Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Karşılaştırmalı Genomik Bilimi

Karşılaştırmalı Genomik Bilimi Genewitz
8 dakika
5,429
  • Moleküler Biyoloji ve Genetik

Tüm genom dizilerinin karşılaştırılması, organizmaların genetik düzeyde birbirleri ile ne kadar ilişkili olduğu hakkında detaylı bilgiler verir. Genomların nasıl karşılaştırıldığı ve genlerin genel yapısının ve genomun nasıl evrimleştiği hakkındaki bu bulgular bize neler anlatır?

Karşılaştırmalı genomik bilimi, farklı türlerin - insan, fare ve bakteriden şempanzeye kadar diğer birçok organizmanın- genom dizilerinin karşılaştırıldığı biyolojik bir araştırma alanıdır. Farklı organizmaların genomlarını karşılaştırarak, bilim insanları farklı yaşam formlarını moleküler düzeyde birbirinden ayıran özelliklerin ne olduğunu anlayabilirler. Karşılaştırmalı genomik bilimi, türler arasında ortak veya korunmuş genlerin yanı sıra, her bir organizmaya özgün karakterleri kazandıran genleri de belirlemeye yardım eder ve bu sebeple organizmalar arasındaki evrimsel değişiklikleri anlamak için güçlü bir araçtır.

Bu Reklamı Kapat

Genomu Oluşturan Şey Nedir?

Yeryüzündeki canlılar birçok farklı şekilde görünmelerine ve farklı davranış şekilleri göstermelerine rağmen, genomlarının tümü, birbirinden farklı tipte protein kodlayan genleri taşıyan kimyasal bir zincir olan DNA’dan (Deoksiribo Nükleik Asit’ten) oluşur. DNA içerisinde, bir organizmanın oluşması için gerekli bilgiyi taşır ve bu sayede organizmalar, yavrularına bu bilgiyi aktarırlar. Göze çarpar şekilde, bu bilgi sadece 4 nükleotid tarafından kodlanır; Adenin (A), Sitozin (S/C), Guanin (G) ve Timin (T). Lineer DNA moleküllerinde bulunan bu nükleotidlerin sırasının anlaşılması, DNA’nın çift iplikli yapısının keşfedilmesinden (Watson ve ark. 1953) bu yana önemli bir uğraş haline gelmiştir. Aslında DNA dizileme, moleküler biyoloji araştırmalarında önemli bir yaklaşım olarak ortaya çıkmıştır. Bir araştırma aracı olarak DNA dizilemenin gücü, daha fazla genomun dizilenmesine olanak tanıyan ve herhangi bir yaşam formunun çalışılmasında karşılaştırmalı genomiği ulaşılabilir hale getiren DNA dizileme teknolojilerinde önemli ilerlemelere sebep olmuştur.

Hangi Genomlar Dizilendi?

‘İnsanın genetik bilgi kitabındaki’ 3 milyar harfi dizilemenin yanı sıra (Lander ve ark. 2001), İnsan Genom Projesine katılan bilim insanları birçok önemli model organizmanın genomunu da dizilemişlerdir. Bunların içerisinde, şempanze (Lander ve ark. 2005), fare (Waterston ve ark. 2002), sıçan (Gibbs ve ark. 2004), 2 kirpi balığı (Jaillon ve ark. 2004; Aparicio ve ark. 2002), meyve sineği (Adams ve ark. 2000), 2 deniz üzümü (Dehal ve ark. 2002; Small ve ark. 2007), 2 yuvarlak solucan (Stain ve ark. 2003; Stein ve ark. 1998), ekmek mayası (Goffeau ve ark. 1996) ve E.coli bakterisi (Blattner ve ark. 1997) yer alır. İnsan genomunun tamamlanmasından bu yana tavuk (Blattner ve ark. 2004), inek (Elsik ve ark. 2009), köpek (Lindblad-Toh ve ark. 2005), bal arısı (Lindblad-Toh ve ark. 2006), deniz kestanesi (Sodergren ve ark. 2006) ve Rhesus maymununun da (Gibbs ve ark. 2007) genom taslağı dizilenmiştir.

