Kapsamlı Analizlere Rağmen Fermi Baloncukları Tüm Açıklamalara Meydan Okuyor!

Kapsamlı Analizlere Rağmen Fermi Baloncukları Tüm Açıklamalara Meydan Okuyor!
NASA's Goddard Space Flight Center
Yazar -- Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
955 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Stanford'dan ve Enerji Bakanlığı'nın SLAC Ulusal Hızlandırıcı Laboratuarından bilim insanları NASA'nın Fermi Gama-ışını Uzay Teleskopu'nun dört yıllık verilerini çözümleyerek ve yürüttükleri diğer deneylerin de sonuçlarının yardımıyla galaksimizin alt ve üstünde binlerce ışık yılı boyunca yükselen iki baloncuğun günümüze dek yapılmış en ayrıntılı portresini oluşturdular.

En yoğun olarak yüksek enerjili gama ışınları frekanslarında yayılım yapan baloncuklar dört yıl önce Fermi Laboratuvarının temel cihazı Büyük Alan Teleskopu'ndan edinilen verileri inceleyen Douglas Finkbeiner önderliğindeki bir grup Harvard astrofizikçisi tarafından keşfedildiler.

Kavli Parçacık Astrofiziği ve Kozmolojisi Enstitüsü'nde (KIPAC) doktora sonrası araştırmacı olarak çalışan ve çözümlemeyi yürüten grubun liderlerinden Dmitry Malyshev, Astrophysical Journal'da yayınlanmak üzere kabul edilen bir makalede ayrıntılandırdıkları baloncuk portresinin birçok kafa karıştırıcı niteliği ortaya çıkardığını söylüyor.

Örneğin baloncukların dış çizgileri oldukça belirgin duruyor ve baloncuklar galaksinin merkezine vidalanmış 30.000 ışık yılı boyunda ampuller gibi devasa yüzeylerinden oldukça homojen şekilde gama ışınları yayıyorlar.

Reklamı Kapat

Bir başka bilmece de boyutları: Fermi baloncuklarının en uzak uçları en yüksek enerjili gama ışınlarını yayıyorlar ama galaksiden bu kadar uzakta bunun gerçekleşebilmesi için fark edilebilir bir neden görünmüyor.

Son olarak, galaksi düzlemine en yakın bölümler mikrodalga frekanslarında da ışıyorken baloncukların yaklaşık üçte ikisine ulaşıldığında mikrodalga yayılımı gücünü yitiriyor ve sadece gama ışınları algılanabiliyor. Bir diğer KIPAC doktora sonrası araştırmacısı ve Malyshev'le birlikte grubun diğer lideri Anna Franckowiak bunun bilinen diğer galaktik baloncuklardan farklı olduğunu ve araştırmacıların işlerini daha da zorlaştırdığını belirtiyor. Franckowiak şunları ekliyor: “Fermi baloncuklarının galaktik düzlemden uzakta başka dalga boylarında bilinen benzerleri olmadığından, ipuçları için tek inceleyebileceğimiz bu gama ışınları.”

Baloncukları ne şişirdi? 

İlk keşiflerinin hemen ardından kuramsal fizikçiler baloncukların olası nedenleri hakkında çeşitli açıklamalar öne sürdüler. Örneğin bir görüş, galaksimizin merkezindeki kara delikten püskürtülen devasa ivmelendirilmiş madde akımları tarafından meydana getiriliyor olabileceklerini öne sürüyor. Öte yandan aynı kara deliğin hemen civarında bol miktarda bulunan gazlardan doğmuş bir grup dev yıldızın yaklaşık olarak aynı zamanlarda süper nova olarak patlamalarından oluşmuş olabilecekleri de düşünülüyor. Malyshev şöyle söylüyor:

Baloncukları açıklayan pek çok model var ama hiçbiri mükemmel değil. Baloncuklar hala oldukça esrarengiz.

Portreyi oluşturmak kolay olmadı. Franckowiak şöyle söylüyor:

Modelleme oldukça ince bir işti. Baloncukları açık seçik görebilmek için öncelikle ön plandaki tüm gama ışını yayınımlarının etkisini yok etmemiz gerekti.

Yeryüzündeki çoğu teleskobun bakış noktasından en yüksek enerjili olanlar hariç diğer tüm gama ışını yayılımı atmosfer tarafından engelleniyor. Fermi gibi yörüngeye oturtulmuş gama ışını gözlemevleri çağı başlayıncaya dek bilim insanları yeryüzü ötesi gama ışınlarının ne kadar yaygın olduğunun farkında değillerdi. Aynı uzak yıldızların görünür ışık için birer kaynak olması gibi pulsarlar, diğer galaksilerdeki süper kütleli kara delikler ve süpernovalar da gama ışınları için kaynak sağlıyordu ve tüm bu gama ışınlarının Fermi'nin topladığı verilerden ayıklanması gerekliydi. Ayıklaması en zor olan ise kozmik ışınların yıldızlar arası parçacıklarla etkileşimi sonucu oluşan ve tüm galaksiyi bir gama ışını sisi şeklinde dolduran dağınık haldeki gama ışını yayılımı olmuş.

Franckowiak şöyle söylüyor:

"Bütün bu etkileri ayıklamak yine de baloncukları ortadan kaldıramadı. Baloncuklar orada ve gayet belirgin duruyorlar. Bir diğer deyişle Fermi verilerinden diğer gama ışını kaynaklarını ayıklamakla baloncuklar yok olmadılar, aksine daha belirgin olarak ortaya çıktılar."

Franckowiak'a göre baloncukların nedeni hakkında daha fazla fikir sahibi olabilmek için daha çok veri toplamak gerekiyor. Daha sonra da şunları ekliyor Franckowiak:

Reklamı Kapat

Baloncukları galaksi merkezine daha yakın noktalarda daha iyi gözlemleyebilmek oldukça ilginç olurdu. Ancak galaksinin kendi gama ışını yayınımı o kadar güçlü ki bu ayıklama işi konusunda çok daha iyileşmemiz gerekiyor.

Fermi şu sıralar Franckowiak'ın istediği verileri toplamakla meşgul, ancak şu an için daha birçok yanıtlanamamış soru olduğu konusunda her iki araştırmacı da hemfikirler.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/07/2021 18:28:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2543

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
İspat Yükü
İnfografik
Süpernova
Kimyasal
Kuantum
Epistemik
Meteor
Elektron
Ağız Sağlığı
Ölümden Sonra Yaşam
Pandemik
Diş Hekimi
Balıkçılık
Entropi
Avrupa
Abd
Genetik Müdahale
Bebek
Gen İfadesi
Tedavi
Devir
Primatlar
Kadın
Korku
Şempanzeler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın