Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

İnsanlıktan Çıkarma: Başkalarına Zarar Vermek Ne Zaman Kolaylaşır?

İnsanlıktan Çıkarma: Başkalarına Zarar Vermek Ne Zaman Kolaylaşır? Vox
8 dakika
9,257
  • Sosyal Psikoloji
Podcast
10:29
Devrim Açıkalın
Seslendiren
9
  • İndir

Dünya tarihi, insanların birbirine acımasız davranışlar sergilediği olaylarla doludur. Sadece son yüzyıla baktığımızda bile insanların gaz odalarında yakıldığı, akıl almaz işkenceler nedeniyle hayatlarını kaybettiği, kimyasal silahlara maruz bırakıldığı ya da cinsel şiddete uğradığı pek çok olay örneği görebiliriz. Bunlar ve benzeri acımasız eylemleri gerçekleştiren kişilerin genellikle yaptıklarından zevk aldıklarına ilişkin kanıtlar bulmak da zor değildir. Peki, insanlar nasıl bu kadar kolayca, hatta keyif alarak başkalarına zarar verebilirler?

Kötülük psikolojisine ilişkin yapılan çalışmalar bu konuya birçok farklı açıklama getirecektir. Bu noktada, mağdurları insanlıktan çıkarma eğiliminin, şiddeti kolaylaştıran hatta bundan keyif alınmasını sağlayabilen psikolojik mekanizmalar arasında en çok vurgulananlardan biri olduğunu söyleyebiliriz (Haslam, Loughnan, Reynolds ve Wilson, 2007). İnsanlıktan çıkarma (İng: "dehumanization"), en genel ifadeyle insanların diğerlerini insana özgü statünün altında ya da dışında algılanmasıdır (Haslam, 2006).

Tüm Reklamları Kapat

İnsanlıktan Çıkarmanın Sosyal Psikolojisi

İnsanlıktan çıkarmanın ne şekillerde gerçekleştiğine geçmeden önce insaniliğin ne gibi özellikler kapsamında ele alındığına bakmakta fayda var. İnsanlıktan çıkarmaya ilişkin en güncel yaklaşımlardan olan ikili modele (Haslam, 2006) göre, insaniliği/insan olmayı yansıtan iki özellik grubu vardır:

  • İnsanın biricikliğini yansıtan özellikler ve
  • İnsan doğası için gerekli özellikler.

İnsanın biricikliğini yansıtan özellikler (medeniyet, gelişim, bilişsel kapasite, vb.) varoluşsal ve evrensel olarak görülürken, insan doğası için gerekli özelliklerin (ahlak, duygusallık, sıcaklık, vb.) sosyal inşa sürecinde geliştiği ve kültürler arasında farklılaştığı gözlenmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Dolayısıyla, insan olmak için gerekli iki temel özellik grubundan söz ediyorsak insanlıktan çıkarmanın da bu özelliklerden yoksun algılanmakla ilişki olan iki temel boyut üzerinden ortaya çıktığını söyleyebiliriz: hayvansılaştırma (animalization) ve nesneleştirme (objectification).

ABD'nin II. Dünya Savaşı'ndaki propaganda posterlerinden bir örnek
ABD'nin II. Dünya Savaşı'ndaki propaganda posterlerinden bir örnek
HistoryMatters

Hayvansılaştırma

Hayvansılaştırma, diğerlerinin medeniyet ve gelişim gibi insanın biricikliğini yansıtan özelliklerden yoksun olarak algılanmasıdır ve genellikle küçük düşürülme ya da aşağılanma ile karakterize edilir. Hayvansılaştırma eğiliminde sıklıkla karşıdakinin bedensel öğeleri öne çıkarılır ve genellikle tiksinme uyandıran hayvanlarla ilişkilendirilirler.

Bu durumun en belirgin örneklerini II. Dünya Savaşı propagandalarında görmemiz mümkündür. Bu dönemde Japon düşmanlar, Amerikalılar tarafından sıklıkla sıçanlar, yarasalar ve diğer haşaratlar gibi insanlarda tiksinme uyandıran hayvanlar şeklinde resmedilmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ruanda soykırımında Hutu grubundan olanların Tutsileri hamamböcekleri olarak nitelendirmeleri de yine hayvansılaştırmanın başka bir örneği olarak karşımıza çıkmaktadır. Burada amaç, dış gruptakileri insandan daha aşağı kategoride bir varlık olarak tanımlayarak onlara zarar verilmesini kolaylaştırmaktadır.