Bu Reklamı Kapat

1000’in üzerinde prokaryot genomu ile birlikte toplamda 1300’ün üzerinde türün genomu tamamen dizilenmiştir ve bunlar yayınlanmıştır (ca. 2010) ve bu sayı müthiş bir hızda artmaya devam etmektedir. Böylece tüm bunlar, genomik verilerin karşılaştırılmasında zengin bir bilgi kaynağı sunar.

Genomlar Nasıl Karşılaştırılır?

Genom büyüklüğü, genlerin sayısı ve kromozomların sayısı gibi genomun genel özelliklerinin basit bir şekilde karşılaştırılması, karşılaştırılmalı genomik analizinin başlangıç noktasını oluşturur. Tamamen dizilenmiş birkaç model organizmanın verisi Tablo 1’de gösterilmiştir. Bu karşılaştırmalar, bazı göze çarpan bulguların altını çizer. Örneğin; küçük çiçekli bir bitki olan Arabidopsis thaliana (157 milyon baz), meyve sineği Drosophila melanogaster’den (165 milyon baz) daha küçük bir genoma sahip iken, neredeyse 2 kat daha fazla gene sahiptir (Arapidopsis 25 bin, Drosophila 13 bin). A. thaliana, insan (25 bin) ile yaklaşık aynı sayıda gene sahiptir. Böylece, genom çağında öğrenilen ilk ders, genom büyüklüğünün evrimsel durum ile bağlantılı olmadığı ve gen sayısının genom büyüklüğü ile orantılı olmadığıdır.

Daha iyi çözünürlüklü karşılaştırmalar, türler arasında direkt DNA dizi karşılaştırmaları ile mümkündür. Şekil 1, iki memeli arasındaki sinteni düzeyini gösteren insan ve fare genomunun kromozom düzeyinde karşılaştırmasını gösterir. Sinteni, farklı türlerde genlerin benzer kalıplarda düzenlendiği bir durumdur. Örneğin; X kromozomu tek, karşılıklı sintenik kalıplar olarak temsil edilir. İnsandaki 20. kromozom tümüyle, sadece çok küçük merkezi bir segment tarafından bozulan, ancak neredeyse tüm uzunluk boyunca sıranın mükemmel bir korunmasıyla faredeki 2. kromozoma karşılık gelir. İnsandaki 17. kromozom tümüyle farenin 11. kromozomunun bir kısmına karşılık gelir. Ancak diğer kromozomlar daha yoğun kromozomlar arası yeniden düzenlenme gösterirler. Bunun gibi sonuçlar, 75-80 milyon yıl önce fare ve insanın ortak atalarından ayrıldığından bu yana genomlarını şekillendiren kromozomal değişimlere sıra dışı bir bakış açısı sağlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İnsan ve fare genomunda korunmuş segmentler. Fare genomunda korunmuş, sıralı en az iki gen içeren segmente sahip insan kromozomları siyah ile gösterilmiştir. Her bir renk özel bir fare kromozomundan sorumludur. 1,9, 16. kromozomların subsentromerik heterokromatinleri ve sentromerleri ve 13, 14, 15, 21 ve 22. kromozomların tekrarlı kısa kolları siyah ile gösterilmiştir. (International Human Genome Sequencing Consortium; Lander, E. S. et al. 2001)
İnsan ve fare genomunda korunmuş segmentler. Fare genomunda korunmuş, sıralı en az iki gen içeren segmente sahip insan kromozomları siyah ile gösterilmiştir. Her bir renk özel bir fare kromozomundan sorumludur. 1,9, 16. kromozomların subsentromerik heterokromatinleri ve sentromerleri ve 13, 14, 15, 21 ve 22. kromozomların tekrarlı kısa kolları siyah ile gösterilmiştir. (International Human Genome Sequencing Consortium; Lander, E. S. et al. 2001)

