doktorlar gönüllülerin boğazında virüs üreyip üremediğini ve semptomların ortaya çıkma süresini gözleyecekler. Araştırmacıların tahminleri ve sözleri şöyle:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu tip araştırmalar için gereken gönüllü sayısı, seçilen sonlanım noktasına göre değişir, bu araştırma için 100 civarında gönüllü gerekebilir. Çalışma sırasında enfekte olan gönüllüler, en son teknolojiye sahip tesislerde, yoğun bakım kaynaklarında öncelik verilerek, son derece özenli bir COVID-19 tedavisi görecekler.

Aşı geliştirme çalışmaları normalde 18 ay sürer. Bu sürenin büyük kısmı 3. faz testler için harcanır: Yüzlerce hatta binlerce kişiye aşı uygulanır, bir o kadar kişi de kontrol grubu olarak aşı yapılmadan gözlenir; sonra aşılananların hasta olmadığı, hasta oldularsa da çok az semptom gösterdikleri kanıtlanmaya çalışılır.

Smith, Lipsitch ve Eyal’a göre, insanları aşılayıp bilerek enfekte etmek bu süreci hızlandırabilir ve “3. fazı atlamak için kabul edilebilir bir yol olabilir”.

Levine de aşı yükleme testinin “süreyi hayli kısaltabileceği” konusunda hemfikir. Bununla birlikte eğer COVID-19 hâlâ etkisini sürdürmeye devam ederse bulaşıcı bir çalışmanın avantajı göründüğü kadar çok olmayabilir. Zaten birçok insan enfekte olacağı için hem hızlı hem de etik bir testin organize edilmesi mümkün olabilir.

Öte yandan aşı geliştirme süresinin kısaltılması için bazı adımlar da atılıyor. Moderna ve Ulusal Sağlık Enstitüsü aşı için güvenlik çalışmalarına başladıklarını, hayvanlar üzerindeki testlerin bitmek üzere olduğunu bildirdiler. Boston Globe’da yayınlanan habere göre, Moderna’nın genel müdürü Stéphane Bancel, bankacılara şirketin bu sonbaharda bazı kişilere koronavirüs aşısını yapmak için Washington’dan acil onay alabileceğini söyledi. Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na sunulan bir dosyaya göre Bancel şunu ifade etti:

Acil durumlarda sağlık personeli gibi bazı insanlara yapılabilecek bir aşı elimizde olabilir.

Eğer bir aşı yükleme testi gerçekleşirse birçok gönüllünün bu çalışmaya başvurması olasıdır. Sonuçta ilk müdahale ekipleri, yoğun bakımda çalışanlar, sağlık personeli hatta marketlerde çalışanlar işe gitmeye devam ederek COVID-19’a yakalanma riskini zaten almış durumdalar. Yükleme testinin yazarları şunu ifade ediyorlar:

Önemli bir ortak fayda için bile olsa insanlardan ağır hastalık hatta belki ölüm riskini almalarını istemek kabul edilemez gibi görünebilir. Ama aslında gönüllü itfaiyecilerden başkalarının yararı için alevler içindeki binalara girmelerini isterken tam da bu tip riskleri almalarını istiyoruz.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Bilim Budur! 13
  • İnanılmaz 13
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Muhteşem! 9
  • Umut Verici! 5
  • Korkutucu! 4
  • Güldürdü 2
  • Grrr... *@$# 2
  • İğrenç! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Üzücü! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/08/2020 08:11:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8411

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Instagram
Halk Sağlığı
Beslenme
Güve
Sürüngen
Hominidae
Stres
Jeoloji
Elektrokimya
Dünya Sağlık Örgütü
Maskeler
Ara Tür
Yaşamın Başlangıcı
Doğa Olayları
Etimoloji
Yılan
İnsan Sağlığı
Parçacık
Diş Hekimi
Hastalık Kontrolü
Bilinç
Büyük Patlama
Fizik
Ortak Ata
Charles Darwin
Bilim İnsanları
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir bilim insanı kimdir? Bir anahtar deliğinden, doğanın anahtar deliğinden, bakıp da neler olup bittiğini öğrenmeye çalışan meraklı bir insandır.”
Jacques Cousteau
Geri Bildirim Gönder