Kangura Gazetesinin 1991 yılı kapağı, Rwanda:  Tutsi hamamböcekleri için çözüm.
Kangura Gazetesinin 1991 yılı kapağı, Rwanda: Tutsi hamamböcekleri için çözüm.
Wikipedia

Nesneleştirme

Başkalarının duygusallık ya da yakınlık gibi insan doğası için gerekli özelliklerden yoksun olarak algılanması ise insanlıktan çıkarmanın nesneleştirme boyutu ile ilişkilidir. Nesneleştirilen bireylere bir nesne ya da makinenin özellikleri atfedildiği için genellikle soğuk ya da yapay olarak değerlendirilirler. Ayrıca, nesneleştirilen birine karşı sıklıkla kayıtsızlık hissedilir ve o kişiyle empati kurmakta zorlanılır. Nesneleştirme, diğerlerinin insandan daha aşağıda bir kategoride değil insan dışı bir kategoride değerlendirilmesi ile ilişkilidir.

Günümüzde kadınlar, nesneleştirmenin en yaygın hedefleri arasında yer almaktadırlar. Kadınların nesneleştirilmesi yaygın bir şekilde görünüşleriyle ön plana çıkarılmasına işaret etmektedir ve yapılan çalışmalar da kanıtlarını ortaya koymaktadır.

Heflick ve Goldberg (2009) tarafından yürütülen bir deneyde ilk olarak katılımcılara kadın fotoğrafları sunulmuş ve bir gruptan bu fotoğraflardaki kadının görünüşlerine odaklanmaları istenirken başka bir gruptan ise kadının kişiliğine odaklanmaları istenmiştir. Ardından her iki gruptaki denekler de fotoğraflardaki kadını çeşitli özellikleri açısından değerlendirmişlerdir.

Çalışmanın sonuçlarına göre, kişiliğe odaklanan grupla karşılaştırıldığında, görünüşe odaklanan denekler kadını daha yetersiz, soğuk ve ahlaki açıdan daha zayıf olarak değerlendirmişlerdir. Başka bir deyişle, insan doğası için gerekli özelliklerle daha az ilişkilendirerek nesneleştirmişlerdir.

Tüm Reklamları Kapat

İnsanlıktan Çıkarmanın İşlevselliği

Karşınızdakini tümüyle insan olarak görürseniz ona kolayca zarar veremeyebilirseniz; ama onu bir fare ya da robot olarak algıladığınızda her şey daha kolay olmaz mı? Bu sorunun cevabını artık biliyoruz.

Bir insanı hayvan ya da bir nesne olarak algıladığımızda davranışlarımızın sonuçları üzerinde ahlaki bir sorumluluk hissetme ihtimalimiz azalır. Naziler, Yahudileri “yeryüzünde sürünen, Davut yıldızıyla işaretlenmiş bir haşarat/parazit” olarak gördükleri için, toplama kamplarında yaptıkları akıl almaz işkencelerden daha az ahlaki kaygı hissetmiştirler.

Daha da ilginç ve öğretici bir örneği Amerika'nın yaptığı bir katliamda görmek mümkündür: My Lai Katliamı’nı gerçekleştiren ABD askerleri, tüm Vietnamlıları "düşman" olarak algıladıkları için hedeflerin sivil olup olmadığıyla ilgilenmemiştir. Vietnam Savaşı sırasında My Lai ve yakınındaki köylerde 347 sivilin Amerikan askerleri tarafından katledildiği bu olay bir gazeteci tarafından ortaya çıkarılmış ve ABD ordu fotoğraflarıyla belgelenmiştir. Olay duyulduktan sonra, operasyonu yöneten Teğmen Calley ile birlikte 14 subay hakkında dava açılır. Dava sürecinde Teğmen Calley ile soruşturmacı arasında şu diyalog geçer:

  • S. Neye ateş ediyorlardı?
  • A. Düşmana, efendim.
  • S. İnsanlara mı?
  • A. Düşmana, efendim.
  • S. Onlar insan değil miydi?
  • A. Evet, efendim.
  • S. Onlar insan mıydı?
  • A. Evet, efendim. ...
  • S. Ne demek istiyorsun, ayrım gözetmiyor muydun?
  • A. Köydeki bireyler arasında ayrım yapmadım, efendim. Hepsi düşmandı, hepsi yok edilecekti. (Hammer, 1971).
My Lai Katliamında Amerikalı askerler tarafından öldürülen Vietnamlılar
My Lai Katliamında Amerikalı askerler tarafından öldürülen Vietnamlılar
Public Broadcasting Service

Teğmen, öldürülen Vietnamlıları insan olarak değerlendirmekten kaçınır ve açıkça görüldüğü üzere, olay zamanında onların hepsini yalnızca düşman olarak algılamaktadır. Bunlar ve benzeri olaylar savaş ya da çatışma dönemlerinde insanlıktan çıkarmanın başkalarına zarar vermeyi kolaylaştıran psikolojik mekanizmalardan biri olduğunu göstermektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu konudaki ilk çalışmalarda insanlıktan çıkarmanın yukarıdaki örneklerdeki gibi yalnızca savaş ya da çatışma durumlarına özgü olduğuna ve soykırım, katliam, vahşet gibi sonuçlara yol açacağına inanılırdı. Buna karşın, günümüzde gruplararası süreçleri içeren tüm sosyal durumlarda insanlıktan çıkarmanın gerçekleşebildiğini ve olumlu sosyal davranışların azalması, antisosyalliğin artması, ahlaki sorumluluğun azalması gibi sonuçlara da yol açabileceğini biliyoruz (Haslam ve Loughnan, 2014). Özellikle mülteciler, eşcinseller, kadınlar, azınlıklar gibi dezavantajlı gruplar, insanlıktan çıkarma davranışının daha çok hedefi olmakta ve olumsuz sonuçlarıyla karşı karşıya kalmaktadırlar.

