Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü!

Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü! European Space Agency (ESA)
XXM Newton Teleskobu ve Juno uzay sondasının görevlerini simgeleyen görsel.
4 dakika
4,460
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Gökbilimciler, Jüpiter'in muhteşem X-ışını auroralarının emisyonunu onlarca yıldır incelemekteler. Bu auroraların X-ışını renkleri, Jüpiter'in atmosferine çarpan iyon adı verilen elektrik yüklü parçacıklar tarafından tetiklendiklerini göstermektedir. Ancak gökbilimciler, iyonların ilk etapta atmosfere nasıl ulaşabildiklerine dair hiçbir fikre sahip değillerdi.

Şimdiyse, ilk defa, iyonların Jüpiter'in manyetik alanında atmosfere doğru elektromanyetik dalgalarda gezindiğini gözlemlediler. Önemli ipuçları, Avrupa Uzay Ajansı'nın (İng: European Space Agency) XMM-Newton Teleskobu ve NASA'nın Juno uzay sondasından alınan yeni bir veri analizinden geldi.

Dünya'nın yörüngesinde yer alan XMM-Newton teleskobu, uzaktan Jüpiter'i X-ışını dalga boylarında gözlemlemektedir. Juno ise, Jüpiter'in manyetik alanının içinden geçip, yerinde okumalar alarak dev gezegenin etrafında dönmektedir. Bu noktada sorulan soru şuydu: "Araştırma ekibi tam olarak ne aramalı?" Bazı ipuçları, Pekin Çin Bilimler Akademisi Jeoloji ve Jeofizik Enstitüsü'nden Zhonghua Yao’nun, Jüpiter'in X-ışını auroraları hakkında bir şeylerin mantıklı olmadığını fark etmesiyle geldi.

Tüm Reklamları Kapat

Jüpiter'in devasa manyetosferinin kenarından gelen yüklü parçacıkların muhtemelen tetiklediği soluk aurora özelliklerinin morötesi tayfçizerden gelen görüntüleri.
Jüpiter'in devasa manyetosferinin kenarından gelen yüklü parçacıkların muhtemelen tetiklediği soluk aurora özelliklerinin morötesi tayfçizerden gelen görüntüleri.
Earthsky

Dünya'da auroralar, yalnızca 65 ve 80 derece enlemleri arasında manyetik kutupları çevreleyen bir kuşakta görülebilir. 80 derecenin ötesinde, aurora emisyonları ortadan kalkar; çünkü buradaki manyetik alan çizgileri Dünya'yı terk eder ve Güneş tarafından fırlatılan elektrik yüklü parçacıkların sabit akışı olan güneş rüzgarındaki manyetik alana bağlanır. Bunlara "açık alan çizgileri" denir ve geleneksel resimde Jüpiter ve Satürn'ün yüksek enlemli kutup bölgelerinin kayda değer auroralar yayması beklenmez.

Ancak Jüpiter'in X-ışını auroraları bu geleneksel resimde tutarsızlık meydana getirir. Bunlar, ana aurora kuşağın kutbunda bulunurlar, düzenli olarak titreşirler ve bazen kuzey kutbundakiler güney kutbundakilerden farklı olabilir. Bunlar, manyetik alan çizgisinin gezegenin bir kutbundan çıktığı ve diğer kutbunda gezegene yeniden bağlandığı "kapalı" bir manyetik alanın tipik özellikleridir.

Zhonghua ve meslektaşları daha önce bilgisayar simülasyonlarını kullanarak, titreşimli X-ışını auroralarının Jüpiter'in içinde oluşturulan ve daha sonra geri dönmeden önce uzayda milyonlarca kilometreye kadar uzayan kapalı manyetik alanlarla bağlantılı olabileceğini bulmuşlardı.

16 ve 17 Temmuz 2017'de XMM-Newton, Jüpiter'i 26 saat boyunca sürekli olarak gözlemledi ve her 27 dakikada bir, X-ışını auroralarının titreştiğini gördü. Aynı zamanda Juno, gezegenin şafak öncesi bölgelerinin 62 ila 68 Jüpiter yarıçapı üzerinde seyahat ediyordu. Bu, ekibin simülasyonlarının, titreşimleri tetiklemek için önemli olduğunu öne sürdüğü alandı. Böylece ekip, aynı hızda meydana gelen herhangi bir manyetik süreç için Juno verilerini araştırdı.

Tüm Reklamları Kapat

Titreşen X-ışını auroralarının, Jüpiter'in manyetik alanındaki dalgalanmalardan kaynaklandığını buldular.[1] Gezegen dönerken, manyetik alanı etrafında sürüklenir. Manyetik alan, güneş rüzgarının parçacıkları tarafından doğrudan çarpılır ve sıkıştırılır. Bu sıkıştırmalar, Jüpiter'in manyetik alanında sıkışan parçacıkları ısıtır. Bu, parçacıkların alan çizgileri boyunca yönlendirildiği elektromanyetik iyon siklotron dalgaları (İng: EMIC) adı verilen bir fenomeni tetikler.

Parçacıklar, iyon adı verilen elektrik yüklü atomlardır. Manyetik alan tarafından yönlendirilen iyonlar, milyonlarca kilometrelik uzayda siklotron dalgasında "sörf " yapar, sonunda gezegenin atmosferine çarpar ve X-ışını aurorasını tetikler. Araştırmayı yürüten Londra Üniversitesi Akademisi, Mullard Uzay Bilimleri Laboratuvarı'ndan William Dunn, şöyle anlatıyor:

Juno verilerinde gördüğümüz şey, bu güzel olaylar zinciridir. Sıkıştırmanın gerçekleştiğini görüyoruz, siklotron dalgasının tetiklendiğini görüyoruz, iyonları görüyoruz ve sonra alan çizgisi boyunca ilerleyen bir iyon darbesi görüyoruz ve birkaç dakika sonra, XMM bir X-ışınları patlaması görüyor.

Jüpiter'in X-ışını auroralarından sorumlu süreç ilk kez tanımlandığına göre, daha sonra bunun nerede çalışılabileceği konusunda zengin olasılıklar sunmaktadır. Örneğin Jüpiter'de manyetik alan, uydusu Io'daki yanardağlar tarafından yayılan kükürt ve oksijen iyonlarıyla doludur. Satürn'de ise, uydularından olan Enceladus, suyu uzaya püskürtür ve Satürn'ün manyetik alanını su iyonlarıyla doldurur. Zhonghua, şöyle diyor:

Bu, Satürn, Uranüs, Neptün ve muhtemelen ötegezegenler için de geçerli olan temel bir süreçtir.

Süreç açığa çıktığına göre, bundan daha geniş çapta uygulamaları da olabilir. Bu noktada, Dünya'da meydana gelen iyon auroraları ile çarpıcı bir benzerlik var. Dünya örneğinde, sorumlu iyon, bir hidrojen atomundan gelen bir protondur ve süreç, X-ışınları oluşturmak için yeterince enerjik değildir. Ancak, temel süreç aynıdır. Dolayısıyla, Jüpiter'in X-ışını aurorası, Dünya'daki proton aurorasından çok daha yüksek enerjide olmasına rağmen, temelde bir iyon aurorasıdır. William şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Siklotron dalgaları, Evren boyunca enerjiyi bir yerden başka bir yere aktarmada önemli bir rol oynayabilir.

Jüpiter'in kendisine gelince, auroralarının incelenmesi Avrupa Uzay Ajansı'nın Juice (JUpiter ICy Moons Explorer) adındaki uzay aracı ile devam edecek. 2029 yılında ulaşması planlanan Juice, gezegenin atmosferini, manyetosferini ve Jüpiter'in en büyük dört ayının auroralar üzerindeki etkisini inceleyecek.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
20
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler, akademik dergiler veya resmi bilim kurumları tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 8
  • Tebrikler! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2024 22:02:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10726

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kan
Samanyolu Galaksisi
Hastalık Kontrolü
Film
Patlama
Kedi
Nötron Yıldızı
Embriyo
Kişilik
Bilinç
Demir
Tohum
Biyokimya
Bellek
Taklit
Dağılım
Bakteriler
Sinaps
Semptom
Uygulama
Oyun Teorisi
Dinozorlar
Goril
Sahte
Şeker
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Koyun, et al. Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü!. (14 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 24 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10726
Koyun, M., Bakırcı, Ç. M. (2021, July 14). Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü!. Evrim Ağacı. Retrieved May 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10726
M. Koyun, et al. “Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Jul. 2021, https://evrimagaci.org/s/10726.
Koyun, Murat. Bakırcı, Çağrı Mert. “Jüpiter'in X-Işını Auroralarına Sebep Olan Gizem Çözüldü!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 14, 2021. https://evrimagaci.org/s/10726.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close