Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü!

Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü!
XXM Newton Teleskobu ve Juno uzay sondasının görevlerini simgeleyen görsel.
European Space Agency (ESA)
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
3,783 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 4 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Gökbilimciler, Jüpiter'in muhteşem X-ışını auroralarının emisyonunu onlarca yıldır incelemekteler. Bu auroraların X-ışını renkleri, Jüpiter'in atmosferine çarpan iyon adı verilen elektrik yüklü parçacıklar tarafından tetiklendiklerini göstermektedir. Ancak gökbilimciler, iyonların ilk etapta atmosfere nasıl ulaşabildiklerine dair hiçbir fikre sahip değillerdi.

Şimdiyse, ilk defa, iyonların Jüpiter'in manyetik alanında atmosfere doğru elektromanyetik dalgalarda gezindiğini gözlemlediler. Önemli ipuçları, Avrupa Uzay Ajansı'nın (İng: European Space Agency) XMM-Newton Teleskobu ve NASA'nın Juno uzay sondasından alınan yeni bir veri analizinden geldi.

Dünya'nın yörüngesinde yer alan XMM-Newton teleskobu, uzaktan Jüpiter'i X-ışını dalga boylarında gözlemlemektedir. Juno ise, Jüpiter'in manyetik alanının içinden geçip, yerinde okumalar alarak dev gezegenin etrafında dönmektedir. Bu noktada sorulan soru şuydu: "Araştırma ekibi tam olarak ne aramalı?" Bazı ipuçları, Pekin Çin Bilimler Akademisi Jeoloji ve Jeofizik Enstitüsü'nden Zhonghua Yao’nun, Jüpiter'in X-ışını auroraları hakkında bir şeylerin mantıklı olmadığını fark etmesiyle geldi.

Reklamı Kapat

Jüpiter'in devasa manyetosferinin kenarından gelen yüklü parçacıkların muhtemelen tetiklediği soluk aurora özelliklerinin morötesi tayfçizerden gelen görüntüleri.
Jüpiter'in devasa manyetosferinin kenarından gelen yüklü parçacıkların muhtemelen tetiklediği soluk aurora özelliklerinin morötesi tayfçizerden gelen görüntüleri.
Earthsky

Dünya'da auroralar, yalnızca 65 ve 80 derece enlemleri arasında manyetik kutupları çevreleyen bir kuşakta görülebilir. 80 derecenin ötesinde, aurora emisyonları ortadan kalkar; çünkü buradaki manyetik alan çizgileri Dünya'yı terk eder ve Güneş tarafından fırlatılan elektrik yüklü parçacıkların sabit akışı olan güneş rüzgarındaki manyetik alana bağlanır. Bunlara "açık alan çizgileri" denir ve geleneksel resimde Jüpiter ve Satürn'ün yüksek enlemli kutup bölgelerinin kayda değer auroralar yayması beklenmez.

Ancak Jüpiter'in X-ışını auroraları bu geleneksel resimde tutarsızlık meydana getirir. Bunlar, ana aurora kuşağın kutbunda bulunurlar, düzenli olarak titreşirler ve bazen kuzey kutbundakiler güney kutbundakilerden farklı olabilir. Bunlar, manyetik alan çizgisinin gezegenin bir kutbundan çıktığı ve diğer kutbunda gezegene yeniden bağlandığı "kapalı" bir manyetik alanın tipik özellikleridir.

Zhonghua ve meslektaşları daha önce bilgisayar simülasyonlarını kullanarak, titreşimli X-ışını auroralarının Jüpiter'in içinde oluşturulan ve daha sonra geri dönmeden önce uzayda milyonlarca kilometreye kadar uzayan kapalı manyetik alanlarla bağlantılı olabileceğini bulmuşlardı.

16 ve 17 Temmuz 2017'de XMM-Newton, Jüpiter'i 26 saat boyunca sürekli olarak gözlemledi ve her 27 dakikada bir, X-ışını auroralarının titreştiğini gördü. Aynı zamanda Juno, gezegenin şafak öncesi bölgelerinin 62 ila 68 Jüpiter yarıçapı üzerinde seyahat ediyordu. Bu, ekibin simülasyonlarının, titreşimleri tetiklemek için önemli olduğunu öne sürdüğü alandı. Böylece ekip, aynı hızda meydana gelen herhangi bir manyetik süreç için Juno verilerini araştırdı.

