Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir?

Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir? The New York Times
Bu geko kuyruğuna o kadar da bağlı değil.
4 dakika
7,935

Çoğu hayvan, hayatları ve uzuvları arasında seçim yaparken, uzuvlarını feda etmeyi tercih eder. Uzuv bırakma yeteneği, ototomi veya kendi kendine ampütasyon olarak da bilinir. Bir köşeye sıkıştırıldıklarında, örümcekler bacaklarını, yengeçler pençelerini düşürür ve bazı küçük kemirgenler deri dökerler.[1], [2], [3] Hatta bazı deniz sümüklü böcekleri, parazitlerle dolu bedenlerinden kurtulmak için kendi başlarını koparırlar.[4]

Ancak kertenkeleler, ototomiye başvuran en meşhur canlılardır. Birçok kertenkele, yırtıcılardan kaçmak için kuyruklarını bırakır - ki bu kuyruklar, koptuktan sonra da kıpırdamaya devam eder. Bu davranış, avcının kafasını karıştırır ve kertenkelenin geri kalanına kaçmak için zaman tanır. Manevra yapmaya, eşleri etkilemeye ve yağ depolamaya yarayan kuyruğu kaybetmenin zararları olsa da, yem olmaktan çok daha iyidir. Birçok kertenkele, kaybolan kuyruklarını yenileme yeteneğine de sahiptir.

Bu Reklamı Kapat

Kaudal ototomi gerçekleştirmiş bir kertenkele.
Kaudal ototomi gerçekleştirmiş bir kertenkele.
Gary Nafis

Bilim insanları, bu anti-yırtıcı davranışını titizlikle incelediler; ancak onu çalıştıran yapıları hâlen tam olarak çözebilmiş değiller. Bir kertenkele kuyruğunu bir anda bırakabiliyorsa, hayati tehlike oluşturmayan durumlarda onu vücuda sıkı sıkıya bağlı tutan şey nedir?

Abu Dabi New York Üniversitesi'nde biyomekanik mühendisi olan Yong-Ak Song, buna "kuyruk paradoksu" diyor: Yani kuyruğun aynı anda hem yapışkan, hem de ayrılabilir olması... Dr. Song, bunu şöyle anlatıyor:

Bu Reklamı Kapat

Hayatta kalabilmek için kuyruğunu hızla koparması gerekiyor. Ama aynı zamanda kuyruğunu da kolay kolay kaybetmemelidir.

Son zamanlarda, Dr. Song ve meslektaşları, yeni kesilmiş birkaç kertenkele kuyruğunu inceleyerek bu paradoksu çözmeye çalıştılar. Özel olarak denek sipariş etmek zorunda da kalmadılar: Dr. Song'un anlattığına göre, NYU Abu Dabi kampüsü zaten kertenkele kaynıyordu. Oltalara tutturulmuş küçük halkalar kullanarak, şu üç türden birkaç kertenkele topladılar: İki tür geko kertenkelesi ve Schmidt'in saçaklı kertenkelesi olarak bilinen bir çöl kertenkelesi.

Kertenkeleler New York Üniversitesi Abu Dabi kampüsünden alındı ve ardından laboratuvarda incelendi.
Kertenkeleler New York Üniversitesi Abu Dabi kampüsünden alındı ve ardından laboratuvarda incelendi.
The New York Times

Laboratuvara döndüklerinde, kertenkelelerin kuyruklarını parmaklarıyla çektiler ve onları ototomiye "ikna ettiler". Ortaya çıkan süreci, yüksek hızlı bir kamera kullanarak saniyede 3.000 kare hızında filme aldılar (kertenkeleler, bundan kısa bir süre sonra alındıkları yere bırakıldılar). Sonra bilim insanları, kıvranan kuyrukları bir elektron mikroskobu altında incelediler.

Mikroskobik ölçekte, kuyruğun gövdeden ayrıldığı her bir çatlağın mantar şeklinde sütunlarla dolu olduğunu görebiliyorlardı. Daha da yakınlaştıklarında, her bir mantar başlığının küçük gözeneklerle dolu olduğunu gördüler. Ekip, kırılma düzlemleri boyunca birbirine kenetlenen kuyruk parçaları yerine, her bir parçadaki yoğun mikro sütun ceplerinin sadece hafifçe temas ettiğini görünce şaşırdı. Bu, kertenkele kuyruğunun gevşek bir şekilde birbirine bağlı bölümlerden oluşan kırılgan bir yapı gibi görünmesine neden oluyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bununla birlikte, kuyruk kırılma düzlemlerinin bilgisayar modellemesi, mantar benzeri mikro yapıların birikmiş enerjiyi salmak konusunda çok iyi gösterdi. Bunun bir nedeni, her bir mantar başlığı arasının küçük gözenekler ve ufacık boşluklarla doldurulmasıdır. Bu boşluklar, çekme sırasındaki enerjiyi emerek kuyruğu sağlam tutar.

Bu mikro yapılar, çekmeye dayanabilirken, ekip, hafif bir bükülme sonucu kolayca parçalandıklarını keşfetti. Kuyrukların bükülme nedeniyle kırılma ihtimalinin, çekilmekten 17 kat daha fazla olduğunu belirlediler. Araştırmacılar, ağır çekim videolarda, kertenkelelerin kuyruklarını bükerek, etli kırılma düzlemi boyunca onları temiz bir şekilde ikiye böldüklerini gördüler.

17 Şubat 2022 günü Science dergisinde yayınlanan bulguları, bu kuyrukların sağlam ve kırılgan arasındaki mükemmel dengeyi nasıl sağladığını gösteriyor.[5] Dr. Song şöyle diyor:

Bu, Goldilocks ilkesinin doğadaki bir modele uygulandığı güzel bir örnek.

Hindistan Kanpur Teknoloji Enstitüsü'nde kimya mühendisi olan Animangsu Ghatak'a göre, bu kertenkele kuyruklarının biyomekaniği, kertenkelelerin ve ağaç kurbağalarının ayak parmaklarında bulunan yapışkan mikro-yapıları andırıyor.[6] Çalışmaya dahil olmayan Dr. Ghatak şöyle diyor:

Yapışma ve ayrılma arasındaki denge doğru olmalı; çünkü bu, bu hayvanların dik yüzeylere tırmanmasını sağlıyor.

Hayvanların ayaklarının, mantar şeklindeki başlıklardan oluşan milyarlarca minik kılla kaplı olduğunu da ekliyor.

Bu Reklamı Kapat

Araştırmacılar, kertenkelelerin kuyruklarını boşaltmasına izin veren süreci anlamanın; protez, deri grefti veya deri bandaj takmak için yararlı olabileceğine ve hatta robotların kırık parçaları atmasına yardımcı olabileceğine inanıyor.

Fakat Dr. Song'un en çok heyecan duyduğu şey, sonunda kampüsteki canlıların yırtıcılardan nasıl kurtulduğunu anlamış olmak. Sözlerini şöyle bitiriyor:

Bu proje tamamen merak odaklıydı. Sadece etrafımızdaki kertenkelelerin kuyruklarını nasıl bu kadar çabuk koparabildiklerini bilmek istedik.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • İnanılmaz 10
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/05/2022 17:21:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11490

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Darwin
Genel Görelilik
Karanlık Madde
Göz
Hastalıkların Tedavisi
Nöron Hücresi
Sars Virüsü
Küresel Isınma
Madde
Hastalık Yayılımı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Sayı
İnsan Türü
Ağaç
Dinozorlar
Teori
Doğa
Anatomi
Homo Sapiens
İletişim
İntihar
Nörobilim
Böcek
Mit
Göğüs
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et