Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir?

Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir? The New York Times
Bu geko kuyruğuna o kadar da bağlı değil.
4 dakika
19,814
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Çoğu hayvan, hayatları ve uzuvları arasında seçim yaparken, uzuvlarını feda etmeyi tercih eder. Uzuv bırakma yeteneği, ototomi veya kendi kendine ampütasyon olarak da bilinir. Bir köşeye sıkıştırıldıklarında, örümcekler bacaklarını, yengeçler pençelerini düşürür ve bazı küçük kemirgenler deri dökerler.[1], [2], [3] Hatta bazı deniz sümüklü böcekleri, parazitlerle dolu bedenlerinden kurtulmak için kendi başlarını koparırlar.[4]

Ancak kertenkeleler, ototomiye başvuran en meşhur canlılardır. Birçok kertenkele, yırtıcılardan kaçmak için kuyruklarını bırakır - ki bu kuyruklar, koptuktan sonra da kıpırdamaya devam eder. Bu davranış, avcının kafasını karıştırır ve kertenkelenin geri kalanına kaçmak için zaman tanır. Manevra yapmaya, eşleri etkilemeye ve yağ depolamaya yarayan kuyruğu kaybetmenin zararları olsa da, yem olmaktan çok daha iyidir. Birçok kertenkele, kaybolan kuyruklarını yenileme yeteneğine de sahiptir.

Kaudal ototomi gerçekleştirmiş bir kertenkele.
Kaudal ototomi gerçekleştirmiş bir kertenkele.
Gary Nafis

Bilim insanları, bu anti-yırtıcı davranışını titizlikle incelediler; ancak onu çalıştıran yapıları hâlen tam olarak çözebilmiş değiller. Bir kertenkele kuyruğunu bir anda bırakabiliyorsa, hayati tehlike oluşturmayan durumlarda onu vücuda sıkı sıkıya bağlı tutan şey nedir?

Tüm Reklamları Kapat

Abu Dabi New York Üniversitesi'nde biyomekanik mühendisi olan Yong-Ak Song, buna "kuyruk paradoksu" diyor: Yani kuyruğun aynı anda hem yapışkan, hem de ayrılabilir olması... Dr. Song, bunu şöyle anlatıyor:

Hayatta kalabilmek için kuyruğunu hızla koparması gerekiyor. Ama aynı zamanda kuyruğunu da kolay kolay kaybetmemelidir.

Son zamanlarda, Dr. Song ve meslektaşları, yeni kesilmiş birkaç kertenkele kuyruğunu inceleyerek bu paradoksu çözmeye çalıştılar. Özel olarak denek sipariş etmek zorunda da kalmadılar: Dr. Song'un anlattığına göre, NYU Abu Dabi kampüsü zaten kertenkele kaynıyordu. Oltalara tutturulmuş küçük halkalar kullanarak, şu üç türden birkaç kertenkele topladılar: İki tür geko kertenkelesi ve Schmidt'in saçaklı kertenkelesi olarak bilinen bir çöl kertenkelesi.

Kertenkeleler New York Üniversitesi Abu Dabi kampüsünden alındı ve ardından laboratuvarda incelendi.
Kertenkeleler New York Üniversitesi Abu Dabi kampüsünden alındı ve ardından laboratuvarda incelendi.
The New York Times

Laboratuvara döndüklerinde, kertenkelelerin kuyruklarını parmaklarıyla çektiler ve onları ototomiye "ikna ettiler". Ortaya çıkan süreci, yüksek hızlı bir kamera kullanarak saniyede 3.000 kare hızında filme aldılar (kertenkeleler, bundan kısa bir süre sonra alındıkları yere bırakıldılar). Sonra bilim insanları, kıvranan kuyrukları bir elektron mikroskobu altında incelediler.

Mikroskobik ölçekte, kuyruğun gövdeden ayrıldığı her bir çatlağın mantar şeklinde sütunlarla dolu olduğunu görebiliyorlardı. Daha da yakınlaştıklarında, her bir mantar başlığının küçük gözeneklerle dolu olduğunu gördüler. Ekip, kırılma düzlemleri boyunca birbirine kenetlenen kuyruk parçaları yerine, her bir parçadaki yoğun mikro sütun ceplerinin sadece hafifçe temas ettiğini görünce şaşırdı. Bu, kertenkele kuyruğunun gevşek bir şekilde birbirine bağlı bölümlerden oluşan kırılgan bir yapı gibi görünmesine neden oluyordu.