Titreşen X-ışını auroralarının, Jüpiter'in manyetik alanındaki dalgalanmalardan kaynaklandığını buldular.[1] Gezegen dönerken, manyetik alanı etrafında sürüklenir. Manyetik alan, güneş rüzgarının parçacıkları tarafından doğrudan çarpılır ve sıkıştırılır. Bu sıkıştırmalar, Jüpiter'in manyetik alanında sıkışan parçacıkları ısıtır. Bu, parçacıkların alan çizgileri boyunca yönlendirildiği elektromanyetik iyon siklotron dalgaları (İng: EMIC) adı verilen bir fenomeni tetikler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Parçacıklar, iyon adı verilen elektrik yüklü atomlardır. Manyetik alan tarafından yönlendirilen iyonlar, milyonlarca kilometrelik uzayda siklotron dalgasında "sörf " yapar, sonunda gezegenin atmosferine çarpar ve X-ışını aurorasını tetikler. Araştırmayı yürüten Londra Üniversitesi Akademisi, Mullard Uzay Bilimleri Laboratuvarı'ndan William Dunn, şöyle anlatıyor:

Juno verilerinde gördüğümüz şey, bu güzel olaylar zinciridir. Sıkıştırmanın gerçekleştiğini görüyoruz, siklotron dalgasının tetiklendiğini görüyoruz, iyonları görüyoruz ve sonra alan çizgisi boyunca ilerleyen bir iyon darbesi görüyoruz ve birkaç dakika sonra, XMM bir X-ışınları patlaması görüyor.

Jüpiter'in X-ışını auroralarından sorumlu süreç ilk kez tanımlandığına göre, daha sonra bunun nerede çalışılabileceği konusunda zengin olasılıklar sunmaktadır. Örneğin Jüpiter'de manyetik alan, uydusu Io'daki yanardağlar tarafından yayılan kükürt ve oksijen iyonlarıyla doludur. Satürn'de ise, uydularından olan Enceladus, suyu uzaya püskürtür ve Satürn'ün manyetik alanını su iyonlarıyla doldurur. Zhonghua, şöyle diyor:

Bu, Satürn, Uranüs, Neptün ve muhtemelen ötegezegenler için de geçerli olan temel bir süreçtir.

Süreç açığa çıktığına göre, bundan daha geniş çapta uygulamaları da olabilir. Bu noktada, Dünya'da meydana gelen iyon auroraları ile çarpıcı bir benzerlik var. Dünya örneğinde, sorumlu iyon, bir hidrojen atomundan gelen bir protondur ve süreç, X-ışınları oluşturmak için yeterince enerjik değildir. Ancak, temel süreç aynıdır. Dolayısıyla, Jüpiter'in X-ışını aurorası, Dünya'daki proton aurorasından çok daha yüksek enerjide olmasına rağmen, temelde bir iyon aurorasıdır. William şöyle diyor:

Siklotron dalgaları, Evren boyunca enerjiyi bir yerden başka bir yere aktarmada önemli bir rol oynayabilir.

Jüpiter'in kendisine gelince, auroralarının incelenmesi Avrupa Uzay Ajansı'nın Juice (JUpiter ICy Moons Explorer) adındaki uzay aracı ile devam edecek. 2029 yılında ulaşması planlanan Juice, gezegenin atmosferini, manyetosferini ve Jüpiter'in en büyük dört ayının auroralar üzerindeki etkisini inceleyecek.

Okundu Olarak İşaretle

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 6
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/12/2021 23:19:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10726

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Dilbilim
Hasta
Besin
Öğrenme Teorileri
Yok Oluş
Uzay
Kelebek
Yumurtalık
Fare
Dişler
Mikroevrim
Fotosentez
Nadir
Wuhan
Eşeyli Üreme
Hastalık Kontrolü
Davranış
Cinsellik Araştırmaları
Okyanus
Sinirbilim
Kuşlar
Cinsel Yönelim
Uzaylı
Mars
Makine
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et