Kızıl akbaba (Gyps fulvus)

Kızıl akbaba (Gyps fulvus)
Yetişkin birey.
Yasemin Öztürk
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu  PedramTürkoğlu Fotoğrafçı Pedram Türkoğlu
4 dakika
451 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Kızıl akbaba
  • Bilimsel Adı Gyps fulvus
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Kızıl akbaba
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Griffon vulture
  • Gözlem Lokasyonu Dörtdivan, Bolu
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

Gözlem, Yasemin Öztürk'ün yüksek lisans tezinde yürüttüğü araştırmalar sonucu kaydedilmiştir.

Tanım ve Genel Bilgiler

Türkiye'nin 4 akbaba türünden birisi olan kızıl akbaba, kara akbabadan sonra en büyük akbaba türüdür. Kızıl bir gövdeye sahiptir. Kanatları ve kuyruğu siyahtır. Boynu ve başı, yün kumaşına benzeyen ince tüylerle kaplıdır. Genç bireylerde kanat altı daha açık, yakası daha koyu renklidir. Boyunlarının hareket kabiliyeti yüksektir. Görme ve işitme duyuları oldukça gelişmiştir. Burun boşlukları oldukça geniş bir yapıya sahiptir. Burun delikleri ise genellikle kıl ve türlerle kaplıdır. Gündüz yırtıcıları takımında olduğu için gagası çengel şeklindedir. Birinci ve ikinci parmağı uzun, tırnakları sivri ve kıvrıktır. Kızıl akbaba, diğer akbabalar gibi yerden havalanma konusunda çok yetenekli olmasalar da, havada süzülerek 64 km/sa hıza çıkabilir. Hatta bir leşe veya herhangi bir besine doğru ilerliyorsa, 164 km/sa hıza bile ulaşabilir.

Yetişkin birey. Dörtdivan, Bolu.
Yetişkin birey. Dörtdivan, Bolu.
Pedram Türkoğlu

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Kuşlar uçarken fazla enerjiye ihtiyaç duyarlar, buna mukabil oksijen ihtiyaçları oldukça fazladır. Bir kuş uçarken, dinlendiği zamana göre 21 kat daha fazla oksijene ihtiyaç duymaktadır. Bu sebepten ötürü solunum sistemleri, buna yönelik seçilim göstermiştir. Gövdelerinde yer alan kemikler ve korudukları organlarında yapılarında değişiklikler gözlemlenmektedir.

Kızıl akbaba, Gündüz Yırtıcıları (Falconiformes) takımının içinde yer alan Atmacagiller (Accipitridae) ailesinde sınıflandırılmaktadır. Gyps cinsinin 7 türünden biridir.

Türkiye'deki üreme alanlarının haritası.
Türkiye'deki üreme alanlarının haritası.
Türkiye Üreyen Kuş Atlası

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Kızıl akbaba: İspanya'dan Kuzey Afrika'ya, Arap Yarımadası'ndan Balkanlar'a, Hindistan'dan Kafkaslar'a kadar geniş yayılımı olan bir türdür. Diğer Eski Dünya Akbabaları gibi yerden havalanma konusunda çok yetenekli olmadıkları için genellikle yuvalarını yüksek kayalıklara yaparlar. Yuvaları dağlık bölgelerde bulunsa da yiyecek aramak ormanlık alanlara seyahat ederler.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Küçük akbaba IUCN kırmızı listesinde Least Concern “LC”, yani "Asgari Endişe" olarak sınıflandırılmıştır. Bazı coğrafyalarda popülasyonlarında parçalanmalar görülse de nüfusu giderek artmaktadır. Avrupa nüfusunun 32.400-34.400 çift olduğu tahmin edilmektedir, bu da 64.800-68.800 olgun kişiye eşittir. Küresel nüfusun ise çok ön bir tahmini 648.000-688.000 olgun bireydir. Türkiye'de kızıl akbaba en az 300, en çok 600 üreyen çifte sahiptir.

Kızıl akbabanın popülasyonları artış göstermesine rağmen küresel ölçekte karşılaştığı bazı beşeri tehditler vardır. Rüzgar türbinleri, elektrik telleri kızıl akbaba için önemli olan tehditlerden birkaçıdır. Diğer leşçi türlerde olduğu gibi, toynaklı hayvanların tedavilerinde ölmeden önce kullanılan diklofenak gibi ilaçlar, kızıl akbaba ölümlerine yol açmaktadır.

Muhtemelen rüzgar türbinleri sebebiyle ölmüş olan bir yetişkin.
Muhtemelen rüzgar türbinleri sebebiyle ölmüş olan bir yetişkin.
Vulture Conservation Foundation

Hayvan türlerini tehdit eden en önemli faktörlerden biri yaşam alanlarındaki değişikliklerdir. Özellikle yırtıcı kuşlar geniş yaşam alanlarına ihtiyaç duyarlar, örneğin bir kartal normal şartlarda 100 km²'lik alana ihtiyaç duymaktadır. Kızıl akbabaya gelecek olursak, kızıl akbabalar yaşamlarının büyük bir kısmını kayalık arazilerde geçirirler. Bu nedenle alanda meydana gelecek değişiklikler kızıl akbabaları önemli ölçüde etkiler.

Bir başka tehdit ise yırtıcı popülasyonunu azaltmak için kullanılan yasa dışı zehirli et uygulamasıdır. Burada asıl hedef kurt, çakal vb. hayvanlar olmasına rağmen, kızıl akbaba gibi leşçi canlılar da etkilenmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Davranış ve Etoloji

Kızıl akbaba, son derece sosyal bir kuş türüdür. Sayıları binleri bulan büyük sürüler oluşturabilir. Bir leşin paylaşılması kızıl akbabalar arasında kavgalara neden olabilir. Leş üzerinde hakimiyet sağlamak için homurdanma, tıslama gibi sesler çıkarırlar.

Kızıl akbaba, yuvasını eşiyle beraber yapar. Kuluçka dönemi şubat ve mart aylarında başlar, ağustos ayının sonuna kadar devam eder. Kızıl akbaba üreme verimliliğini arttırmak için yumurtlamadan önce, 1 ay sık sık çiftleşir. Yumurtadan çıkan yavrular 125-130 gün içerisinde uçar. Cinsel olgunluğa 4-5 yaşında ulaşır. Ortalama yaşam süresi 37 yıldır.

İki yetişkinin termal akımlar ile süzülmesi, Dörtdivan, Bolu.
İki yetişkinin termal akımlar ile süzülmesi, Dörtdivan, Bolu.
Pedram Türkoğlu

Diyet ve Metabolizma

Kızıl akbaba leşçi bir kuş türüdür. Diyetini çoğunluğunu çeşitli hayvanların leşleri oluşturmaktadır. Leşlerin iç organlarını yer, sert kısımlarını dışarı atarlar. Diyetleri bölgedeki biyolojik çeşitliliğe göre değişmektedir.

Reklamı Kapat

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Kızıl akbaba doğa için önemli olduğu gibi insan için de önemli bir türdür. Çünkü diğer leşçil akbabalar gibi küçük akbaba da ölen hayvanların cesetlerini ortadan kaldırarak olası hastalıkların salgınını önler.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Y. Öztürk. (Yüksek Lisans Tezi, 2021). Sütçüler (Isparta) kızıl akbaba (Gyps fulvus) populasyonunun biyoekolojisi. Not: Tez No: 179761.
  • Smıthsonian's National Zoo & Conservation Biology Institute. Ruppell's Griffon Vulture. (03 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 03 Haziran 2021. Alındığı Yer: Smıthsonian's National Zoo & Conservation Biology Institute | Arşiv Bağlantısı
  • A. Demirsoy. (Ansiklopedi, 1992). Yaşamın Temel Kuralları Omurgalılar / Amniyota (Sürüngenler Kuşlar ve Memeliler) Cilt III / Kısım II. Not: s. 942.
  • G. Eken, et al. (Bilimsel Rapor, 2006). Türkiye'nin Önemli Doğa Alanları. Not: s. 473.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/10/2021 15:45:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10528

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Savunma
Alzheimer
Uçak
Enzim
Uçuş
Çalışma
Dünya Dışı Yaşam
Dağılım
Veri
Bilim İnsanları
Albert Einstein
Memeli
Ses Kaydı
Koruma
Hekim
Yakınsak Evrim
Dna
Ağız
Hamilelik
Modern
Fizik
Safsata
Koronavirüs
Organ
Yas
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın