Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kapitalizm ve Yükselişe Geçen Evrensel Temel Gelir Önerileri: Fakirlik Algısı, Zaman İçinde Nasıl Değişti?

Kapitalizm: Quo Vadis? Nereye Böyle?

Kapitalizm ve Yükselişe Geçen Evrensel Temel Gelir Önerileri: Fakirlik Algısı, Zaman İçinde Nasıl Değişti? Time Magazine
Bir ağaç altında kitap okuyan bir kadının ağaçtan para koparması
11 dakika
4,489
  • Ekonomi Tarihi
  • Sosyal Tarih

25 Mart 2020 günü Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Senatosu, COVID-19 salgını ile mücadele kapsamında toplam 2.1 trilyon dolar tutarında bir ekonomik yardım paketini 96’ya karşı 0 oyla kabul etti. Paket, iki gün sonra Temsilciler Meclisi ve Başkan Donald Trump tarafından onaylanarak yürürlüğe girdi. 2008 finansal krizine karşı 2009 yılında hayata geçirilen 831 milyar dolarlık ekonomik yardım paketi bile, bu paketin yanında mütevazi kaldı.

Tarihi büyüklükteki 2020 paketinin belki de en ilginç yönü, kişi ve ailelere doğrudan nakit ödemesi yapılacak olması. Pakete göre, yıllık geliri 75 bin doları geçmeyen kişiler 1,200 dolar doğrudan nakit yardımı alırken, yıllık geliri bu sayının üzerinde olanların alacağı yardım tutarı 75 bin doların üzerindeki her 100 dolarlık fazlalık için 1,200 dolardan 5 dolar kesinti yapılarak hesaplanacak. Dolayısıyla 99 bin dolar gelirli birisi, doğrudan nakit yardımını hak etmeyecek. Aileler için ise söz konusu eşikler iki katı olacak, ayrıca aileler, 17 yaşın altındaki bir çocuk için de 500 dolarlık ek yardım alacak.

Bu Reklamı Kapat

Paketin içeriğinde kişi ve ailelere doğrudan nakit yardımının olması, evrensel temel gelir önerisini anımsatmaktadır. Evrensel temel gelir, herhangi bir şarta bağlı olmadan her bireye belirli bir miktarda düzenli olarak verilecek gelir olarak tanımlanabilir. Evrensel milli gelirin savunucuları arasında Elon Musk, Richard Branson, Mark Zuckerberg gibi milyarder isimler var. 2020 Kasım ayında yapılacak Amerikan Başkanlık seçimleri için Demokrat Parti aday adaylarından olup da sonradan yarıştan çekilen Andrew Yang da evrensel temel gelir savunucularından. Hatta Yang, seçim kampanyasının merkezine evrensel temel geliri ve bu doğrultuda Özgürlük Payı (Freedom Dividend) adı altında, 18 yaş üzerindeki her Amerikalıya aylık 1,000 dolarlık gelir bağlama sözü vermişti.

Evrensel temel gelirin dar entelektüel-akademik bir çevrenin dışında, hatta oldukça varlıklı isimler arasında destek bulmuş olması, kapitalizmin içine düştüğü derin bir krizin göstergesi.

Bu Reklamı Kapat

Evrensel temel gelir önerisinin nispeten uzun bir tarihi var ve o tarih daha çok fakirlikle mücadele ile ilişkili… Kapitalizmin içinden geçtiği derin kriz de öyle…

Modern-Öncesi Dönemde Fakirlik

Kapitalizm, Batı Avrupa’da doğdu. Bu bölgede kapitalizm-öncesi uzun dönemin en azından son bin yılında Hristiyanlık, fakirliğe bakışı şekillendirdi. Hristiyanlığın peygamberinin hem kendisi hem de takipçileri fakirdi. Takip eden asırlar boyunca da Hristiyanlık, yayıldığı toplumların en fakirleri ve zayıflarının dini oldu. Bu durum, Hristiyanlığın bir imparatorluk dini olmasıyla değişse de, fakirlik yüceltilen bir değer ve hayat pratiği olarak Hristiyanlık dininin içinde yerini aldı.

St. Peter's Basilikası, Vatikan
St. Peter's Basilikası, Vatikan

Ancak gerek Roma İmparatorluğu döneminde, gerekse takip eden yüzyıllar boyunca zenginleşen (ki bu zenginlik en ihtişamlı hali ile Vatikan’daki St. Peter’s Basilikası’nda ve Avrupa’nın her yerine yayılan görkemli kiliselerde gözlemlenebilir) Katolik Kilisesinin fakirliğe bakışı da farklılaştı. Yeni bakış açısına göre İsa, Tanrı’nın oğlu olduğu için onun fakirliği kendi tercihiydi. İsteseydi, dünyanın bütün zenginliklerine sahip olabilirdi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu yorumla, Katolik Kilisesi’nin övdüğü fakirlik, ancak zenginlik ve güç sahiplerinin iradeleri ile tercih ettiği fakirlik oldu, aslen fakir olanların fakirliği değil. Bu iradeyi gösteremeyecek zenginlik ve güç sahiplerinin yapması gereken ise, fakirlere sadaka vermekti - ki ancak böylelikle zenginler öte dünyada kurtuluşlarını satın alabilirlerdi. Yedinci yüzyılda yaşayan Hristiyan azizlerinden Eligius, bu doktrini bütün netliği ile şöyle ifade eder:

Tanrı, bütün insanları zengin yaratabilirdi. Fakat O, bu dünyada fakirlerin de olmasını istedi. Böylelikle zenginler, günahlarını affettirebilirdi.

Aslında gerçek fakirlerin fakirliği, Kilise’nin arzu ettiği bir şey değildi; zira söz konusu kişiler, Kilise’nin kurguladığı ideal düzene ait değildi. Bu ideal düzende en ham haliyle kategoriler; dua edenler (orare), savaşanlar (pugnare) ve çalışanlar (laborare) olarak ayrılıyordu. Kilise için, siyasi-askeri elitler ve kilise mensupları haricinden bir kişinin ideal hali, çalışmaktı. Bu yüzden olsa gerek, Kilise’yi yüzyıllar boyunca meşgul eden en önemli konu, gerçek fakirlerle gerçek olmayan fakirleri ayırt etmek oldu.

Hristiyanlığın bu fakirlik anlayışı, insanların büyük çoğunluğunun taşrada, tarımla meşgul olduğu feodal dönemde şeklini aldı. On dördüncü yüzyıl ortalarından itibaren çözülmeye başlayan bu düzen, bir asır içinde yerini yeni bir politik, ekonomik ve sosyal bir düzene bırakacaktı. Bu yeni düzende fakirlik, daha da göze batar bir sorun haline geldi; zira artık fakirlik taşrada değil, taşradan şehre göçle birlikte şehrin bir sorunu haline geldi.

The Times

Modern Dönemde Fakirlik

Bu yeni hal, eski bir soruna, yeni bir yaklaşım geliştirmenin yolunu açmış oldu. Bu doğrultuda öncülük Thomas More'dan (1478-1535) geldi. More, Ütopya’sında, Raphael Hythloday isimli ana karakteri ile Canterbury arkbişopu John Morton’a yaptırdığı diyalogda, evrensel temel geliri anımsatan bir öneride bulunur: Hytloday’e göre, hırsızlara verilen idam cezası çok sert bir cezaydı; ayrıca da caydırıcı değildi. Çünkü bu sert cezaya rağmen insanlar, hırsızlık yapmaya devam ediyordu.

Bu korkunç cezaları vermektense, herkese bir miktar maişet sağlamak daha etkili olacaktır. Böylece kimse ihtiyacın korkutucu etkisi altında ilk önce hırsız, sonra da ceset olmaz.

Esasında More, Kilise’nin insanın ideal koşuluna ilişkin öğretisinden sapmaz. More’un Utopia’sında, çalışma "evrensel bir görev"dir ve kamu otoritesinin temel görevi, tembelliği yok etmektir. Herkes, hayatını kazanmak için çalışmalı, kimse tembel olmaya izin verilmemelidir. Ancak More’u Kilise’nin yaklaşımdan farklı kılan şey, fakirliği çözülebilir/çözülmesi gereken bir sorun olarak görmesidir. Yani fakirlik, artık Kilise’nin öğretisinde olduğu gibi ilahi dizayn gereği mutlaka var olması gereken bir olgu değildir. Bir anlamda fakirlik sorununa yaklaşım More ile birlikte sekülerleşti.

Bu Reklamı Kapat

Devletin Sekülerleşmesi

Takip eden yüzyıllarda bir çok düşünür, fakirliğe Kilise’den farklı olarak toplumsal bir sorun olarak yaklaşmış ve çözüm önerileri sunmuştur. Juan Luis Vives (1493-1540) ve Frycz Modrzewski (1503-1572) gibi More’un çağdaşları, More’un ötesine giderek, sorunun çözümünü kamu otoritesine havale etti. More ve çağdaşları, gelecekte daha da güçlenecek Kilise’nin bir anlamda "kamusal görevlerden çekilmesi" ve devletin sekülerleşmesi çağrılarının muhtemelen ilk örnekleriydi.

Takip eden yüzyıllarda Kilise’nin hemen hemen tekelinde olan, özelde fakirlere yardım, genelde ise refah hizmetleri, büyük oranda devlet tarafından yürütülmeye başlandı. 16. yüzyıldan başlayarak, 19. yüzyıla kadar devlet, daha önce Kilise’nin yaptığı gibi doğrudan fakirlere yardım etti. 19. yüzyıldan başlayarak devlet, küçük çaplı da olsa, fakirleri içinde doğdukları koşullardan kurtaracak fırsatları sunmaya başladı. Özellikle genel eğitimin yaygınlaştırılması, salt devletin arzuladığı vatandaşları inşa etmekle kalmadı, aynı zamanda toplumun alt kesimlerine statü ve sınıf değişikliği yapma fırsatını da sundu. Doğrudan fakirlere yapılan yardımlar ve eğitim, sağlık, altyapı gibi kamusal hizmetlerin bütün kamuya genişletilmesi ile devlet yirminci yüzyılın ikinci yarısı itibariyle dört dörtlük refah devletine dönüştü.

Bu dönüşümü en net bir şekilde Gayri Safi Milli Hasıla içindeki toplam hükümet harcamalarının oranında görmek mümkündür. Örneğin 1913 yılından 1973 yılına bu oran:

  • Fransa’da yüzde 8.9’den yüzde 38.8’e,
  • Almanya’da yüzde 17.7’den, yüzde 42’ye,
  • Hollanda’da yüzde 8.2’den yüzde 45.5’e,
  • İngiltere’de yüzde 13.3’den yüzde 41.5’e fırladı.

Amerika Birleşik Devletleri gibi nispeten devletin daha sınırlı kaldığı bir ülkede bile, aynı ortan aynı yıllarda yüzde 8’den yüzde 31.1’e arttı (Maddison, 2006, 135).

Bu Reklamı Kapat

Modern İtalya Hükümeti
Modern İtalya Hükümeti
The New York Times

15. yüzyılın ortalarından itibaren Avrupa’nın her alanda geçirdiği büyük dönüşümün dinamiği, elbette salt bir iki faktöre indirgenemez. Ancak söz konusu dönüşüm, kapitalist ekonomik sisteminin dönüşümü ile doğrudan ilişkilidir. Bu ekonomik sistemin dönüşümü, toplumsaldan siyasala çok farklı alanlarda değişimlerin ve devrimlerin temel dinamiği olmuştur. Genel olarak devletin refah hizmetlerinin ortaya çıkışı ve kapsamının genişlemesinde farklı farklı faktörler rol oynamıştır. Ancak devletin refah hizmetleri ile kapitalist sistemin yarattığı ve sistemi politik, ekonomik ve sosyal krizlere açık hale getiren aşırı varlık ve gelir eşitsizliğinin muhtemel negatif etkilerini büyük ölçüde yumuşattığını not etmek gerekir. Karl Polanyi’den ilhamla, şunu söylemek mümkün: Devlet, refah hizmetleri ile esasında kapitalizmin kendi varlık sebebini ve temel ham maddesini, yani insanı ve toplumu, yok etmesine izin vermemiş oldu.

Devletin bu uzun süre boyunca evrensel temel geliri hayata geçirmemiş olması, onun yerine çok daha hantal devasa refah hizmetleri yüklenmesi ilginçtir. Halbuki bu dönem boyunca evrensel temel geliri andıran öneriler yapıldı. Mesela Thomas Paine (1792-1809), Agrarian Justice (Tarımsal Adalet) isimli eserinde, toprağın özel kişiler tarafında mülkünün başkalarının söz konusu toprağın kullanımını engellediği için tazminat ödenmesi gerektiğini iddia eder. Buna göre, olgunluk çağına gelen her bireye söz konusu tazminat bir kereliğine nakit olarak ödenmeli, aynı kişilere ayrıca emekliliklerinde düzenli bir gelir verilmeliydi.

Ancak yirminci yüzyıldan önce evrensel temel gelir çok dar bir çevre tarafından, hatta bir iki kişi tarafından savunuldu. Bu gelirin çok daha geniş bir çevre tarafından savunulur hale gelmesi ancak yirminci yüzyılda oldu. Hatta bu yüzyılda Bertnard Russel (1872-1970), Virginia Woolf (1882-1941) ve Friedrich Von Hayek (1899-1992) gibi oldukça etkin düşünürler tarafından savunuldu ve tartışıldı. Ancak evrensel temel gelir, herhangi bir refah devletinde ciddi yasama konusu olmadı. Bunun önemli bir sebebi, Hristiyanlık tarafından da kabul edilen çalışkan insan idealinin, Protestanlık'ta ve sonrasındaki sekülerleştirilmiş kapitalist iş ahlakı ile daha da tahkim edilmesi olsa gerek.

Ben Garrison

Bugüne Bakış

Yirminci yüzyıl sonlarına doğru Keynesyen modelin ve onun bir varyantı olan kalkınmacı devlet (İng: "developmentalist state") modelinin sorgulanması ile birlikte, devletin de refah hizmetlerindeki rolü de sorgulanmaya başlandı. Farklı ülkelerde devlet farklı seviyelerde küçülse de, yeni liberal dönemde evrensel gelir tartışması da büyük oranda rafa kalktı.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Bak Şu Okyanusa

Haydi gelin, DENİZALTIMIZA atlayalım,

OKYANUSLARIN ve DENİZLERİN derinliklerine dalalım,

Gizemli su altı dünyasına müthiş bir yolculuğa çıkalım.

Herkes gemiye! Kemerlerimizi bağlayalım!

1, 2, 3, 4, 5 vee DALIYORUZ!

FOOOOOOOOOOŞ!

 Çok satan çocuk kitaplarının ödüllü yazarı Caryl Hart’tan, kafiyeli anlatımı ve göz alıcı çizimleriyle tüm OKYANUS ve DENİZ kâşifleri için MUHTEŞEM bir resimli kitap!

Serinin diğer kitabı Bak Şu Gezegene‘yi incelemek için buraya tıklayabilirsiniz.

Devamını Göster
₺55.00
Bak Şu Okyanusa

Evrensel temel gelirin bugün tekrar tartışılıyor olması, neoliberal modelin sebep olduğu bir krizin sonucudur. Elbette bu tartışmanın en hararetle ABD’de yapılıyor olması şaşırtıcı değil. Zira ABD, diğer gelişmiş ülkelere nispetle varlık ve gelir eşitsizliğinin en rahatsız edici boyutlara ulaştığı ülkedir. Örneğin, 1980 yılında ABD’de gelir hiyerarşisinin en tepesindeki yüzde 1, milli gelirin yüzde 10-11’ini temsil ederken, 2015 yılında yüzde 20-21’ini temsil eder hale geldi. Öte yandan en alttaki yüzde 50, 1980 yılında milli gelirin yüzde 20-21’ini temsil ederken, 2015 yılında yüzde 13-14’ünü temsil eder hale geldi.

Ancak kapitalizmin karşı karşıya olduğu sorunun neoliberal modelin başarısızlığının ötesinde bir sorun olduğunu iddia etmek de mümkündür: Kapitalist sistemin itici gücü, dünya üzerine yayılan bir iş bölümünü yaratabilmesidir. Bu iş bölümünün devamı, kapitalist sistemin dünya çapında zenginlik yaratabilmesine de bağlıdır.

Kapitalizm, halen daha devasa zenginlikler yaratılabiliyor. Ancak geçmişle karşılaştırıldığında, arada önemli bir fark var: Geçmişte kapitalist sistem, yarattığı zenginliği tabana, devletin dağıtım mekanizmasından bağımsız olarak, ekonomik ilişkiler ağıyla da yayabiliyordu. Bugün ise kapitalizm bunu aynı etkinlikte yapamıyor.

Search Engine Journal

Örneğin yirminci yüzyılın başında kapitalist sistemin itici gücü otomotiv sanayi, hem merkezde hem de çevrede milyonlarca insan için iş/gelir yaratabilirken (ki bugün küçük bir kasabada bile oto sanayinde bu iş/gelir yaratımının halen daha devam ettiğini görmek mümkün), bugünün kapitalist itici gücü olan bilişim teknolojileri sektörü, aynı çapta bir çevreye zenginlik dağıtamamaktadır. Facebook’un 2019 geliri 70 milyar dolar civarında iken, çalıştırdığı insan sayısı 50 bin kişi bile değildir. Twitter’ın 3.5 milyar dolar geliri varken, çalıştırdığı insan sayısı 5 bin kişiyi bile bulmamaktadır. Kısaca, kapitalizmin bugün en yüksek kar marjı ile çalışan sektörü devasa zenginlikler yaratırken, bu zenginliği son derece dar bir kesime dağıtmaktadır.

Evrensel temel gelire destek verenlerin bu sektörden isimlerden çıkması şaşırtıcı gelmemeli. Zira hal böyle devam ederse, bu sektörün müşteri kitlesi de zamanla ortadan kalkacaktır. Dürüst olmak gerekirse, bu sektörün ihtiyacı olan müşteri kitlesi de "aylak ama harcayacak parası olan" olarak tanımlanabilecek bir kitledir: Her an sanal dünyada yaşayan, burada tüketen ve burada eğlenen, bunu destekleyecek düzeyde maddi geliri olan bir kitle... Evrensel temel gelir, böyle bir kitlenin bu tür bir yaşam stilini devam ettirebilmesi için biçilmiş kaftandır.

Burada söylediğimiz, elbette ki söz konusu "aylak ama paralı" kitlenin bilerek, isteyerek ortaya çıkarıldığını iddia etmek değildir. Kapitalizmin şu anda itici gücü olan sektörün, bu niteliklere sahip bir kitleyi yetiştirip, pekiştirdiğini söylemekteyiz.

Sonuç

Fakirlik, tek tanrılı dinler tarafından doğal bir durum olarak kabul edildi ve sadaka/zekat gibi dini ritüelleri bu sorunun çözümü için değil, tanrının emri olarak önerdi. Fakirliğin daha da görünür ve çarpıcı boyutlara geldiği kapitalist dönemde ise, yaşanan kapsamlı bir sekülerleşme ile birlikte, fakirliğe yaklaşım da zamanla değişti ve çözülmesi gereken bir toplumsal sorun olarak görüldü.

Ancak fakirliğin çözümü olarak evrensel temel gelir hayata geçirilmedi, geçirilemedi. Uygulaması devasa ve hantal bir refah devleti inşa etmekten ve sürdürmekten çok daha kolay olmasına rağmen, bu halen başarılamadı. Bugün evrensel temel gelirin tekrar tartışılıyor olması, hatta hararetli savunucuları arasında yüksek teknoloji üreten firma sahiplerinin bulunmasını, fakirliğin çözümüne yönelik dini veya altruistik bir kaygıdan ziyade, kapitalizmin içine düştüğü derin krizle açıklamak mümkündür.

Evrensel temel gelir önerisinin, bu krize bir çözüm olacağı da kesin değildir. Daha ziyade, kapitalist problemlere bugüne kadar getirilmiş çözümlerin yaptığı gibi, altta yatan sorunu çözmekten ziyade, göze batan sorunları yamalama ile sonuçlanması çok olasıdır. Eğer bu yaklaşımlar devam ederse, insanlığın kendini durmaksızın yeni ve beklenmedik krizler karşısında bulması da kaçınılmaz olacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 16
  • Umut Verici! 10
  • Muhteşem! 4
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Üzücü! 2
  • Grrr... *@$# 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • B. Geremek. (1994). Poverty: A History. Yayınevi: Blackwell.
  • M. Torry. (2019). The Palgrave International Handbook Of Basic Income. Yayınevi: Palgrave.
  • F. Alverado. (2019). World Inequality Report 2018. Yayınevi: World Inequality Lab.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 17:16:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8887

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Okyanus
Deizm
Kuantum Fiziği
Santigrat Derece
Hidrotermal Baca
Göğüs Hastalığı
Elementler
Bilgisayar
Yaşamın Başlangıcı
Beslenme Biçimi
Çocuklar
Onkoloji
Abd
Etik
Kültür
Beslenme Bilimi
Factchecking
Tespit
Sahte
Mars
Popülasyon
Solunum
Çeşitlilik
Nasa
Savaş
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.