Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kırmızı Orman Karıncası (Formica rufa)

Kırmızı Orman Karıncası (Formica rufa) Pixabay
Kırmızı Orman Karıncasının üstten görüntüsü.
6 dakika
1,037
  • Entomoloji
  • Taksonomi
Kırmızı Orman Karıncası
  • Bilimsel Adı Formica rufa
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Kırmızı Orman Karıncası
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Red Wood Ant
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Kırmızı Orman Karıncası (Formica rufa), "kızılağaç karıncası", "güneyli odun karıncası" veya "at karıncası" olarak da bilinir ve Formica cinsi karıncaların tip türü olarak kategorize edilir. Aslen Avrupa ve Anadolu'ya özgü bir türdür; ancak insanlarla Kuzey Amerika'ya da taşınmıştır ve artık bu kıtada da koniferli ve geniş yapraklı ormanlarda rastlamak mümkündür.[9], [10]

Formica rufa karıncalarının kraliçeleri 11 ilâ 12 mm boyundadır ve boyut olarak diğer karıncalardan büyüktür. Bir kolonide 1 ilâ 20 adet kraliçe karınca bulunabilir. Kraliçeler ömürleri boyunca sadece bir defa çiftleşirler, 20 yıl kadar yaşayabilirler ve ömür boyunca yumurta dölleyip yumurta bırakabilirler. Erkek karıncalarsa 9.5 ilâ 11 mm boyundadırlar. Görevleri, kraliçe karıncayı döllemektir ve kraliçe karınca ile çiftleştikten hemen sonra ölürler.

Kırmızı orman karıncalarının vücutları koyu siyah, bacakları ve genital organları daha açık soluk renklidir. İşçi karıncalar 8 ilâ 10 mm boyundadır ve 6 ilâ 10 yıl kadar yaşayabilirler ağırlıkları 8 mg'dır.[1] Kafalarında (Lat: "caput"), başın ön üst kısmında (Lat: "promesonotum") ve sırt kısmı ile karın tarafında (Lat: "dorsal") derinliği ve boyutu değişiklik gösteren kırmızımsı ve kahverengimsi yamalar bulunmaktadır. Gözlerinin üzerinde ve ağız çevresinde mikroskobik kıllar vardır.[2] Ayrıca Kırmızı Orman Karıncalarında iki veya daha fazla farklı fenotipi aynı tür popülasyonda bulundurarak farklı çeşitleri olabilirler; yani polimorfiktirler.[3]

İşçi karıncaların tamamı kısırdır. Koloninin çiftleşmek hariç bütün işlerinden işçi karıncalar sorumludur. Yuvayı düşman saldırılarından korumak için diğer birçok karınca türü gibi savunma anında karınlarından (Lat: "abdomen") formik asit püskürterek kendilerinden 10 kat daha büyük düşmanlarını alt edebilirler. Salgıladıkları formik asit (CH2O2), insanlar için tahriş edici olabilirken diğer canlılar için zehirlidir.[1]

Bu Reklamı Kapat

Erginlerinin abdomenleri beş segmetten oluşur, parlak siyah renktedirler. Bir Formica rufa kolonisinin nüfusu takriben 300.000 kadardır.[1] Büyük kolonilerin nüfusu 400.000 kadar olabilirken, büyük bir kolonide 100 kadar kraliçe karınca olabilir.[2]

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Formica rufa adı ilk olarak 1758 yılında Linnaeus tarafından Avrupa'da bir işçi karıncayı keşfetmesiyle tanımlandı. Hymenoptera takımında Formicidae familyasında bulunan bir türdür. Formica rufa türü odun karıncalarını da içerisinde bulunduran Formica rufa grubunun boreal bir üyesidir ve bu grup için tipik türüdür.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Formica rufa karıncaları Avrupa ve Rusya'da dağılım göstermektedirler. Kuzey Amerika'da geniş yapraklı ve iğne yapraklı orman alanlarında ve park alanlarında bulunurlar ve İngiltere'de yaygındırlar.[3]Türkiye'de ise Marmara ve Karadeniz bölgelerinde iğne yapraklı veya iğne yapraklı ve geniş yapraklı ağaç karışımı ormanlarda yuvalarını inşa ederler. Türkiye'de 1050 m' den alçak 1970 m'den yüksek kesimlerde yuvaları bulunmamaktadır. Fakat Avrupa'da 400-1900 m' ler arası alanlarda yuvaları gözlemlenmiştir. Yuvalarını ormanda kapalılığın seyrek olduğu orman içi açıklıkların kenarlarına yaparlar.[4]

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Bu tür en son 1996 yılında IUCN Tehdit Altındaki Türlerin Kırmızı Listesi için değerlendirilmiştir ve Düşük Risk/tehdit altında olarak listelenmiştir.[5] 2008 yılında arıları, karıncaları ve akarları etkileyen kronik arı felci virüsü (İng: "chronic bee paralysis virus") ilk kez Formica rufa türünde rapor edilmiştir.[6]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Davranış ve Etoloji

Çiftleşme

Formica rufa oldukça çok eşli karıncalardır; fakat bazı bölgelerde hem tek eşli hem çok eşli özelliklerinin olduğu kaydedilmiştir. Çiftleşme uçuşlarını ilkbaharda Mayıs-Haziran aylarında gerçekleştirirler. Çiftleşme sonrasında kraliçelerini yeniden seçerler; bu da çok fazla yumurta üreten kraliçelere sebep olur ve koloni nüfusunun artmasıyla sonuçlanır. Bu davranışları ile çok galerili yuvalara sahip olurlar.[3]

Yuva Yapımı

Yeni yuva kurulacaksa, orijinal yuvanın yakınlarına işçiler tarafından yeni yuva kurarlar. Yuva sınırlarını net olarak belirleyen Kırmızı Orman Karıncaları bölgelerini diğer karınca türlerinden korumakta oldukça agresif davranarak bölgelerini korurlar. Çiftleşme sonrası ilkbaharda mevcut yuvalardan tomurcuklanarak veya geçici sosyal parazitlik yoluyla yeni yuvalar kurarlar.[2], [7]

Bu karıncalar çürümeye yüz tutmuş kütüklerin etrafına orman alanından topladıkları iğne yapraklar, dal, kozalak veya başka bitkisel maddelerden 45-75 cm boyunda 150-500 cm eninde kubbe şeklinde göze çarpan yuvalar inşa ederler. Ölü bitkisel maddeleri topladıkları için orman alanında bir nevi ölü örtü temizliği de yapmaktadırlar. Yuvaların toprak altında 1-2 m derinliklere kadar indiği bilinmektedir. Şimdiye kadar inşa edilmiş en büyük yuva, 1965 tarihinde Bolu-Aladağ ormanında 137 cm yüksekliğinde 890 cm genişliğinde Sarıçam (Lat: "Pinus sylvestris") meşceresinde bulunmuştur.[2]

Savunma ve Türdaş Tanıma

Bu karıncalar bölgelerini ve izlerini koruyabilmek için diğer kolonilerin işçi karıncaları ile tür içi saldırgan davranışlar da sergileyebiliyorlar. Aynı kolonideki karıncalar koloni bütünlüğünün bozulmaması için birbirlerini salgıladıkları kimyasal salgılar ile tanır. Yuvanın çevresinde ağır metal atıkların olması kolonideki karıncaların daha az verimli ve üretken olma eğiliminde olduklarını göstermiştir. Yuvanın bulunduğu alanda besin kaynaklarının mevcudiyeti, başka bir popülasyonun saldırısı gibi yuvanın ve karıncaların güvende olmadığı değişikliklerin olması durumunda yuvanın yerini değiştirebilir ve birden fazla küçük koloniler kurabilirler.

Bu Reklamı Kapat

Göknar (Lat: "Abies") meşceresinde Formica rufa yuvası.
Göknar (Lat: "Abies") meşceresinde Formica rufa yuvası.
Wikimedia Commons

Kış Uykusu

Formica rufa karıncaları kış mevsiminin başlamasıyla birlikte havalar soğuyunca yuvalarının toprak altındaki 1-2 m uzunluğundaki kısımlarına inerek kış uykusuna yatarlar. İlkbaharın gelişiyle karların erimesi ve havanın ısınması ile yuva popülasyonu hareketlenmeye başlar, uykudan uyanan karıncalar zaman kaybetmeden yuvanın toprak üstündeki kısımlarına toplanır ve havanın iyice ısınması ile özellikle öğleden sonra 12:00-17:00 saatleri arasında orman alanına dağılarak 80-100 m mesafe sınırında besin aramaya devam ederler. 

Diyet ve Metabolizma

Formica rufa karıncaları açgözlü ve etoburdurlar. Salgıladıkları formik asit sayesinde avlarını etkisiz hale getirip, parçalara ayırıp yuvalarına taşırlar.[1] Besinlerini aramak için hava sıcaklığının artmasıyla birlikte etrafa dağılmaya başlarlar.[4] Yuvalarının ortalama 80-100 m etrafında avlanırlar.[1]Besin olarak bitki bitlerinin dışkılarını, böcek pupaları ve yumurtalarını, arıları, kelebekleri, tırtılları, yaprak arılarının larvalarını, yumuşak Coleoptera türlerini tüketirler.[4]

Yuvalarına yakın alanlardaki besin kaynakları tükenmeye başladığında veya tamamen tükendiğinde alanlarını genişletip orman toprağı üzerinde besin kaynağı aramaya devam etmek yerine sınırlarını genişlettikleri alanın ağaçlarına tırmanarak besinlerini aramaya devam ediyorlar. Uyguladıkları bu yöntem besin aramayı ciddi derecede verimsiz hale getiriyor.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Orman alanındaki ağaçlara zarar yapan birçok türün avcısı olduklarından, ormancılık sektöründe zararları yönetmek için biyolojik mücadele uygulamalarında önemli bir yer alır. Bir koloni yılda takriben 14 kg zararlı orman böceğini toplamaktadır.[1]

Bu Reklamı Kapat

Orman karıncalarını zararlı orman böceklerine karşı biyolojik mücadelede kullanılması için yuvanın taşınma işlemleri yapılabilmektedir. Yapılan çalışmalarda orman karıncalarının doğal yaşam alanlarından çıkabildikleri ve araştırmacıların götürdükleri yerlere karıncaların uyum sağladıkları görülmüştür. 

Etimoloji

Türün cins adının salgıladığı formik asitten geldiğine inanılsa da gerçekte olan tam tersidir: Formik asit sözcüğü, bu karıncaların isminden gelmektedir. Latincede formica, "karıncadan" demektir. Bu asit, ilk olarak Alman kimyager Andreas Sigismund Marggraf tarafından 1749 yılında kırmızı karıncalardan elde edilmiştir. Türün belirleyici adı olan rufa ise Flemenkçedeki "kabin, tahta koruma" sözcüğünden gelmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 4
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ a b c d e f Y. Aksu, et al. (2013). Formica Rufa L. (Hymenoptera: Formicidae)’Nın Biyolojisi Morfolojisi, Transplantasyonu Ve Biyolojik Mücadeledeki Önemi. Orman Mühendisleri Dergisi, sf: 29-34. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c d W. H. Robinson. (2005). Urban Insects And Arachnids: A Handbook Of Urban Entomology. ISBN: 978-0521812535. Yayınevi: Cambridge University Press. sf: 247.
  • ^ a b c Anonim. Kırmızı Orman Karıncası. (19 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 19 Ocak 2022. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b c H. Çanakçıoğlu, et al. (1998). Orman Entomolojisi Yararlı Ve Zararlı Böcekler. ISBN: 975-404-487-2. Yayınevi: İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları. sf: 432-434.
  • ^ Social Insects Specialist Group. Formica Rufa. (1 Ocak 1996). Alındığı Tarih: 20 Ocak 2022. Alındığı Yer: The IUCN Red List of Threatened Species | Arşiv Bağlantısı
  • ^ O. Celle, et al. (2009). Detection Of Chronic Bee Paralysis Virus (Cbpv) Genome And Its Replicative Rna Form In Various Hosts And Possible Ways Of Spread.. Virus Research, sf: 280-284. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Anonim. Wood Ants. (19 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 19 Ocak 2022. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • W. H. Robinson. (2005). Urban Insects And Arachnids. ISBN: 9780521812535. Yayınevi: Cambridge University Press.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/05/2022 13:21:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11355

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Primatlar
Gıda
Biyografi
Bilim İnsanı
Kadın Doğum
Ağız Sağlığı
Dalga
Kertenkele
Makale
İnsan Türü
Astrobiyoloji
Önlem
Grip
Türleşme
Doğa Yasaları
Renk
Köpekler
Periyodik Cetvel
Balıkçılık
Elektromanyetizma
Kuyrukluyıldız
Entomoloji
Allah
Hominid
Psikoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et