Genomların farklı segmentlerinin karşılaştırılması, farklı türlerden homolog DNA’nın hizalanması ile mümkündür. Böyle bir hizalama örneği, bir insan geni olan pirüvat kinazın (PKLR) makak, köpek, fare, tavuk ve zebra balıklarındaki ilgili homologlarının hizalandığı Şekil 2’de gösterilmiştir. PKLR geninin 12 kilobazlık bir bölgesi boyunca, insan ile yüksek DNA dizi benzerliği gösterdiği bölgeler, her bir organizma için işaretlenmiştir. İnsan ve makak maymunu arasındaki (2 primat), PKLR geninin intron (kırmızı) ve translasyona uğramayan bölgelerinin (açık mavi) yanı sıra ekzonlarında (mavi) yüksek derecede dizi benzerliği fark edilecektir. Bunun aksine, insan ile tavuk ve zebra balığının hizalamaları, sadece kodlama yapan ekzonlardaki dizilere benzerlik gösterirken, dizinin kalanı insan DNA dizisi ile güvenilir olarak hizalanamayacağı bir noktaya kadar farklılaşır. Milyarlarca yıl boyunca organizmalarda korunan genomik özelliklere odaklanmak için bilgisayara dayalı analiz kullanan araştırmacılar, gen ekspresyonunu düzenleyebilen dizilerin yanı sıra, genlerin yerlerini gösteren sinyalleri de belirleyebiliyorlar. Gerçekten de insan genomunun birçok işlevsel kısmı, bu tip dizi karşılaştırmaları ile keşfedilmiş veya doğrulanmıştır (Lander ve ark. 2001) ve şu anda her yeni genom dizisinin analizi için standart bir bileşendir.

Makak, köpek, fare, tavuk ve zebra balığı genomları ile karşılaştırılan insan PKLR gen bölgesi.  Dikey eksendeki sayılar, çizim üzerindeki bir nokta için 100 baz çiftindeki identik (özdeş) nükleotidlerin oranını gösterir. Yatay eksendeki sayılar, 12 kb insan genomik dizisinin başlangıcından itibaren nükleotid pozisyonunu gösterir. Koyu mavi pikler PKLR geninde kodlama yapan bölgelere karşılık gelir.  Açık mavi pikler PKLR mRNA transle olmayan bölgelere karşılık gelir. Kırmızı pikler, ortalama benzerliğin %75’den fazla olduğu bölgeler olarak tanımlanan korunmuş kodlama yapmayan bölgeleri (CNS’ler) gösterir. Hizalama, dizi karşılaştırma aracı VISTA (http://pipeline.lbl.gov) kullanılarak oluşturulmuştur.
Makak, köpek, fare, tavuk ve zebra balığı genomları ile karşılaştırılan insan PKLR gen bölgesi. Dikey eksendeki sayılar, çizim üzerindeki bir nokta için 100 baz çiftindeki identik (özdeş) nükleotidlerin oranını gösterir. Yatay eksendeki sayılar, 12 kb insan genomik dizisinin başlangıcından itibaren nükleotid pozisyonunu gösterir. Koyu mavi pikler PKLR geninde kodlama yapan bölgelere karşılık gelir. Açık mavi pikler PKLR mRNA transle olmayan bölgelere karşılık gelir. Kırmızı pikler, ortalama benzerliğin %75’den fazla olduğu bölgeler olarak tanımlanan korunmuş kodlama yapmayan bölgeleri (CNS’ler) gösterir. Hizalama, dizi karşılaştırma aracı VISTA (http://pipeline.lbl.gov) kullanılarak oluşturulmuştur.

İki genomu birlikte karşılaştırarak elde edilebilen bilginin, bu iki tür arasındaki filogenetik uzaklığa büyük ölçüde bağlı olduğunu homolog dizi hizalamalarından öğrenmiş bulunmaktayız. Filogenetik uzaklık, genellikle biriken dizi değişimlerinin sayısı, yıl sayısı veya jenerasyon sayısı olarak ifade edilen bir evrimsel ölçekte iki organizma veya onların genomları arasındaki ayrılma derecesinin bir ölçüsüdür. Bu uzaklık genellikle organizmalar arasındaki ilişkiyi gösteren filogenetik ağaç üzerine yerleştirilir (Şekil 3). İki organizma arasındaki mesafe arttıkça, onlar arasındaki dizi benzerliği veya paylaşılmış genomik özellikler azalacaktır.

Farklı filogenetik mesafelerde genomların karşılaştırılması özel soruların ele alınmasını sağlar.
Farklı filogenetik mesafelerde genomların karşılaştırılması özel soruların ele alınmasını sağlar.

Böylece oldukça uzun filogenetik uzaklıklardaki (örneğin; ayrıldıktan sonraki 1 milyar yıl boyunca) genomik karşılaştırmalar ile sadece paylaşılan genler hakkında genel bilgi toplanabilir. Böyle oldukça uzun mesafeler boyunca, genlerin sırası ve bu genlerin transkripsiyonunu düzenleyen dizilerin izi nadiren korunmuştur.

Daha yakın filogenetik uzaklıklarda (ayrılmanın gerçekleştiği 50-200 milyon yılda) korunmuş segment içinde hem işlevsel hem de işlevsel olmayan DNA dizileri bulunur. Bu durumda işlevsel diziler, işlevsel olmayan DNA’dan daha yavaş bir şekilde veya daha az değişikliğe uğramış dizilerden dolayı seçilimin izlerini gösterecektir. Ayrıca, işlevsel DNA’yı işlevsel olmayan DNA’dan ayırma yeteneğinin ötesinde karşılaştırmalı genomik bilimi, genlerin kodlama yapan ekzonlarını, kodlama yapmayan RNA’larını ve bazı gen düzenleyici bölgeleri gibi önemli DNA dizileri sınıflarının da belirlenmesine katkı sağlamıştır.

Bunun aksine, evrim sürecinde yaklaşık 5 milyon yılda ayrılan oldukça benzer genomlar, (insan ve şempanzede olduğu gibi) biyolojik formlarda çok küçük değişimleri açıklayabilen dizi farklılıklarını bulmak için oldukça kullanışlıdır. Bunlar doğal seçilimin tek bir fenotipi desteklediği ve alel frekansının sürekli olarak bir yönde kaydığı bir süreç olan yönlendirilmiş seçilim altındaki dizi değişiklikleridir. Böylece karşılaştırmalı genomik bilimi, genomik dizi verisi biriktikçe daha bilgi verici hale gelen biyolojik keşifler için umut vadeden güçlü bir yaklaşımdır.

Bu Reklamı Kapat

Karşılaştırmalı Genomiğin Yararları Nelerdir?

Hızla gelişen karşılaştırmalı genomik biliminden önemli sonuçlar ortaya çıkmıştır. İnsan genomu ile meyve sineğinin genomunun karşılaştırması, genlerinin yaklaşık %60’ını paylaştıklarını göstermiştir (Adams ve ark. 2000). Yani, iki organizma çekirdek bir gen setini paylaşıyorlar. Araştırmacılar ayrıca kanserde rolü olduğu bilinen insan genlerinin 3’te 2’sinin meyve sineğinde bir karşılığı olduğunu bulmuşlardır.

