Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Işık, Hem Dalga Hem Parçacıktır! Fizikte Düalite (Eşleniklik, İkilik) Ne Anlama Gelir?

Işık, Hem Dalga Hem Parçacıktır! Fizikte Düalite (Eşleniklik, İkilik) Ne Anlama Gelir? Brian Koberlein
7 dakika
11,744
  • Teorik Fizik
  • Fiziksel Kozmoloji
Evrim Ağacı Akademi: Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma Yazı Dizisi

Bu yazı, Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Fizik Ne İşe Yarar: Sofra Tuzundan Atmosferin Yapısına..." başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Felsefede ya da edebiyatta ''dual'' kavramı genelde birbirine zıt iki maddenin/özelliğin/gücün varlığını (örneğin; iyi ve kötü, savaş ve barış, ruh ve beden gibi) öne sürer ve Türkçe'ye "iki" ya da "ikili" olarak çevrilir. Felsefede, sanatta, edebiyatta ve çeşitli inanışlarda bu ikili kavramların sürekli olarak birbirleriyle bir mücadele içerisinde olduğu ve yaşamın özünde bu mücadelenin yattığından bahsedilir. Halbuki fizikte veya matematikte "dual olma" ya da "düalite" bu yerleşik anlamından çok daha farklıdır. Matematik dilinde, iki farklı özelliğin/kavramın birbiriyle "özdeş" olması anlamına gelir. Bu anlamda "dual" terimini Türkçe'ye "eşlenik", "düalite"yi ise "eşleniklik" olarak çevirebiliriz.

Düalite kavramı, en iyi şekilde, dual (eşlenik) evrenler imgelemi üzerinden anlaşılabilir. Elbette, çoklu evrenlerin veya (konumuzla ilgili olarak) ikili dual evrenlerin varlığıyla ilgili elimizde hiçbir somut kanıt yoktur. Dolayısıyla bunları "fiziksel" evrenler olarak değil de "matematiksel (sanal)" evrenler olarak düşünmek yerinde olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Eşleniklik Kavramı Nedir?

Fizik kurallarının eşitliklerle ifade edildiğini hepimiz biliriz. Peki "eşitlik" ne demektir? Eşitlik, eşittir işaretinin (=) sağında kalan fiziksel niceliğin, solunda kalan fiziksel nicelikle arasında bir ilişki olduğunu anlatmaktadır. Bu matematiksel eşitliklerin iki tarafındaki denklemlerin sonuçları da aynı sonucu verir. Fizikte ise her farklı denklem, doğru olup olmadığına bakılmaksızın, ayrı bir gerçeklik yani evren olarak değerlendirilir. Bu varsayımsal evrenlerin hangisinin ya da hangilerinin gerçek olduğu, eğer mümkünse, deneyler ve gözlemler ile belirlenir.

Eğer bildiğimiz Evren'imize eşlenik olan başka bir evren var ise, bizim Evren'imizdeki her bir fiziksel nicelik için diğer evrende ona karşılık gelen bir fiziksel nicelik olması gerekir. Diğer bir deyişle, bir fizik kuralına ait matematiksel bir eşitliğin her iki evren için de aynı olması gerekmektedir. Şöyle ki: Ortada bir fizik kuralı vardır ve bu fizik kuralı her iki evrende de aynıdır ama fiziksel nicelikler her bir evren için değişebilir. Benzer şekilde "dual teoriler" de birbiriyle özdeştir çünkü aynı eşitliğe sahip olmalarına rağmen kullandıkları nicelikler farklıdır. Örneğin bu evrendeki bir "elektron" dual bir evrende "manyetik tek kutup" olarak ortaya çıkabilir. Buna ait fizik kuralı her iki evrende de Maxwell eşitliği kullanılarak ifade edilir. Eşitliğin kendisi değişmez ama eşitliğin içinde yer alan nicelikler (sayılar) dualleriyle yer değiştirebilir. Buna "düalite dönüşümü (duality transformation)" adı verilir. Düalite dönüşümü bize adeta şunu söylemektedir: Eğer aynı eşitliği kullanarak iki farklı şeyi/özelliği anlatabiliyorsak, belki de bu iki şey/özellik tek bir bütünün iki farklı evrendeki yansıması olabilir. Yani, az önceki örneğe geri dönüp konuşacak olursak eğer bu evrendeki bir elektron dual evrende bir manyetik tek kutup ise ve biz, bu ikisi arasındaki dualite dönüşümünün detaylarını biliyorsak o halde bu iki yansımanın bağlı olduğu daha üst bir doğa gerçeği hakkında bilgi edinebiliriz demektir.

Bu Reklamı Kapat

Fizik dünyasında çok çeşitli düaliteler mevcuttur. Ancak biz bu yazımızda, hem konunun özetini vermek hem de sizleri matematiksel teknik detaylara boğmamak adına teorik fizikte en popüler düaliteler olan "Dalga-Parçacık İkiliği" ve "AdS/CFT İlişkisi"ni vermekle yetineceğiz.

Dalga-Parçacık Düalitesi

Hans Moller

Görme engelli bir grup insanın bir filin farklı beden kısımlarına dokunarak onu tanımlama çabasının anlatıldığı hikayeyi bilirsiniz. Biri, filin hortumuna dokunur ve "Bu bir yılandır." der. Bir diğeri hayvanın gövdesine dokunur ve "Düz bir yüzeyi var, tıpkı duvar gibi." der. Bir diğeri, filin dişine dokunarak "Çok sivri, tıpkı mızrak ucu gibi." der. Ve hepsi kendince haklıdır da. İşte ışığın durumu da buna benzemektedir. Işık hem dalga hem de parçacıktır ve bu iki özelliği sergilemesi durumuna "dalga-parçacık düalitesi" denmektedir. Işık, foton adı verilen ışık parçacıkları halinde yayılır ve bir foton hem dalga hem parçacık özelliği sergileyebilir. Çift yarık deneyinde fotonun iki yarığın içinden geçerken karşı duvarda bir girişim deseni oluşturması onun dalga benzeri özelliklere sahip olduğu anlamına gelir. Dahası, tıpkı suyun bir taşın etrafından geçerken bükülmesi gibi ışık da bir nesnenin etrafından geçerken bükülebilir (diffraction) ve polarize olabilir. Tüm bu özellikler yine onun dalga yönünü göstermektedir. Diğer taraftan, fotoelektrik olayında görüldüğü üzere ışığın enerji paketleri halinde (fotonlar) etrafa yayılması onun parçacık özelliğine işaret eden önemli bir bulgudur. Ayrıca, çift yarık deneyinde fotonun hangi yarıktan geçeceği "gözlemlendiğinde" duvarda girişim deseni oluşturmayıp sadece iki çizgi oluşturması ışığın tıpkı katı bir parçacık gibi davrandığını gösteren bir diğer kanıttır.

Şimdi, diyelim ki bir fizikçisiniz ve ışıkla ilgili deneyler yapacaksınız. Dalga modelini mi yoksa parçacık modelini mi kullanmanız gerektiğini nasıl bilirdiniz? Bu sorunun cevabı "ölçek" ile alakalı bir durum. Eğer ki ölçüyor olduğunuz nesnenin büyüklüğü ışığın dalga boyuyla kıyaslanabilir ise "dalga modeli"ni kullanırdınız. Örneğin, genellikle 1 mikronun altında büyüklüğe sahip nesnelerin ışıkla ilgili durumları (renkleri gibi) üzerine çalışmalar yapıyorsanız bunu açıklamak için dalga modeli uygundur. Bir nesnenin enerjisini bir fotonun enerjisiyle karşılaştırabileceğiniz deneylerle ilgileniyorsanız da (fotoelektrik olayın veya lazerlerin nasıl çalıştığı gibi) "parçacık modeli"ni kullanmanız gerekecektir. Diğer bir deyişle, ışığın atomlarla nasıl etkileştiğini anlamak istiyorsanız bu modeli tercih etmelisiniz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

AdS/CFT Düalitesi

İlk kez 1997'de Juan Maldecena tarafından ortaya atılan AdS/CFT düalitesi (ya da ilişkisi) sicim teorisinde en fazla araştırma yapılan konuların başında gelmektedir. Düalitenin isminde geçen Anti-de Sitter (AdS) uzayı, bizim içinde bulunduğumuz uzaydan biraz farklı bir yapıya (negatif eğriliğe) sahiptir. [Görelilik kuramına göre Evren'in yapısı için üç alternatif vardır: 1- Evren pozitif eğriliğe sahiptir (küre gibi). 2- Evren negatif eğriliğe sahiptir (at eyeri gibi). 3- Evren düzdür. Bizim evrenimizin yapısının düz veya düze yakın olduğu kabul görmektedir.] AdS/CFT düalitesi, Anti de Sitter denilen negatif eğriliğe sahip bir uzay-zaman bölgesindeki kütleçekim teorileri (Gravity Theories, GTs) ile o bölgenin kütleçekimden bağımsız sınır bölgesini (Conformal Field Theory, CFT) tarif eden "kuantum alan teorileri (QFTs)" arasındaki ilişkiyi anlatır.

Yukarıda kabaca tanımını yaptığımız bu düaliteyi şimdi biraz açalım. AdS uzayı, aynı zamanda, en fazla boyuta sahip olması (5D) nedeniyle "gövde (bulk)" olarak geçmektedir ve gövdeye ait her şeyin bilgisi, daha düşük boyutlu (4D) sınır bölgesinde yer alan parçacıklar arası kuantum etkileşimlerinde (dolanıklık durumlarında) kayıtlıdır. Diğer bir deyişle, 5 boyutlu uzayzaman bölgesi daha düşük boyutlu olan sınır bölgesiyle eşleniktir (bu durumu üç boyutlu "siz" ile yerdeki iki boyutlu "gölgeniz" arasında ilişki olması gibi düşünebilirsiniz). Bu anlamda AdS/CFT düalitesi, kütleçekimin kuantum doğası hakkında "holografik" bir anlayış sunarak fizikçilerin meselelere farklı bir açıdan bakmalarını sağlar. Örneğin kuantum alan teorisinde (sınırda) karşılaşılan içinden çıkılması güç problemler, yüksek bir boyutta (gövdede) daha basit "geometri" problemleri haline gelerek fizikçileri çözüme belki de bir adım daha yaklaştırabilir. Önemli bir teorik fizikçi olan Edward Witten bu konuda şunları söylüyor:

Düalitenin ilgi çekici olmasının sebebi cevaplanması zor olan sorulara yanıt verebiliyor olmasıdır. Örneğin, bir kuantum teorisi üzerine uzun süre kafa yormuş olabilirsiniz ve kuantum etkileri küçük olduğu zaman neler olduğunu anlarsınız ama bu teori hakkındaki kitaplar size kuantum etkileri büyük olduğunda neler olduğunu söylemez. Bunu bilmek istediğinizde de genellikle kocaman bir sorunun ortasındasınız demektir. İşte, düaliteler bu tip sorulara cevap vermenizi sağlayabilir. Size sorunun bir başka tanımını/yaklaşımını/hikâyesini verirler çünkü bir tanım çerçevesinde cevaplayabileceğiniz sorular, farklı bir tanımda cevaplandırabileceğiniz sorulardan farklıdır.
AdS/CFT,  kütleçekimin kuantum doğası hakkında
AdS/CFT, kütleçekimin kuantum doğası hakkında "holografik" bir anlayış sunmaktadır.
SlidePlayer

Meşhur "It from qubit" Sözüyle Ne Kastedilmektedir?

Yeri gelmişken, uzay-zamanın nasıl meydana gelmiş olabileceğini özetleyen "It from qubit" sözünden bahsederek yazımızı noktalayalım. "It from Qubit", aynı zamanda, kuantum bilgisayar bilimcilerini, yüksek enerji fizikçilerini ve sicim teorisyenlerini bir araya getiren bir projenin de adıdır ve yılın farklı zamanlarında gerçekleştirilen toplantılarında uzay-zamanın, birbiriyle dolaşık küçük bilgi parçalarından meydana gelmiş olabileceği tartışılmaktadır. Diğer bir deyişle, farklı sahalardan gelen bilim insanları bilginin kuantum nesnelerinde nasıl saklı tutulduğu ve uzay-zamanda nasıl depolanabileceği üzerine çalışmalar yürütmektedirler.

Yukarıda bahsettiğimiz kütleçekimi teorileri ile kuantum alan teorileri arasındaki dual ilişki sayesinde adeta "şişenin içerisinde bir evren yaratmak mümkündür". (Juan Maldecena'nın sözüdür: "You can create a universe in a bottle.") Burada şişenin içerisi kütleçekime sahip dinamik bir evreni, şişenin kenarları ise kuantum parçacıkları arasındaki etkileşimleri temsil etmektedir. Daha farklı ifade edecek olursak, daha üst boyuttaki uzay ("It") düşük boyutta yer alan dolaşık bilgi parçaları, yani "qubit" sayesinde ortaya çıkar ya da onlardan yansır (hologram misali). İşte bu anlayışa İngilizce'de "It from qubit" denmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 29
  • Muhteşem! 20
  • Bilim Budur! 17
  • Tebrikler! 13
  • İnanılmaz 13
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 12
  • Umut Verici! 6
  • Grrr... *@$# 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • P. Andersen. (Video, 2018). Wave-Particle Duality. Not: https://www.youtube.com/watch?v=h1tflE-L2Dc&t=90s.
  • A. Optics. Models Of Light. (27 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 27 Haziran 2018. Alındığı Yer: Azo Optics | Arşiv Bağlantısı
  • Why String Theory?. Ads-Cft: Through The Looking Glass. (27 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 27 Haziran 2018. Alındığı Yer: Why String Theory? | Arşiv Bağlantısı
  • N. Wolchover. A Physicist’s Physicist Ponders The Nature Of Reality. (27 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 27 Haziran 2018. Alındığı Yer: Quanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • C. Moskowitz. Tangled Up In Spacetime. (27 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 27 Haziran 2018. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • N. Wolchover. Juan Maldacena, Pondering Quantum Gravity By The Pond. (27 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 27 Haziran 2018. Alındığı Yer: Quanta Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • S. Foundation. It From Qubit: Simons Collaboration On Quantum Fields, Gravity And Information. (29 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 29 Haziran 2018. Alındığı Yer: Simons Foundation | Arşiv Bağlantısı
  • S. Emre. Meaning Of Duality In Physics. (30 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 30 Haziran 2018. Alındığı Yer: Word Press | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma Yazı Dizisi

Bu yazı, Fiziğe Giriş: Newton'dan Kuantuma yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Fizik Ne İşe Yarar: Sofra Tuzundan Atmosferin Yapısına..." başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/08/2022 21:39:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7209

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sivrisinek
Hücre
Hasta
İmmünoloji
Su
Kedi
Solunum
Karar Verme
Uçuş
Uçak
Etik
Kimyasal Evrim
Hayatta Kalma
Psikoloji
Matematik
Genel Görelilik
Algı
Vejetaryen
Ergen
Ekoloji
Oksijen
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Dna
Böcek
Koku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.