Köpekbalıkları, Dünya'nın Manyetik Alanını Kullanarak Yönlerini Belirliyorlar!

Köpekbalıkları, Dünya'nın Manyetik Alanını Kullanarak Yönlerini Belirliyorlar!
Çekiçbaşlı Köpekbalığı (Sphyrna Tiburo)
Brave Wilderness
Yazar Tim Vernimmen Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
5 dakika
750 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Hayvanlar aleminde muazzam göçler söz konusu olduğunda, akla ilk gelen hayvanlar, genelde kuşlar ve somonlardır. Fakat Güney Afrika'dan Avusturalya'ya göçen büyük beyazlardan tutun Bahama adalarına yolculuk eden limon köpekbalıklarına kadar birçok köpekbalığı türü de okyanusların bir ucundan öbür ucuna olan etkileyici göçlere imza atıyorlar.

Uzun bir süredir bilim insanları, köpekbalıklarının bunu nasıl başardığını merak ediyorlardı. Birçok türün üstün bir koku duyusu olmasına ve bu duyunun yolculuklarının sonuna doğru rotayı bulmalarına yardım ediyor olmasına rağmen, tek başına koku duyusu, uzun mesafeleri kat etmelerini sağlayamaz. İşte bu birçok bilim insanını, köpekbalıklarının Dünya'nın manyetik alanından faydalanarak yollarını bulduklarını düşünmekteydi.

Dünya'da her konumun özel bir manyetik karakteristiği, yani bir "manyetik parmak izi" olmasından ötürü, bilim insanları köpekbalıklarının zihinlerindeki bir "manyetik haritaya" göre hareket ettiklerini düşünüyorlardı. Bu teoriyi test etmek için ABD Ulusal Oşinografi ve Atmosfer Dairesi'nde (NOAA) çalışan köpekbalığı uzmanı biyolog Bryan Keller, 20 yavru çekiçbaş köpekbalığını (Sphyrna tiburo) Florida State University'de bir laboratuvara getirdi. Current Biology dergisinde yayınlanan çalışmada Keller ve meslektaşları, çekiçbaşlı köpekbalıklarının gerçekten de dünyanın manyetik alanını kullanarak yol bulduklarını ortaya koydular.[1] Keller, şöyle anlatıyor:

Reklamı Kapat

Köpekbalıklarının manyetik alanları hem algıladıklarını hem de etkileşimde bulunduklarını ortaya koyan farklı çalışmalar da bulunuyor; fakat bizim çalışmamız, ilk defa köpekbalıklarının manyetik bir harita algısı olduğunu gösterdi.

Köpekbalıklarının nasıl yol bulduklarını anlayabilmek, bize onların nereye gittiklerini anlamamızı ve bu bölgeleri koruyabilmemizi sağlayacaktır. Köpekbalıklarının göç ettikleri bölgelerin çoğu, fahiş balıkçılık ve çevre kirliliğine maruz kalmaktadır: 1970'den bu yana 18 farklı köpekbalığı ve vatoz türünün 70% azaldı.

Yavru Köpekbalıklarını Kandırabilir Miyiz?

Deney için araştırmacılar, yavru köpekbalıklarını bakır kablolarla sarılmış bir küp ile çevrelenmiş bir su tankına aktardılar. Keller'ın deney hakkındaki açıkladığı üzere, elektromanyetik yasalar çerçevesinde, kablolardan geçen güç artırıldıkça, manyetik alan değiştirilebiliyordu. Keller'e göre eğer köpekbalıkları gerçekten de manyetik bir harita algısına sahiplerse, onları farklı bir manyetik alanın etkisi altına koymak, onların hareketlerini etkilemeliydi.

Deney İçin Manyetik Alanı Manipüle Edilebilen Bir Su Tankında Yüzen Çekiçbaşlı Köpekbalıkları
Deney İçin Manyetik Alanı Manipüle Edilebilen Bir Su Tankında Yüzen Çekiçbaşlı Köpekbalıkları
SciTechDaily

Keller'in bu kanaati, deney boyunca birçok kez doğrulandı. Yavru köpekbalıkları, Florida'nın körfez kıyısının açıklarında yakalandıkları yerin manyetik alanına maruz bırakıldıklarında, çok çeşitli yönlere yöneldiler. Fakat yakalandıkları konumun yaklaşık olarak 600 kilometre güneyindeki bir konumun manyetik özelliklerine maruz bırakıldıklarında, çoğu köpekbalığı kuzeye yöneldi.

Keller'e göre bu, köpekbalıklarının zihninde olmaları gereken yerden çok daha güneyde bulunduklarını onlara bildiren bir manyetik harita algısı olduğunu açıkça gösterdi.

Gerçek deneyden önce deneme amaçlı tek bir yavru çekiçbaşlı köpekbalığının su tankındaki manyetik alan değişimlerine tepkilerinin kaydedildiği video
SciTechDaily

Fakat Keller ve meslektaşları, sadece bu sonuçlarla tatmin olmadılar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İlk deneyde olduğu gibi, köpekbalıklarını olmaları gerekenden 600 kilometre daha kuzeyde bulunduklarını sinyalleyen bir manyetik alana maruz bıraktılar. Fakat bu deney, ilki kadar başarı olmadı ve köpekbalıkları, nerede oldukları hakkında hiçbir fikirleri olmaksızın, hangi yöne gideceklerini anlayamadılar.

Beklenmedik Sonuçlar

Peki ama köpekbalıklarının manyetik haritası neden sadece güneyde çalışmış olabilir?

Keller'e göre bunun bir sebebi, örneklemin alındığı çekiçbaşlı köpekbalığı nüfusunun kuzeyde kara olmasından ötürü hiç kuzeye gitmemiş olmaları olabilir. Fakat, öte yandan, köpekbalıklarının yakalandıkları yerin güneyinde Meksika körfezi bulunmakta ve yavruların burayı keşfetme olanaklarının olmuş olabileceği ihtimali var. Bu, köpekbalıklarının manyetik haritalarını bizzat öğrenerek oluşturduklarının göstergesidir. Kenneth Lohmann şöyle diyor:

Bu bulgular köpekbalıkları ile deniz kaplumbağalarının manyetik alanları benzer şekillerde kullandıklarına işaret ediyor.

Lohmann'a göre günümüze dek yapılmış çoğu araştırma, deniz kaplumbağalarının navigasyonel mekanizmalarının somon gibi diğer uzun mesafeli okyanus göçmen türlerinkine benzer olduğunu gösterdi:

Reklamı Kapat

Okyanusta göç eden türlerin rotalarını çizmelerine katkıda bulunabilecek faktörler fazlasıyla kısıtlı. Bundan ötürü dünyanın manyetik alanı bu gibi türler için önemli bir ipucu teşkil ediyor olabilir.

Daha Kapsamlı Manyetik Haritalar

Deniz kaplumbağaları üzerine yapılan araştırmala,r manyetik alanların algılanmasının ve yorumlanmasının kısmen kalıtsal ve kısmen öğrenilen bir kabiliyet olduğunu, iki bileşenin ortak mevcudiyetinin bu sürüngenlerin göç rotalarını bulmalarını sağladığını gösterdiler. Logmann şöyle diyor:

Köpekbalıkları için manyetik alanları algılama ve yorumlama kabiliyetinin ne kadar kalıtsal ve ne kadar öğrenilmiş olduğu hakkında yargılar yapılması için çok erken. Fakat bu çalışma gelecek araştırmalar için sağlam bir temel teşkil ediyor.
Deniz kaplumbağaları da çeşitli marin türleri gibi manyetik alanlardan yararlandıkları bilinmekte
Deniz kaplumbağaları da çeşitli marin türleri gibi manyetik alanlardan yararlandıkları bilinmekte
WWF

Almanya'da Oldenburg Üniversitesi'nde çalışan duyusal sinirbilimci Henrik Mouritsen ise, her ne kadar köpekbalıklarının bu kabiliyeti hakkında bir kanaate varılması için erken olduğuna katılsa da kuşların manyetik algıları üzerine yapılan ve daha köklü olan çalışmaların da gösterdiği gibi bu tür kabiliyetlerin "kesinlikle öğrenilmiş" olduğunun da altını çizdi. Şöyle diyor:

(Köpekbalıklarının) özel elektrik duyularının olup olmadıklarını da merak etmiyor değilim. Benim için asıl heyecan verici olan şey köpekbalıklarının böyle bir şeyi nasıl becerdiklerinin açıklanması olacaktır.

Keller'e göre bu çalışmanın ardından yapılacak bir sonraki deneyde, doğdukları yerden hem kuzeye hem de güneye yolculuk edebilen, ABD'nin doğu kıyılarından çekiçbaşlı köpekbalıklarının yakalanması ve daha kapsamlı bir manyetik haritalarının olup olmadığının araştırılması ilgi çekici sonuçlar üretecektir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 3
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: National Geographic | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 22:08:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10461

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Antikor
Bağışıklık Sistemi
Yiyecek
Toplumsal Cinsiyet
Önlem
Darwin
Hastalıkların Tedavisi
Kan Hastalıkları
Kafatası
Uluslararası Uzay İstasyonu
Doğa
Sağlık Örgütü
Savaş
Evrim
Astrofotoğrafçılık
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Biyocoğrafya
Karanlık Enerji
Yemek
Amerika Birleşik Devletleri
Sinek
Müzik
Diş Hekimi
Protein
Vücut
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın