Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Kitap Analizi: Analitik Felsefe Nedir?

Kitap Analizi: Analitik Felsefe Nedir?
31 dakika
1,542
  • Felsefe
  • Çağdaş Felsefe
  • Yazar: Hans-Johann Glock
  • Çevirmen: Osman Baran Kaplan
  • Yayınevi: alBaraka Yayınları
  • Basım Tarihi: Ekim 2021
  • Basım Dili: Türkçe
  • Orijinal Dil: İngilizce
  • Sayfa Sayısı: 428
  • Barkod: 9786257312493
  • Satın Alma Bağlantısı: Amazon

İncelemeye Başlamadan Önce...

Felsefede ne gibi yaklaşım ve gelenekler vardır? Bu, epey zor ve geniş kapsamlı bir yanıt gerektiren sorudur. Antik Yunan'dan bugüne birçok felsefe hareketi ve geleneği olduğunu söylemek mümkündür. Bu gelenekler, belirli coğrafya ve kültürlerde entelektüel olarak kısmen daha baskın hale gelmiştir: Alman İdealizmi'nin Batı ve Orta Avrupa'da etkili olması gibi. Bu, bir anlamda oldukça beklendik bir durumdur; en nihayetinde felsefenin toplumsal koşullardan tümüyle bağımsız olduğunu iddia etmek epey hatalı olurdu. Bu anlamda Analitik Felsefe ve Kıta Felsefesi geleneklerini bu türden coğrafi ve toplumsal koşullar etrafında ele almak yararlı olacaktır.

Batı felsefesinde genel anlamda dört felsefe geleneği olduğu iddia edilir:

Tüm Reklamları Kapat

  • Kıta Felsefesi,
  • Analitik Felsefe,
  • Pragmatik Felsefe ve
  • Geleneksel Felsefe.

Elbette Stoacılık, Aristotelesçilik veya Neoplatonizm gibi bu türden geleneksel ayrımlara tümüyle dahil edilmesi zor yaklaşımlar da mevcuttur. Fakat en temelde bilime bakış, yazım tarzı, kullanılan dilin açık ve titiz olması, başvurulan felsefi yöntemin ne olduğu, mantık ve argümantasyon kullanma, belli başlı ilgi alanlarına görece daha çok eğilmek gibi birçok konu başlığında analitik ve kıta felsefesi arasında kimi farklılıklar var gibi durmaktadır.

Analitik felsefe veya kıta felsefesinin ne olduğunu sormaya başlamadan önce, bir felsefe geleneğini "felsefe geleneği" yapan şeyin ne olduğunu sormak gerekir. İncelemeye başlayacağımız bu kitap, bu türden öncelikli soruları da ele alarak geniş kapsamlı sorular sormakta ve bu sorulara yanıt vermeye çalışmaktadır. Yazar, Analitik felsefeyi anlamak adına Aile Benzerliği Kuramı ve Tarihsel-Genetik Soy Ağacı yaklaşımına başvursa da bu türden bir projeyi kıta felsefesini veya başka bir geleneği anlamak için de kullanabiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

"Analitik Felsefe Nedir?" Kitabını Neden Okumalısınız?

İlk olarak, analitik felsefe üzerine Türkçe bir kitap okumak istiyorsanız neden bu kitabı okumanız gerektiğine dair bazı gerekçeler sunmakta fayda görüyoruz. En nihayetinde emek/zaman maliyeti açısından ilgi alanımıza uygun doğru metinleri seçmek birçok açıdan çok önemlidir.

Kapsam, Çeşitlilik ve Güncellik

Metafelsefe bağlamında Analitik felsefenin ne olduğuna dair (bizim tespit edebildiğimiz) toplamda beş Türkçe kitap vardır. Bunlar sırasıyla:

  • Jean-Gerard Rossi'nin Bilgi Kültür Sanat Yayınları'ndan çıkan "Analitik Felsefe",
  • John Hospers'in Adres Yayınları'ndan çıkan "Analitik Felsefeye Giriş",
  • Aaron Preston'ın İdea Yayınevi'nden çıkan "Analitik Felsefe-Bir Yanılsamanın Tarihi",
  • Sara Çelik'in Retro Basım Yayın'dan çıkan "Analitik Felsefe: Çözümlemeci Felsefeye Bir Giriş" ve
  • birazdan inceleyeceğimiz, Hans-Johann Glock'un alBaraka Yayınları'ndan çıkan "Analitik Felsefe Nedir?" adlı kitabıdır.

Tüm bu kitaplar içerisinde kapsam, çeşitlilik ve güncellik açısından Glock'un bu kitabı en doyurucu olanıdır (analitik felsefenin neliğine dair yabancı literatürde de bu kitap epey önemli bir yer tutuyor gibi durmaktadır). Bu nedenle analitik felsefe öğrenmek isteyen birine öncelikle bu kitabı önermeyi tercih ediyoruz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu, elbette diğer kitapların önemsiz olduğunu göstermez. Analitik felsefeye dair isimlerini andığımız tüm bu kitapları okumanızı öneririz; bunlarun her birinin doldurduğu apayrı bir boşluk vardır. Diğer yandan Sara Çelik'in kaleme aldığı kitap, bir Türk felsefeci tarafından kaleme alınması açısından epey değerlidir ve oldukça iyi bir kitaptır; başka bir inceleme yazımızda onu da konu edineceğiz.

Objektiflik

Yazar, kendisini bir Analitik felsefeci olarak tanımlıyor ve diğer felsefe geleneklerine burun kıvırmak yerine epistemik erdemlerle hareket etmek adına objektif olma kaygısı güdüyor. Bunu ne kadar başardığına, kitabı okuyunca siz karar verebilirsiniz. Bu inceleme yazısını kaleme alan kişi olarak ben de kendimi bir analitik felsefeci olarak tanımladığım için, taraflı bir değerlendirme yaptığım izlenimine kapılmanızı istemem. Kitabı edindikten sonra bu inceleme yazısına tekrar dönerek değerlendirmenizi yapabilirsiniz.

Burada asıl değinmek istediğimiz şey ise, analitik felsefeyi, bir analitik felsefeciden okumanın mühimliğidir. Fakat analitik felsefeyi diğer felsefe geleneklerini yok saymadan, yer yer farklılıklar ve aynılıklar noktasında karşılaştırarak okumak çok daha önemlidir. Yazarın hem analitik felsefenin tarihi ve güncelliğine dair derinlikli bilgi sahibi olması hem de diğer felsefe gelenekleri hakkında fikir sahibi olması konuya dair daha geniş çerçeveli bir bakış yakalamanıza katkı sunabilir.

Güncellik

Analitik felsefe üzerine kısıtlı Türkçe literatür ne yazık ki istisnalar hariç 1960 veya 1970'lerde sonlanmaktadır. Fakat bu kitabın 2008 yılında Cambridge Press'ten çıktığı göz önüne alındığında, günümüze daha yakın olmasının avantajını taşıyor.

Konuya Hakimiyet ve Anlaşılırlık

Çevirmenin Analitik felsefeye vakıf olması, çevirinin niteliğini epey arttırmış gibi görünüyor. Çağdaş analitik felsefeye dair kimi terimlerin henüz Türkçeye taşınmadığı göz önüne alındığında okuyucunun işini kolaylaştıran ve yer yer çevirmen notları ile zenginleştirilmiş bir metin görüyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Derinlik ve Güvenilirlik

Felsefe nedir? 19. ve 20. yüzyılda felsefede ne gibi değişimler olmuştur? Felsefe ile mantık, dil, bilim ve matematik arasında nasıl bir ilişki vardır? Frege'den Russell'a, Quine'dan Lewis'e dek önde gelen analitik filozofların çalışmaları, bu soruları anlamanın yanı sıra bir felsefe geleneğinin doğuşuna nasıl katkı sağladıklarına da yakından değinmesi adına değerlidir. Yazar doğrudan birincil kaynaklara atıf yaparak öncelikli ve kurucu sorular ile problemler etrafında bir metin kaleme almış gibi duruyor. Bu hem bir metafelsefe hem de felsefe tarihi çalışmasında eşine az rastladığımız bir durum.

Kapsam ve Tarihi Arkaplan

Bir felsefe geleneğini anlatmak ve değerlendirmenin epey potansiyel sorunu vardır. Bunlardan biri, yazının başında sözünü ettiğimiz tarihsel, toplumsal ve kültürel koşullardır. Yazar, II. Dünya Savaşı nedeniyle Viyana Çevresi filozoflarının ABD'ye göç etmesinden tutun da analitik felsefedeki kurucusu isimlerin Avusturya-İngiliz kökenli olmasına değin birçok konu başlığından söz etmektedir. Bu açıdan filozofların öğretileri çevresinde kümelenen kuru bir felsefe tarihi kitabı değil felsefi yöntem, bilimin etkisi, felsefi doktrinler, siyasi atmosfer, akademinin durumu, kültür, kişiselleşmiş tartışmalar vb. birçok konuya temas eden epey geniş kapsamlı bir içerik mevcut.

Açık, Titiz, Anlaşılır Metin

Yazar Analitik felsefecilerin, Kıta felsefecilerine karşı salladıkları bir sopa olan "açık, titiz ve anlaşılır yazmanın" önemini gösteren bir metin kaleme almış. Kullanılan dil bu açıdan okuyucu zorlamayacaktır; fakat birkaç alt bölümde az bir miktar da olsa analitik felsefeye aşina olmak kitabın anlaşılırlık düzeyini epey artıracaktır. Bu açıdan şayet ilk kez analitik felsefe üzerine bir kitap okumanın yanı sıra ilk kez analitik felsefe tarihi üzerine bir metin okuyorsanız, bazı noktalarda internete girip ilgili problem, kavram, tema veya filozofu araştırmanız iyi olacaktır. Bu açıdan Evrim Ağacı ve Öncül Analitik Felsefe Dergisi işbirliğinin ürünü olan Felsefe Ağacı yazı dizisi kapsamındaki "Analitik Felsefe Nedir? Kıta Felsefesi Nedir? Aralarındaki Farklar Nelerdir?" adlı yazıya veya Öncül Analitik Felsefe Dergisi'nin web sitesine göz atabilirsiniz.

Ekolleri Tanımak

Şayet çağdaş felsefe hakkında daha derin bilgi sahibi olmak istiyorsanız ilgi duyduğunuz veya benimsediğiniz felsefi ekolün dışındaki ekolleri de öğrenmeniz gerekir. Daha açık konuşursak, felsefenin felsefe tarihinde olup bitmiş bir şey olmadığı ve güncelliğini ne anlamda ve nasıl koruduğunu merak ediyorsanız, en az diğer felsefe gelenekleri kadar analitik felsefeye dair de bilgi sahibi olmanız tutarlı olacaktır (aynı şey, Analitik felsefeciler için de geçerli). Nasıl ki bir felsefe geleneği veya bir filozofun yaklaşımında boğulup kalmak felsefi bir intihar anlamına geliyorsa, çağdaş felsefenin New York, Cambridge, Oxford, Princeton gibi saygın üniversitelerdeki mevcut durumunu anlamak için de analitik felsefeye gözlerinizi kapamanız hata olacaktır; çünkü bu üniversitelerde baskın olan felsefe geleneği hala Analitik Felsefe gibi görünmektedir. Bunun tam tersine, Almanya veya Fransa'daki bir başka üniversitede durum, kıta felsefesi lehine olabilir elbette; bu ülkelerde de epey prestijli üniversiteler mevcut.

Tüm Reklamları Kapat

Geniş Yelpaze

Ne yazık ki Analitik felsefe denilince akademisyen olsun veya olmasın birçok felsefecinin aklına hemen Viyana Çevresi, metafizik düşmanlığı, pozitivizm ve dil felsefesi geliyor ve Analitik felsefe bugün de yalnızca bu konu başlıklarından ibaret sanılıyor. Bir felsefe hareketi veya geleneği nasıl evrim geçirir yakından görmek ve fikirler tarihine dahil bilginizi arttırmak istiyorsanız muhtemelen bu kitap doğru seçim olacaktır.

Tarihe Boğulmama

Bu kitap kuru bir felsefe tarihi kitabı olmayıp bir felsefe geleneği ve tümüyle felsefenin geleceği hakkında da birtakım sorular sormakta ve yanıtlar bulmayı amaçlamaktadır. Böylesi bir soruşturmaya eşlik etmek Türkçe felsefenin ihtiyacı olan bir şeydir.

Entelektüel Tartışmaya Katkı

Sosyoloji, edebiyat veya tarih ile ilgili tesadüf edeceğiniz ortalama bir entelektüel tartışmada pozitivizm ve postmodernizm terimlerini duymanız oldukça muhtemel. Bu terimlerin ne anlama geldiğini daha iyi anlamak için söz konusu kitapta epey ilginç anlatımlar mevcut.

Bir Sorun: Kadın Felsefecilerin Eksikliği

Analitik felsefenin tarihinde Elizabeth Anscombe, Linda Zagzebski, Victoria Welby, Emmy Noether, Patricia Churcland, Rose Rand, Susan Stebbing, Ruth Barcan Marcus, Helen Knight, Dorothy Emmet ve Margaret Masterman gibi çok önemli kadın filozoflar yer almaktadır. Yazarın bu isimlerden veya başka bir analitik kadın filozoftan pek söz etmemesi gerçekten büyük bir talihsizlik. Örneğin Anscombe'nin Wittgenstein üzerine ve etik alanında normatiflik üzerine çalışmaları, Zagzebski'nin erdem epistemoloji yaklaşımının iki kurucusundan biri olması veya Churcland'ın eşiyle birlikte nöro-felsefe ile eleyici materyalizmin kurucularından biri olması göz ardı edilemeyecek önemde çalışmalardır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Burmese Days (George Orwell)

Burmese Days is the first novel by English writer George Orwell, published in 1934. Set in British Burma during the waning days of empire, when Burma was ruled from Delhi as part of British India, the novel serves as “a portrait of the dark side of the British Raj.” At the centre of the novel is John Flory, “the lone and lacking individual trapped within a bigger system that is undermining the better side of human nature.” The novel describes “both indigenous corruption and imperial bigotry” in a society where, “after all, natives were natives—interesting, no doubt, but finally…an inferior people”.

Burmese Days was first published “further afield,” in the United States, because of concerns that it might be potentially libelous; that the real provincial town of Katha had been described too realistically; and that some of its fictional characters were based too closely on identifiable people. A British edition, with altered names, appeared a year later. Nonetheless, Orwell’s harsh portrayal of colonial society was felt by “some old Burma hands” to have “rather let the side down”. In a letter from 1946, Orwell wrote, “I dare say it’s unfair in some ways and inaccurate in some details, but much of it is simply reporting what I have seen”.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺85.00
Burmese Days (George Orwell)

Bir felsefe geleneğini, "gelenek" yapan şey veya şeyler nedir?
Bir felsefe geleneğini, "gelenek" yapan şey veya şeyler nedir?
thelivingphilosophy

İçindekiler

1. Bölüm: Giriş

  1. Soru Neden Önemlidir?
  2. Soruya Nasıl Yaklaşılmalıdır?
  3. Kitabın Yapısı ve İçeriği

2. Bölüm: Tarihsel Araştırma

  1. Tarih Öncesi
  2. İlk Parıltılar: Matematik ve Mantık
  3. İdealizme Karşı İsyan
  4. Dilbilimsel Dönemeç
  5. Mantıksal İnşacılık ve Kavramsal Analiz
  6. Mantıkçı Pozitivizmin Çöküşü
  7. Metafiziğin Rehabilitasyonu
  8. Dilden Zihne
  9. Değer Konuları

3. Bölüm: Coğrafya ve Dil

  1. Kanalda Sis - Kıtayla İrtibat Kesildi
  2. Vorsprung Durch Logık: Analitik Felsefenin Almanca-Konuşulan Dünyadaki Kökleri
  3. İngiliz Emprisizmi vs Alman Romantizmi
  4. İngiliz-Avusturyalı Eksen
  5. Jeo-Dilbilimsel Anlayışların Günümüzdeki Başarısızlıkları

4. Bölüm: Tarih ve Tarih Yazımı

  1. Historiofobiye Karşı İçkin Tarihselcilik
  2. Araçsal Tarihselciliğe Karşı Zayıf Tarihselcilik
  3. Anakronizme Karşı Antikitecilik
  4. Hermenötik Eşitlik

5. Bölüm: Doktrinler ve Konular

  1. Metafiziğe Karşı Savaş
  2. Dil, Bağlamsalcılık ve Anti-Psikolojizm
  3. Felsefe ve Bilim
  4. Konusal Tanımlar

6. Bölüm: Yöntem ve Tarz

  1. Analizi Analitik Felsefenin Temeline Yerleştirmek
  2. Bilimsel Ruh
  3. Parçalara Ayırmak
  4. "Netlik" Yetmez!
  5. Aklın Sesi

7. Bölüm: Etik ve Politika

  1. Analitik Felsefe Etik ve Siyaset Teorisinden Uzak mı Durur?
  2. Analitik Felsefe Ahlaki Açıdan Tarafsız ve Muhafazakar mıdır?
  3. Analitik Felsefe İlerlemeci ve Özgürleştirici midir?
  4. Singer Olayı
  5. İdeoloji Bir Panzehir?

8. Bölüm: Tartışmalı Kavramlar, Aile Benzerlikleri ve Gelenek

  1. Esasen Tartışmalı Bir Kavram?
  2. Bir Aile Benzerliği Kavramı Olarak Analitik Felsefe
  3. Tarihsel ve Genetik Bir Kategori Olarak Analitik Felsefe
  4. Analitik Geleneğin Hudutları

9. Bölüm: Günümüz ve Gelecek

  1. Üçkağıtçılar, Beceriksizler ve Rölativistler
  2. (Eğer Varsa) Analitik Felsefenin Sorunu Ne?
  3. Analitik Felsefe Nereye Doğru Gidiyor?

İnceleme ve Değerlendirme

Kitap içerik açısından epey doyurucu ve geniş kapsamlı, bu nedenle bu inceleme yazımızda atlamak zorunda kaldığım bazı içerikler ve temalar olabilir. Kendimce önemli gördüğüm ve kitap hakkında fikir verebilecek bölümler üzerinde durmayı tercih ettim. Okurken lütfen bunu göz önüne alın. Ayrıca görebileceğiniz gibi, bu şahsi bir inceleme yazısı olacağı için, Evrim Ağacı'nda hâkim olan birinci çoğul şahıs dili yerine birinci tekil şahıs dili kullanacağım. O halde ilk bölümle başlayalım.

Tüm Reklamları Kapat

1. Bölüm: Giriş

Yazar bu bölümde Analitik felsefenin geçmişten günümüze evrildiği noktaya dair Putnam, Hintikka, Dummett gibi ünlü filozoflardan alıntılar yaparak söze başlıyor ve ardından Analitik felsefe üzerine yapılmış diğer metafelsefe çalışmalarını hızlıca gözden geçirerek kendi çalışması ile söz konusu bu çalışmalar arasındaki farklardan söz ediyor. Ardından ise "Analitik felsefe nedir?" ve "Analitik felsefenin kökenini araştırmak niçin önemlidir?" gibi soruların öneminden söz ediyor. Bu başlıkta dönen asıl tartışma, felsefe dahilindeki bir -izm'in yani akım, hareket veya ekolün felsefenin doğası ile ne tür bir ilişki içinde olduğu ve bir felsefe hareketinden söz ettiğimizde aslında tam olarak neyden bahsettiğimizle ilgilidir. Bu temalar etrafında yazarın dile getirdiği şu düşünceler oldukça dikkate değerdir:

(...) Öte yandan sınıflandırmalar insan düşüncesi için vazgeçilmezdir. İster maddi fenomenler isterse entelektüel eserler olsun, şeyleri anlamlandırabilmemiz için onları ilgili özelliklerine göre ayırt etmemiz gerekir.

Bu alıntı, "Analitik felsefe nedir?" sorusuyla birlikte niçin felsefi sınıflandırmalar yaptığımıza dair de bir yanıt niteliğindedir. Felsefi sınıflandırmalar yapıyoruz, felsefi gelenekler söz konusu olduğunda bile; çünkü anlamak istiyoruz!

Ülkemiz felsefecileri arasında da bolca gözlemlediğim bir durum var. Buna "Felsefe topluluklarının birbirine yabancılaşması" diyorum. Örneğin x üniversitesinde İslam felsefesi, y üniversitesinde Fransız-Alman Kıta filozofları, z üniversitesinde de Analitik temalar veya filozoflar üzerine çalışan felsefecilerin bir süre sonra birbirine bir miktar yabancılaşması bizi şaşırtmamalı. Yaşamı boyunca Farabi üzerine çalışan bir akademisyen ile Heidegger veyahut da Frege çalışan bir akademisyen arasında makasın açılması oldukça beklenildiktir. Bunu birey özelinde değil de bir akademi çatısındaki farklı felsefi eğilimli topluluklar olarak düşününce resim daha net görülebilir. Ve her ne kadar bu durumun bir takım olumsuz sonuçları olsa da mevcut manzarayı kendi başına kötücül bir durum olarak görmüyorum çünkü uzmanlaşmanın ve belirli temalar üzerine belirli tarzlarda yoğunlaşmanın doğal bir sonucu tam da böyle bir şey olurdu. Belki de bu yabancılaşmanın yarattığı kopukluktan şikayet etmek yerine felsefede çoğulculuğun avantajlarını arttırmaya daha çok odaklanmalıyız. Elbette Analitik-Kıta felsefesi ayrımı bu topluluk yabancılaşmasının en görünür kısmıdır. Yazar bu manzaraya dair ünlü filozof Dummett'ten bahis açarak şöyle bir alıntı yapıyor:

... Ve Dummett analitik/kıta ayrılığı arasında bir köprü kurmaya çalışsa da, sonuç olarak bu hırs vaktiyle Anglo-Amerikan (Analitik) felsefe ile Kıta felsefesi arasında manasız bir uçurumun açıldığına dair gözlemlere dayanmaktadır; gerçekten de "sanki farklı konularda çalışıyormuş gibi bir noktaya geldik".

Bu durum arzu edilerek erişilen veya asla değişmez olan bir durum değildir. Yazarın da belirttiği gibi ilerleyen zamanlarda hangi geleneğin daha doğru yolu izlediği ayyuka çıkabilir veya yeni bir felsefe hareketi doğabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Yazar devam eden sayfalarda kitabının içeriğini özetlemekte ve Analitik felsefenin baskın olduğu coğrafyadan tutun da Analitik felsefenin sahip olduğunu varsaydığımız açık ve net yazmak, argümantasyon, bilime yakınlık gibi konu başlıklarını incelemektedir.

2. Bölüm: Tarihsel Araştırma

Bu bölümde analitik bir felsefi yöntemin ilk nüvelerini borçlu olduğumuz Aristoteles, Leibniz, Mill, Kant gibi filozofların felsefi çalışmalarından söz edilerek başlanıyor. Bilhassa Kant'ın a priori-a posteriori ayrımının ön-Analitik felsefenin doğuşunda önemli bir kırılma noktası olduğundan güçlü gerekçelerle söz ediliyor. Fakat bu bölümün bana göre en önemli pasajları "Matematik ve Mantık" alt başlığında yer alıyor. Gerçekten de Analitik felsefenin kökeni üzerine derinlikli bir araştırma yapmak istiyorsanız Bolzano, Tarski, Quine, Frege ve Russell gibi isimlere temas etmek zorundasınız. Biçimsel mantık, mantıksal doğruluk, Öklid-dışı geometrinin keşfi, Cantor'un sonlu-ötesi (transfinite) küme teorisi ve nihayetinde matematiğin mantığa indirgenebilir olup olmadığı kurucu analitik temalardır. Öyle görülüyor ki analitik felsefenin buraya kadar ki asli öğeleri matematik, mantık ve epistemolojiyle ilgilidir.

Analitik felsefenin kökenini mantık-matematik ilişkisine dair yapılan çalışmalar etrafında anlamak gerekir.
Analitik felsefenin kökenini mantık-matematik ilişkisine dair yapılan çalışmalar etrafında anlamak gerekir.
Karolina Grabowska

Dummett gibi birçok filozof için Analitik felsefenin asıl kurucusu Frege'dir (Şahsi görüşüm de büyük oranda bu yönde). Elbette buna katılmayıp farklı değerlendirme yapanlar mevcut fakat Frege ismini Analitik felsefenin kökenine dair kaleme alınmış ciddi bir çalışmada görmemeniz mümkün değildir. Frege'nin matematiği mantıktan türetmek yoluyla matematiğe güvenli bir zemin sağlama projesi kapsamında matematiğin kavramlarını mantıksal terimlerle tanımlama ve matematiksel önermeleri mantıksal ilkelerden türetme çabası, gerçek anlamıyla Analitik felsefenin devrimci bir anına denk düşüyordu. Yazarın da söz ettiği gibi, önermeleri Aristoteles mantığındaki gibi özne-yükleme göre değil de fonksiyon ve argümana göre analiz etmek Mantıkçılık yaklaşımının doğuşuna katkı sağmakla kalmamıştır matematik disiplini ve Analitik felsefe açısından da bir dönüm noktası yaratmıştır. Burada başarıya ulaşmış bir projeden söz etmiyoruz; denenen şeyin yepyeni ve devrimci olmasından bahsediyoruz. Yazar bu devrimci süreci Frege'nin Platonizm'inden de söz ederek ayrıntılı bir şekilde tahlil ediyor. Açıkçası benim gibi Matematiksel Platonculuk'a veya Realizm'e sempati duyan bir felsefeci için tekrar tekrar okunası pasajlar mevcut.

Bu bölümün en ilgici çekici yanlarından biri, Analitik felsefenin doğuşunda etkili olmuş olan diğer kanala, yani Frege'ci olmayan devrimci sürece dairdir; Russell ve Moore'un Britanya'da etkili olan Alman İdealizm'ine karşı isyanları! Tabi ki bu tema işlenirken Russell'ın Tipler Kuramı ve Frege eleştirisi bağlamında Russell Paradoksu'ndan da söz edilmektedir. Öyle ki Russell da mantıksal bir sistem inşa etme sürecindeyken Frege'nin hatasını keşfetmişti.

Tüm Reklamları Kapat

Demin sözünü ettiğimiz Alman İdealizm'ine karşı isyan konusu önemli. Çünkü bu ekol, Kıta felsefenin uzun bir süre çekirdeğinde olan bir hareket veya gelenektir ve bu isyan Kıta Avrupası felsefesinden entelektüel bir kopuşu temsil etmektedir. Russell'ın şu alıntısı dikkate değer:

1989'in sonlarına doğru Moore'la birlikte hem Kant'a hem de Hegel'e başkaldırdık. Moore başı çekti ve ben de onun adımlarını yakından takip ettim...

Moore ismi önemli, çünkü bu filozof kavramsal analiz aracılığıyla Analitik felsefenin ilk klasiklerini kaleme alanlardan biridir. Argümantasyona verdiği önem, titiz, açık ve net yazma konusundaki hassasiyeti, sağduyaya dayalı analizleri, İyi'nin tanımı üzerine soruşturması, İdealizm'e karşı Realizm eğilimi birleşince Analitik felsefedeki etik çalışmaları uzun bir süre meşgul eden Analitik metaetik alt disiplininin kurucusunun da Moore olması şaşırtıcı olmasa gerek.

İlerleyen sayfalarda işlenen konular ise şunlar:

  • Frege ve Russell'ın mantıksal analizi,
  • Moore'un kavramsal analizi,
  • meşhur "Fransa'nın şimdiki Kralı Keldir" meselesi,
  • dilbilimsel dönemeçle birlikte Wittgenstein ve Tractatus,
  • Viyana Çevresi, Carnap'ın "Bilimlerin Birliği" tezi,
  • Ryle ile birlikte dil felsefesinden zihin felsefesine doğru kayışın izleri,
  • Quine'ın Analitik felsefede gerçek bir kırılmayı temsil eden "Emprisizmin İki Dogması" çalışması (bu metni Öncül Analitik Felsefe Dergisi'nde Emre Can Özuslu çevirisi ile yayınladık),
  • Quine, Kripke, Putnam ile metafiziğin tekrar doğuşu.

Diğer yandan Wittgenstein'ın Özel Dil Argümanı, zihin felsefesinde qualia probleminin doğuşu, nöro-felsefenin gelişimi, Churcland gibi eleyici materyalistlerle birlikte çağdaş materyalist filozofların pozisyonu ve Moore'un sözünü ettiğimiz sağduyaya dayalı metaetik çalışmaları gibi oldukça önemli Analitik felsefe temalardan da bahsedilmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

3. Bölüm: Coğrafya ve Dil

Analitik felsefe doğuşu ve gelişimini büyük oranda İngiliz ve Avusturyalı filozofların çalışmalarına borçludur. Bu iddia Frege, Russell, Moore, Wittgenstein, Carnap, Quine ve diğer isimlere odaklanmamız gerektiğine işaret eder. Çok kaba bir değerlendirme yaparsak Analitik felsefe bugün İngiltere, Avustralya, Yeni Zelanda, ABD, Kanada gibi Anglo-Sakson veya İngilizce-konuşan dünyadaki baskın felsefi ekoldür. Elbette bu ülkeler Analitik-felsefe dışı gelenek ve ekoller de mevcuttur fakat ön planda olanın veya vitrinde duranın Analitik felsefe olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Diğer yandan tam tersi bir durum Kıta felsefesi veya Gelenekselci felsefe lehine Fransa, Almanya, İtalya gibi Kıta Avrupası anakarası için geçerli görünmektedir. Fakat bu ülkelerde de Analitik filozofların olduğunu biliyoruz. Örneğin Avrupa Analitik Felsefe Derneği ve dergisi mevcuttur. Fakat böylesi jeo-dilbilimsel bir ayrımın sebebi nedir? İşte bu yanıtlanması zor bir soru.

Kıta felsefesi ve Analitik felsefe tanımlamaları coğrafi bir ayrıma da denk düşüyor olabilir. Fakat bu çok kaba bir sınıflandırma olacaktır.
Kıta felsefesi ve Analitik felsefe tanımlamaları coğrafi bir ayrıma da denk düşüyor olabilir. Fakat bu çok kaba bir sınıflandırma olacaktır.
NastyaSensei

Yazar bu bölümde Naziler'in iktidara gelmesi ile kurucu veya ilk kuşak denilebilecek Analitik filozofların Almanca-konuşan bölgelerden ABD'ye zorunlu göçünün sözünü ettiğimiz coğrafi manzara üzerindeki etkisinden söz ederek yola koyuluyor. Ayrıca Husserl'in ilk dönem çalışmalarında Frege ile ortaklaştığı ve ayrıştığı temaları da konu ediniyor ve Analitik felsefenin Almanca-konuşan bölgelerdeki köklerini ele alıyor. Mantık ve matematikteki Alman etkisi ve Frege ile birlikte Viyana Çevresi filozoflarının çoğunlukla Alman olması göz önüne alındığında şu alıntı daha da anlam kazanmaktadır:

Quine'ın bir sohbette bana, doktora çalışmasının Almanca çevirisi eline geçtiğinde "Şimdi oldu" dediğini anlattı.

Bahsettiğimiz jeo-dilbilimsel ayrımın kökenlerini belki de felsefe tarihinde yani İngiliz Emprisizmi ile Alman Romantizmi arasında karşıtlıkta aramak gerek. Yazar da tam olarak böyle bir yola girişiyor ve Analitik felsefeye işaret eden "empirik-bilimsel" ile Kıta felsefesine işaret eden "hermenötik-romantik" düşünce alışkanlığına parmak basıyor.

4. Bölüm: Tarih ve Tarih Yazımı

Kimi Kıta filozofları fikir, problem ve kavramların tarihsel yolculuğu veya toplumsal kökenlerini oldukça önemsemektedir. Öyle ki çoğu Kıta felsefecisi felsefe tarihini tekrar tekrar keşfetme iddiasındadır. Felsefe yapma tarzlarında böylesi tarihsel ve dolayısıyla toplumsal koşulları öncelemeleri fikirlerin, problemlerin ve kavramların hangi şartlar altında doğduğunu önemsediklerini göstermektedir. Fakat çoğu Analitik felsefeci için durum pek böyle değildir, onlar bir fikrin veya kavramın hangi tarihsel-toplumsal koşullar altında doğduğundan ziyade doğrudan doğruluk değeri ve çözümlemesine yönelmektedir. Elbette bu genel eğilimin (yazımızda iddia ettiğimiz her ifade için geçerli bu) birçok farklı istisnası mevcut. Fakat tarihe, özellikle de felsefe tarihine böylesi bir bakış Analitik ve Kıta felsefesi arasındaki en belirgin farklılıklardan biridir diyebiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

Yazar bu bölümde, sözünü ettiğimiz noktaları da göz önüne alarak "felsefeyi tarihsel şekilde yapmanın" ayrıntılarından da söz etmektedir. Bu çerçevede İçkin tarihselcilik, Araçsal tarihselcilik ve Zayıf tarihselcilik gibi perspektiflerden felsefe tarihini ele almanın ne anlama geldiğini açıklamaktadır.

Kıtacı-pragmatist bir perspektife sahip olan Rorty, Analitik felsefeyi "tarihten kaçma teşebbüsü" olmakla suçlamasına karşı, çoğu Analitik filozof da Kıta filozofları felsefe tarihini ısıtıp ısıtıp aynı şeyleri usanmadan tekrar tekrar (ama görünürde farklı şekillerde) servis etmekle itham eder. Yazar, Analitik felsefecilerin historiofobik olmadığını ve anakronizme düşmediğini iddia ederek genellikle bir tür Zayıf tarihselciliğe eğilimli olduğunu savunmaktadır.

Bu bölümde Russell'ın Leibniz'den; Ayer'in Berkeley ile Hume'dan ve Quine'ın Russell'dan ilham almasına dikkat çekilmekte ama bir yandan da felsefe tarihinin "hatalı, yanlış fikirler tarihi" olduğunu da göz önüne almamız gerektiği üzerinde durulmaktadır. Felsefeyi, felsefe tarihinden ibaret görmenin ne kadar vahim olduğuna dair özellikle sayfa 160 ile 163 arasında oldukça güzel argümanlar öne sürülmekte ve şu soru sorulmaktadır: "Bilim tarihi, bilimin bir parçası mıdır?" Bu soruya vereceğiniz yanıta "Bilim tarihi, bilim yapmanın merkezinde mi?" şeklindeki başka bir soru eklenebilir ve akabinde de "Bilim ile felsefe arasında bir analoji yapmak doğru mu ki?" şeklinde daha köklü bir soru yükselebilir. Belki de Hacker'in "felsefe tarihine mektup arkadaşı yaklaşımı" üzerine yazdıklarını daha çok düşünmemiz gerekir.

Felsefe tarihi veya tarihsel felsefe yapmak, felsefenin tüm problemlerine yönelik makul bir pozisyon sunabilir mi?
Felsefe tarihi veya tarihsel felsefe yapmak, felsefenin tüm problemlerine yönelik makul bir pozisyon sunabilir mi?
Dominika Roseclay

Fakat, kitaptan bağımsız olarak, bu noktada birçok farklı tartışmaya dahil olmuş biri olarak felsefenin filozoflar değil problem ve temalar etrafından kümelenerek yapılması gerektiğini, düşünürler tarihi değil düşünceler tarihine odaklanmanın önemli olduğunu ve düşünür ve öne sürdüğü düşünce arasında her zaman için keşfedilmeyi bekleyen derin hakikatler olmayabileceğini iddia ediyorum. Felsefe tarihi ve tarihsel felsefe yapmak önemlidir, ciddi bir iştir, titiz bir çalışma ve beceri gerektirir ama felsefe yapmanın merkezinde her zaman için böylesi bir yaklaşımı benimsemek zorunda olmadığımızı, felsefe tarihine gerektiği ölçüde başvurabileceğimizi ve problemlerin bizi bir noktada kendiliğinden "tarihe" götüreceğini düşünüyorum. Kimileri benim gibi Analitik felsefecilerin, felsefeye matematik gibi yaklaştığını ve matematikçilerin de matematik yaparken matematik felsefesini ikinci plana ittiğini iddia edebilir ve belki de bu haklı bir "eleştiri"dir. Bu konuda ne felsefe tarihi karşıtlığı ne de felsefe tarihi fetişizmi olmayan "ortada" bir yaklaşımın doğru olduğunu düşünüyorum.

Tüm Reklamları Kapat

Yazarın Passmore, von Wright ve Kenny gibi Analitik felsefe tarihçilerinden söz etmesi, Analitik felsefecilerin de bu yöndeki eleştirileri göz önüne alarak ne gibi girişimlerde bulunduğunu anlamak adına önemli. Bu bölüm başka bir çok soru ile birlikte bu konuyu derinlemesine ele almaktadır.

5. Bölüm: Doktrinler ve Konular

Analitik felsefenin kabaca 1960'lardan sonra geçirdiği evrim veya Analitik felsefenin yeni dalgalarından habersiz olan kimi felsefeciler, Analitik felsefeyi Viyana Çevresi, Mantıkçı Pozitivizm ve Dil felsefesinden ibaret sanmaktadır. Bu, ülkemizdeki kimi akademisyenler arasında da sık sık karşılaştığımız çok vahim bir bilgisizlik örneği ne yazık ki. Quine, Lewis, Plantinga gibi çağdaş Analitik filozoflardan tutun da zaman felsefesi, özgür irade veya nedensellik tartışmaları veya neo-Fregecilik, Ahlaki Platonizm veya Nitelik Düalizmi gibi yaklaşımlara dek şöyle geniş çerçeveli bir bakış yakalamaya çalıştığımızda anlıyoruz ki Analitik metafizik artık Analitik felsefenin kalbinde bulunan çalışma alanlarından biri haline gelmiştir. Yazar bunu "Metafiziğin Rehabilitasyonu" başlığı ile ayrıntılı bir şekilde ele almaktadır.

Yazar Analitik felsefedeki temel yaklaşım, teori veya doktrinlerini Metafiziğin Reddi (ve Rehabilitasyonu), dilbilimsel dönemeç, felsefe ile bilim arasındaki işbölümü ve Doğalcılık (Natüralizm) çerçevesinde, dört farklı başlıkta ve tarihsel birçok örnek vererek ele almaktadır.

Yazarın iddiası o ki, belki de Metafizik'e bakıştaki temel ayrım Analitik ve Kıta felsefesi arasında değil, Analitik felsefe ile Gelenekselci felsefe arasında olabilir. Evet kurucu Analitik filozoflar, metafizik ve metafizik içerimli önermelere dair bir antipati taşıyordu ve bunun en belirgin örneği ilk dönem Wittgenstein etkisindeki Viyana Çevresi filozoflarında görülebilir. Ancak çağdaş Analitik felsefeyle ilgilenen birçok felsefeci Putnam'ın şu ifadesine katılacaktır:

Tüm Reklamları Kapat

Bir zamanlar (mantıkçı pozitivizm döneminde) (analitik felsefe) metafizik-karşıtı bir hareket ile son zamanlarda dünya felsefe sahnesindeki en metafizik yanlısı hareket haline geldi.

Bu başlıkta işlenen diğer başlıklar felsefenin bilimin hizmetkarı mı yoksa kraliçesi mi olduğu, nöro-felsefeciler ile Quine ilişkisi, natüralizmin biçimleri ve iddiaları, dil felsefesi, anti-psikolojizm, önermelerin doğası, Kant aleyhtarlığı ve Heidegger, Gadamer ve Ricouer gibi Kıta filozoflarının çalışmalarındaki dil teması üzerinedir.

6. Bölüm: Yöntem ve Tarz

Çoğu Analitik felsefeci açık, anlaşılır, net ve titiz bir yazım tarzı ile argümantasyon ve mantığa önem veren bir felsefi yöntemi önemsemekle övünür. Hatta Kıta filozoflarını böyle olmamakla da eleştirirler. Fakat Analitik filozofların hepsinin sahip olduğu böyle bir ortak nokta var mıdır? Öyle ki görülüyor ki Sellars ve Anscombe gibi kimi Analitik filozoflar kapalı ve zor yazmaktadır. İşte bu durum bir Analitik felsefeciyi "Analitik felsefeci" yapan şeylerin ne olduğu üzerine ciddi tartışmalara sebep olmaktadır.

Yazar felsefi bir yöntemin ne olduğuna da yanıt vermek ve Analitik felsefeyi tanımlamak için "Analitik felsefenin özü, sonucun dayanıklılığından ziyade, sürecin değeridir." ifadesi üzerinde durmaktadır. Şayet kesin yanıtlar bulmayabileceğimizi epistemik erdemlerimize dayanarak seziyorsak belki de hakikate ulaşma sürecinin kendisini doğru, makul ve güvenilir bir temele oturtmanın önemini göz önüne almalıyız. Bu varsayım, Analitik felsefenin bilime eğilimli ve bilimsel bir ethos ile hareket ederken Kıta felsefesinin sanat ve beşeri bilimlere eğilimli olması şeklinde klasik sınıflandırmanın niçin birçok insana doğru göründüğünü de anlamamıza yardımcı olabilir. Analitik felsefeciler fizik, matematik, nöroloji, kimya, biyoloji, antropoloji gibi bilim dallarında doktora çalışması yapmak veya bu alanlardaki güncel çalışmalardan haberdar olmak açısından oldukça duyarlı görünmektedir. Analitik felsefenin bilim-tapar olmak veya felsefeyi bilimin hizmetkarı yapmak gibi suçlamaları pek hak etmediğini düşünüyorum ve bilim eleştirmeni birçok Analitik filozofun da olduğunu unutmamayı öneriyorum. Eğer felsefeciler ile bilim insanları kimi zamanlar benzer yönlere bakarak benzer problemleri konu edinmekte ve benzer sorular sormaktaysa, o halde epistemik sorumlulukları gereği birbirlerinin yanıtları veya yaklaşımlarından haberdar olmaları gerekir. Bir felsefecinin çalıştığı alanla ilgili bu türden epistemik sorumluluklarını ihlal etmesi oldukça vahim ve korkunç derecede bilgisizliğe dayalı sözümona bilim-karşıtlığına savrulmasına da sebep olabilmektedir. Örneğin zaman felsefesi çalışan bir felsefeci Einstein'ın Görelilik Kuramı, Newton fiziği veya Kuantum çalışmalarından bir miktar haberdar olmalıdır; buna tenezzül bile etmemek bir tür küstahlık veya en iyimser şekilde ifade edersek kendi felsefi yönteminden gereğinden fazla emin olmasının olumsuz bir sonucudur. Bu iddiamız aynı zaman bilim insanlarının felsefeden yararlanmasının da yolunu açacaktır. Nihayetinde karşılıklı etkileşim için birbirimizden haberdar olmalıyız! Ne yazık ki çoğu felsefe karşıtı katı bilimci, "felsefe öldü" veya "felsefenin sorularını artık bilim yanıtlamaktadır ve felsefe gereksizdir" gibi vahim iddialarını "felsefe bilmemek" ve "felsefeyi, felsefe tarihinden ibaret görmek" gibi içinde düştükleri hatalara borçludurlar.

Felsefe ile bilim arasındaki anlamlı ve verimli bir ilişkinin yolunu açmak ve bu yolu genişletmek için bilimsel çalışmaları yakından takip etmek oldukça yerinde olacaktır.
Felsefe ile bilim arasındaki anlamlı ve verimli bir ilişkinin yolunu açmak ve bu yolu genişletmek için bilimsel çalışmaları yakından takip etmek oldukça yerinde olacaktır.
Chokniti Khongchum

Bu bölümün kalan sayfalarında Russell, Strawson, Wittgenstein, Ryle, Moore, Carnap, Rorty, Wang, Putnam, Neurath, Lewis, Davidson, Price, Ayer, Hare, Tarski, Austin, Reichenbach, Hempel, Frege, Follesdal, Cohen ve daha birçok çağdaş Analitik filozofa atıf yapılarak Analitik felsefedeki "analiz etme" yöntemi, mantıksal atomculuk, kavramsal analiz, bilime bakış, rasyonalizm, Oxford Gündelik Dil Felsefesi ekolü, sistematik felsefe yapmak ve diğer konu başlıkları ele alınmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

7. Bölüm: Etik ve Politika

Analitik felsefenin apolitik veya muhafazakar bir pozisyonu benimsediği uzun bir süre Kıta felsefesine eğilimli sosyalist ve Marksistlerce dile getirildi. Hala günümüzde birçok Liberal, Liberteryen, Anarko-Kapitalist veya Minarşist Analitik filozofun olması üzerinden kimileri Analitik felsefeyi bir ideolojinin hizmetkarı olmakla itham etti. Fakat bu epey büyük bir önyargı ve bilgizlikten kaynaklanmaktadır. Öncelikle Viyana Çevresi gibi ilk kuşak Analitik filozofların (bir-iki ismi hariç) neredeyse tamamı sosyalistti! Bu ifademiz, kurucuların sosyalist olup daha sonraki kuşakların liberalizme evrildiği şeklindeki bir yanlış anlamayı beslememeli çünkü ilerleyen kuşaklardan Elster, Cohen, Wright veya Roamer gibi birçok Analitik Marksist olduğunu veya günümüze yakın dönemde de Peter Singer gibi sol cenahtan başka isimlerin olduğunu görüyoruz! Bu konuda en makul yaklaşım Analitik filozofların bir kısmının muhafazakar bir kısmının liberal bir kısmının solcu olduğu ve siyasi yelpazenin birçok noktasından simaya ev sahipliği yaptığı şeklinde olacaktır.

Analitik siyaset felsefesinin uzun bir süre sonra doğması (veya geç doğması) yönündeki eleştiriler Kıta felsefesinin içkin politik kavrayışı göz önüne alındığında haklı bir eleştiri olabilir. Özellikle 1971 yılında yayınlanan Rawls'ın Bir Adalet Teorisi'nin yarattığı muazzam etki ve akabinde, 1974'te Nozick'in Anarşi, Devlet ve Ütopya'yı kaleme alması, ardından ise 1978 yılında Cohen'in Marx'ın Tarih Teorisi'ni kaleme alması bu farklı siyasi yaklaşımlar arasında çok ateşli tartışmaların doğması ve bununla birlikte Analitik siyaset felsefesinin bu yıllarda altın çağını yaşamasına sebep olmuştur. Diğer yandan son 20-30 yıldır Analitik siyaset felsefesinde güçlü kuramların doğmuyor olması da bir diğer ilginç konu başlığı olsa gerek.

Konu ahlak felsefesine gelince ise Analitik felsefede Moore'un etkisi ile görece ilk olarak meta-etik ile ilgilendiğini ve normatif ile uygulamalı etik disiplinlerinin ikinci plana itildiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Fakat çevre etiğinden cinsel etiğe, hayvan etiğinde ötanazi tartışmalarına dek bugün uygulamalı etik disiplininde muazzam bir Analitik felsefe literatürü olduğunu görmek mümkün! Aynı şey normatif etik için de geçerli, farklı türden Sonuççu/Faydacı yaklaşımların daha çok tartışıldığına, Kant'ın çalışmalarının tekrar gözden geçirildiği ve başka türden deontolojik yaklaşımların geliştirildiği ve özellikle son yıllarda Erdem Etiği'nin tabiri caiz ise tekrar keşfedildiği ve epistemoloji disiplininden veganizme dek başka alanlara uygulandığına tanık oluyoruz. Öyle görülüyor ki bugün Analitik felsefe, ahlak felsefesinin neredeyse her alanıyla çok yakından ilgilenmektedir.

Yazar Frankuft Okulu'ndan filozoflar ile Viyana Çevresi filozoflarının sol kimliklerinden Russell'ın savaş karşıtlığına, Dummett'ın ırkçılık karşıtlığından Dworkin, Hart, Rawls, Nagel, Raz, Cohen gibi düşünürlerin hukuk, demokrasi, hoşgörü, fedakarlık, eşitlikçilik yönünde yaklaşımlarına dek birçok başka konudan örnekler vererek Analitik felsefedeki politik, kamusal ve etik tartışmaları özetlemektedir.

Tüm Reklamları Kapat

"Singer Olayı" başlığını taşıyan konu başlığında ise Peter Singer gibi bir Analitik filozofun ötanaziye dair yaklaşımdan dolayı Kıta Avrupa'sı gezisinde çok yoğun protestolara maruz kalması; Kıta ve Analitik felsefe arasındaki iletişim kopukluğu, entelektüel iklim, kültürel kalıpların ayyuka çıkması olarak görülüyor ve etkileşimin artması adına bir kırılma noktası olarak tanımlanıyor.

Analitik felsefe politika, demokrasi, özgürlük ve adalet gibi konularda bize bir bakış kazandırabilir mi?
Analitik felsefe politika, demokrasi, özgürlük ve adalet gibi konularda bize bir bakış kazandırabilir mi?
EKATERINA BOLOVTSOVA

Bununla birlikte yazarın, Analitik felsefenin ideolojiye bir panzehir olup olamayacağına dair soruları bölümün son sayfalarında epey düşündürücü öneriler içermektedir.

8. Bölüm: Tartışmalı Kavramlar, Aile Benzerlikleri ve Gelenek

Kitabın en can alıcı bölümlerinden biri burada olabilir. Bir felsefe geleneğini nasıl tanımlarız? Bu metafelsefe kapsamında epey zor bir sorudur. Yazar, Aile Benzerliği kuramı ve Genetik-Soy Ağacı kuramı çerçevesini tanıtmakta ve bu çerçevelerin birleştirilmiş bir halinden Analitik felsefenin bir felsefe geleneği olarak tanımlanabileceğini ileri sürmektedir.

Aile Benzerliği kuramını büyük oranda Wittgenstein'a borçluyuz. Bu kuramı, bir felsefe geleneğini tanımlamak için kullanmayı denediğimizde ilk varsayımımız şu şekildedir: Nasıl ki bir x ailesinin tüm üyeleri aynı boy, aynı saç ve göz rengi, aynı ten rengi, aynı ses tonuna sahip olmak gibi kesin, değişmez özelliklere sahip olmasalar bile bu özelliklerin bir veya büyük kısmını sahip olmaları ile aynı ailenin üyesi olabiliyorsa; bu yaklaşımı Analitik felsefeye de uygulayabiliriz. Tüm Analitik felsefeciler açık ve titiz yazım tarzı, bilime eğilim, dilbilimsel yaklaşımı benimsemek, argümantasyon ve mantıksal izleğe uymak vb özelliklerin hepsine sahip olmasa daha, kimileri bu özelliklerin bazılarına kimileri ise diğerlerine sahip olabilir veya bazı Analitik felsefeciler kesişen ortak özellikler bazılarını ise kesişmeyen farklı özellikler üzerinden Analitik felsefe başlığı altında sınıflandırabiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

İkinci öneri olan Genetik-Soy Ağacı kuramı ise belirli felsefi özelliklerin sanki evrimsel bir süreçte olduğu gibi genetik olarak diğer kuşaklara aktarıldığı, bu genetik felsefi özelliklerin bir kısmının hayatta kaldığı bir kısmının ise değiştiği ve Analitik felsefecileri birbirleriyle tartışan, etkileşime giren, birbirlerinin öğrencilerine sınava sokan veya birbirlerinden haberdar olan bir felsefeci popülasyon olarak görmekte ve Analitik felsefeyi böyle tanımlayabileceğimizi iddia etmektedir. Bu çerçevede Franz Brentano, Bernard Bolzano, Frege, Russell, Carnap ve Schlick gibi Viyana Çevresi filozofları , Moore, Anscombe, Wittgenstein, Quine ve Kripke gibi Post-Pozitivistler, Austin, Grice ve Strawson gibi Cambridge Dil filozofları ve günümüze yakın dönemde David Lewis, Alvin Plantinga, Donald Davidson ve Dummette' dek uzan felsefeci popülasyonlarının genetik/evrimsel yolculuğu üzerine odaklanabiliriz. Yazar bu iki teoriye yönelik eleştirileri de ele almakta ve haklı olarak Husserl ile Kant gibi filozofların etkilerini göz ardı etmememiz gerektiğini savunmaktadır.

Evrimsel bakış açısı, bir felsefe geleneğini tanımak için bize yardımcı olabilir!
Evrimsel bakış açısı, bir felsefe geleneğini tanımak için bize yardımcı olabilir!
Max Mishin

9. Bölüm: Günümüz ve Gelecek

Benim için kitabın bir diğer en ilginç bölümü ise buradaydı. Felsefenin gelecekte nereye evrileceği veya çağdaş dünyadaki felsefenin krizi birçok kez işlenmiş bir konudur. Fakat yazar bu tartışmaları postmodernizm ve kültür savaşları bağlamında ele almakta ve meşhur Sokal Olayı'nı bir başlangıç noktası olarak kullanmaktadır (Çok zekice!). Sokal Olayı'nı hatırlayalım.

Social Text adındaki kültürel çalışmalar yayınlayan bir Amerikan dergisi 1996 yılında Amerikalı fizikçi Alan Sokal tarafından gönderilen "Sınırları Aşmak: Kuantum Kütleçikiminin Dönüştürücü Bir Hermenötiğine Doğru" adlı makaleyi yayınladı. Makale yayınlandıktan sonra Sokal kaleme aldığı bu metinin aslında bir kandırmaca olduğunu söyleyip bilimi suiistimal ederek derin görünen ama aslında hiçbir anlama gelmeyen felsefi ve kültürel temalar kaleme alınabileceğini ve bunun bir dergide de yayınlanabileceğini kanıtlamış oldu! Makale bilimsel suiistimal içeren cümlelerin yanı sıra gaflar, saçma ve yersiz ifadeler ile doluydu ama yine de yayınlamıştı!

Bu durum bize Batı entelektüel ikliminin içinde bulunduğu krizi ve bunun felsefe dünyası için de olumsuz etkileri ve sonuçları olacağını göstermektedir. Belki de felsefenin bugünkü halini tam da bu entelektüel-kültürel bağlamda ele almalıyız.

Tüm Reklamları Kapat

Fakat kendi payımıza düşeni alma cesareti gösterirsek Sokal; Lyotard, Lacan, Kristeva, Irigaray, Deleuze ve Guattari gibi önde gelen Kıta veya postmodern filozoflarından alıntı yapmış veyahut onların ifadelerinden türetilmiş ifadeler kullanmıştı. Bu epey ciddi bir tartışma konusu gibi görünüyor; kimi Kıta filozofları matematik ve pozitif bilimlere görece ilgisiz olmaları ve anlaşılmaz-kapalı-mantığa başvurmayan yazım tarzlarından dolayı eleştiriyi hak ediyorlar mı? Yoksa bu yersiz bir eleştiri mi?

Yazarın postmodernizme karşı savaşı, Rölativizm ve İnşacılığa karşı savaştan ayırarak incelemesi ve konunun entelektüel-kültürel bağlamı konusunda hassas olması oldukça önemlidir.

Son sayfalarda ise Analitik felsefenin güncel durumu ve geleceği hakkında etraflı dizi bir değerlendirme yapılarak kökenler tekrar yorumlanmaktadır. Farklı felsefe gelenekleri arasındaki etkileşim ve diyaloğu arttırmak adına bu geleneklerin sembolik temsilcileri arasındaki iletişimi güçlendirmek gerektiğini önerilmektedir ve bu gelenekler arasındaki çatışma veya ayrışmaya işaret eden yedi farklı kırılmaya dikkat çekilmektedir:

  1. Ryle'ın Heidegger'in Varlık ve Zaman'ı hakkındaki yorumu,
  2. Carnap'ın Heidegger'in "Hiç Hiçler" sözünü eleştirmesi,
  3. İngiliz ve Fransız filozoflar arasındaki 1958 Royaumone karşılaşması,
  4. Bar-Hillel'in Habermas'ın söz-edimleri teorisini kendisine mal etmesini eleştirmesi,
  5. Searle ile Derrida arasındaki Austin'in söz edimleri teorisi ve her şey hakkında yazıyor olma durumuyla ilgili ağız dalaşı
  6. Derrida'nın Cambridge'ten aldığı fahri diplomaya karşı (analitikçilerin yaptığı) protestolar,
  7. Sokal Olayı

Bu kırılma ve tartışma noktalarının niçin gerçekleştiğine ve nasıl bir seyir izlediğine daha yakından bakmak çoğulcu felsefenin değerini anlamak ve farklı gelenekler arasındaki diyaloğu arttırmak açısından anlamlı olabilir.

Bitirirken

İlgi alanıma uygun olması ve kapsamlı/bilgi dolu bir içerik taşıması açısından son zamanlarda okuduğum en doğru kitaplardan biri olan Analitik Felsefe Nedir?i ilgili herkese öneririm. Kitabın yayınlanmasına emek sunan herkesi ve çevirmen Osman Baran Kaplan'ı yürekten kutlarım, Türkçe felsefe ve özellikle de Türkçe Analitik felsefe literatürü açısından önemli bir boşluk dolmuş gibi görünüyor!

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
26
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/12/2022 01:06:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12515

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Hastalıkların Tedavisi
Demir
Hareket
Kimyasal Evrim
Hızlı
Antik
Seçilim
İnsan Türü
Toprak
Hava
Kütleçekimi
Köpekgil
Onkoloji
Işık Hızı
Mistik
Büyük Patlama
Meyve
Plastik
Uçak
Göz
Tüy
Stephen Hawking
İspat Yükü
Lgbt
Gezegen
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
T. Beyter. Kitap Analizi: Analitik Felsefe Nedir?. (3 Ekim 2022). Alındığı Tarih: 4 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12515
Beyter, T. (2022, October 03). Kitap Analizi: Analitik Felsefe Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved December 04, 2022. from https://evrimagaci.org/s/12515
T. Beyter. “Kitap Analizi: Analitik Felsefe Nedir?.” Edited by Taner Beyter. Evrim Ağacı, 03 Oct. 2022, https://evrimagaci.org/s/12515.
Beyter, Taner. “Kitap Analizi: Analitik Felsefe Nedir?.” Edited by Taner Beyter. Evrim Ağacı, October 03, 2022. https://evrimagaci.org/s/12515.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.