Karşılaştırmalı genomik, insan sağlığı için uygulanmasının yanı sıra, daha geniş hayvan dünyası ve ekolojik çalışmalar için de yararlı olabilir. Dizileme teknolojileri daha kolay ve ucuz hale geldikçe, hayvan ve bitki türleri arasında çok küçük farklılıkları ayırmak için bir araç olarak tarımda, biyoteknolojide ve zoolojide geniş uygulama alanı bulacaktır. Bu çabalar belki de nadir ve nesli tükenmekte olan türlerin korunmasında yeni stratejilerin ortaya çıkmasının yanı sıra, evrimsel ‘yaşam ağacı’nın’ bazı dallarındaki bildiklerimizin değişmesine sebep olabilir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • M. D. Adams, et al. (2000). The Genome Sequence Of Drosophila Melanogaster. Science, sf: 2185-2195. | Arşiv Bağlantısı
  • S. Aparicio, et al. (2002). Whole-Genome Shotgun Assembly And Analysis Of The Genome Of Fugu Rubripes. Science, sf: 1301-1310. | Arşiv Bağlantısı
  • F. R. Blattner, et al. (1997). The Complete Genome Sequence Of Escherichia Coli K-12. Science, sf: 1453-62. | Arşiv Bağlantısı
  • F. R. Blattner, et al. (2004). Sequence And Comparative Analysis Of The Chicken Genome Provide Unique Perspectives On Vertebrate Evolution. Nature, sf: 695-716. | Arşiv Bağlantısı
  • P. Deha, et al. (2002). The Draft Genome Of Ciona Intestinalis: Insights Into Chordate And Vertebrate Origins. Science, sf: 2157-2167. | Arşiv Bağlantısı
  • C. G. Elsik, et al. (2009). The Genome Sequence Of Taurine Cattle: A Window To Ruminant Biology And Evolution. Science, sf: 522-528. | Arşiv Bağlantısı
  • R. A. Gibbs, et al. (2007). Evolutionary And Biomedical Insights From The Rhesus Macaque Genome. Science, sf: 222-234. | Arşiv Bağlantısı
  • R. A. Gibbs, et al. (2004). Genome Sequence Of The Brown Norway Rat Yields Insights Into Mammalian Evolution. Nature, sf: 493-521. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Goffeau, et al. (1996). Life With 6000 Genes. Science, sf: 563-547. | Arşiv Bağlantısı
  • O. Jaillon, et al. (2004). Genome Duplication In The Teleost Fish Tetraodon Nigroviridis Reveals The Early Vertebrate Proto-Karyotype. Nature, sf: 946-957. | Arşiv Bağlantısı
  • E. S. Lander, et al. (2001). Initial Sequencing And Analysis Of The Human Genome. Nature, sf: 860-921. | Arşiv Bağlantısı
  • E. S. Lander, et al. (2005). Initial Sequence Of The Chimpanzee Genome And Comparison With The Human Genome. Nature, sf: 69-87. | Arşiv Bağlantısı
  • K. Lindblad-Toh, et al. (2005). Genome Sequence, Comparative Analysis And Haplotype Structure Of The Domestic Dog. Nature, sf: 803-819. | Arşiv Bağlantısı
  • K. Lindblad-Toh, et al. (2006). Insights Into Social Insects From The Genome Of The Honeybee Apis Mellifera. Nature, sf: 931-949. | Arşiv Bağlantısı
  • K. S. Small, et al. A Haplome Alignment And Reference Sequence Of The Highly Polymorphic Ciona Savignyi Genome. (27 Mart 2020). Alındığı Tarih: 27 Mart 2020. Alındığı Yer: Genome Biology | Arşiv Bağlantısı
  • E. Sodergren, et al. (2006). The Genome Of The Sea Urchin Strongylocentrotus Purpuratus. Science, sf: 941-952. | Arşiv Bağlantısı
  • L. D. Stein, et al. (2003). The Genome Sequence Of Caenorhabditis Briggsae: A Platform For Comparative Genomics. PLOS Biology, sf: E45. | Arşiv Bağlantısı
  • L. D. Stein, et al. (1998). Genome Sequence Of The Nematode C. Elegans: A Platform For Investigating Biology. Science, sf: 2012-2018. | Arşiv Bağlantısı
  • R. H. Waterston. (2002). Initial Sequencing And Comparative Analysis Of The Mouse Genome. Nature, sf: 520-562. | Arşiv Bağlantısı
  • J. D. Watson, et al. (1953). Molecular Structure Of Nucleic Acids; A Structure For Deoxyribose Nucleic Acid. Nature, sf: 737-738. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2022 15:00:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/478

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Bilinç
Beslenme Bilimi
Müfredat
Periyodik Tablo
Kelebek
Psikiyatri
Biliş
Bilim İnsanı
Psikoloji
Güve
Çin
Manyetik
Kırmızı
Homeostasis
Mantık
Mitler Ve Gerçekler
Zehirli Mantar
Bebek Doğumu
Öğrenme Alanı
Adaptasyon
Büyük Patlama
Nörobiyoloji
Pandemi
Su
Bilişsel
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.