Tüm Reklamları Kapat

Bununla birlikte, kuyruk kırılma düzlemlerinin bilgisayar modellemesi, mantar benzeri mikro yapıların birikmiş enerjiyi salmak konusunda çok iyi gösterdi. Bunun bir nedeni, her bir mantar başlığı arasının küçük gözenekler ve ufacık boşluklarla doldurulmasıdır. Bu boşluklar, çekme sırasındaki enerjiyi emerek kuyruğu sağlam tutar.

Bu mikro yapılar, çekmeye dayanabilirken, ekip, hafif bir bükülme sonucu kolayca parçalandıklarını keşfetti. Kuyrukların bükülme nedeniyle kırılma ihtimalinin, çekilmekten 17 kat daha fazla olduğunu belirlediler. Araştırmacılar, ağır çekim videolarda, kertenkelelerin kuyruklarını bükerek, etli kırılma düzlemi boyunca onları temiz bir şekilde ikiye böldüklerini gördüler.

17 Şubat 2022 günü Science dergisinde yayınlanan bulguları, bu kuyrukların sağlam ve kırılgan arasındaki mükemmel dengeyi nasıl sağladığını gösteriyor.[5] Dr. Song şöyle diyor:

Bu, Goldilocks ilkesinin doğadaki bir modele uygulandığı güzel bir örnek.

Hindistan Kanpur Teknoloji Enstitüsü'nde kimya mühendisi olan Animangsu Ghatak'a göre, bu kertenkele kuyruklarının biyomekaniği, kertenkelelerin ve ağaç kurbağalarının ayak parmaklarında bulunan yapışkan mikro-yapıları andırıyor.[6] Çalışmaya dahil olmayan Dr. Ghatak şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yapışma ve ayrılma arasındaki denge doğru olmalı; çünkü bu, bu hayvanların dik yüzeylere tırmanmasını sağlıyor.

Hayvanların ayaklarının, mantar şeklindeki başlıklardan oluşan milyarlarca minik kılla kaplı olduğunu da ekliyor.

Araştırmacılar, kertenkelelerin kuyruklarını boşaltmasına izin veren süreci anlamanın; protez, deri grefti veya deri bandaj takmak için yararlı olabileceğine ve hatta robotların kırık parçaları atmasına yardımcı olabileceğine inanıyor.

Fakat Dr. Song'un en çok heyecan duyduğu şey, sonunda kampüsteki canlıların yırtıcılardan nasıl kurtulduğunu anlamış olmak. Sözlerini şöyle bitiriyor:

Bu proje tamamen merak odaklıydı. Sadece etrafımızdaki kertenkelelerin kuyruklarını nasıl bu kadar çabuk koparabildiklerini bilmek istedik.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
32
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 17
  • İnanılmaz 13
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/04/2024 13:48:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11490

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kas
Foton
Diş Sorunları
Hormon
Güneş Sistemi
Üreme
Yatay Gen Transferi
Ekonomi
Buz
Haber
Halk Sağlığı
Kalıtım
Yörünge
Önyargı
Cinsel Yönelim
Depresyon
Hekim
Yaşlılık
Hindistan
Fotoğraf
Ufo
Yaşanabilir Gezegen
Egzersiz
Işık Hızı
Obstetrik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
J. Tamisiea, et al. Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir?. (5 Mart 2022). Alındığı Tarih: 25 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11490
Tamisiea, J., Yağız, C. Y., Bakırcı, Ç. M. (2022, March 05). Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir?. Evrim Ağacı. Retrieved April 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/11490
J. Tamisiea, et al. “Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Can Yunus Yağız, Evrim Ağacı, 05 Mar. 2022, https://evrimagaci.org/s/11490.
Tamisiea, Jack. Yağız, Can Yunus. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kertenkele Kuyruğu Paradoksu: Kertenklelelerin Kuyruğu Nasıl Hem Vücuda Sıkı Sıkıya Yapışık Olup, Hem Gerektiğinde Hızla Kopabilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Can Yunus Yağız. Evrim Ağacı, March 05, 2022. https://evrimagaci.org/s/11490.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close