Örneğin, insanlıktan çıkarma ve cinsel saldırganlık arasındaki ilişkiyi inceleyen bir çalışmada (Rudman ve Mescher, 2012) kadınlara yönelik örtük bir insanlıktan çıkarma eğilimi olan erkeklerin onları cinsel açıdan mağdur etme eğilimlerinin daha fazla olduğu gözlenmiştir. Avantajlı bir konumda olan erkekler tarafından, dezavantajlı bir statüde olan kadınların insanlıktan çıkarılması onlara yönelik cinsel şiddeti kolaylaştırmaktadır.

İnsanlıktan Çıkarmanın Avantajları

İnsanlıktan çıkarmanın hep kötü etkilerinden ve sonuçlarından bahsettik. Hiç iyi yanı yok mu derseniz, cevabımız ‘hayır’ olmayacak! Medikal alandaki çalışmalar, bazı durumlarda hastaları insanlıktan çıkarmanın olumlu etkilerinden bahseder.

Lammers ve Stapel (2011) tarafından yapılan bir çalışmada deneklere hayali bir hastanın tedavisi için iki tıbbi yöntem sunulmuş ve böyle bir durumda hangi yöntemi kullanacakları sorulmuştur. Bu yöntemlerden birisi oldukça acı verici ama bir o kadar da etkiliyken, diğer yöntem acısız ama daha az etkilidir. Hastaları insan doğası için gerekli özelliklerden yoksun olarak algılayan katılımcılar, oldukça acı verici ancak hastayı kurtarma ihtimali daha yüksek olan yöntemi diğerlerinden daha fazla tercih etmişlerdir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Bilginlerin Omuzları Üzerinde Seti (3 Kitap)

Nerede, nasıl ve ne zaman insan hâline geldik? Atalarımız ilk nerede ortaya çıktı? Ayaklarımız üzerinde durmayı nasıl başardık? Kocaman bir kafaya ne zaman kavuştuk? Peki ya alet kullanmaya hangi aşamada başladık? Evrim ağacındaki yakın ve uzak kuzenlerimiz kimler? Onlarla hangi noktada ayrıldık? Evrimimizin büyük aşamaları hakkında birçok fikir ve süren tartışma var.

“Homo sapiens”in kökenleri ile ilgili bilim insanlarının sorduğu soruları irdeleyen bu kitap, seni paleontolog Brigitte Senut’la birlikte merakının peşinden sürükleyecek!

  • Yazar: Anna Alter & Brigitte Senut
  • Çizer: Caroline Hüe
  • Çevirmen: Ferhat Sarı
  • Yayın Tarihi: Haziran 2022
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 48
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 21 x 25 cm
  • ISBN: 9786057050991

Küçük, kırılgan ve maviliklerle kaplı Dünyamız bir makine gibi uzun zamandır çalışıyor. Hareket etmeyi ve sarsılmayı hiç kesmiyor. Kendi etrafında ve Güneş’in çevresinde dönüyor ama aynı zamanda içten içe kaynıyor.

Bu makinenin her dişlisini ayrı ayrı tanıyoruz. Yaşam için vazgeçilmez olan atmosferini, su ve karbon döngülerini… Mekanizmanın nasıl çalıştığını biliyoruz ama gezegenimiz “hastalandığında” tam olarak nelerin yaşanacağını bilmekten henüz çok uzağız. Hangi iklimsel değişiklikler doğal yollardan, hangileri insan eliyle gerçekleşmektedir?

Artık daha sık karşılaştığımız bu değişikliklerin sebebi küresel ısınma mıdır? Bu kitap seni, iklimbilimci Hervé Treut’nün yönlendiriciliğinde, gezegenimizin iklimini etkileyen güçlerine daha yakından bakmaya davet ediyor.

  • Yazar: Anna Alter & Hervé Le Treut
  • Çizer: Lucie Maillot
  • Çevirmen: Ferhat Sarı
  • Yayın Tarihi: Haziran 2022
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 48
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 21 x 25 cm
  • ISBN: 9786057050977

Madde etrafımızdaki her yerde. Onun hakkında her şeyi bildiğimizi sanıyoruz. Ama ortada henüz tam anlamıyla yanıtlanmamış pek çok soru var.

Sıcak su neden soğuk sudan daha hızlı donuyor örneğin? Maddeyi oluşturan atomlar neden bazı “tuhaf” davranışlar sergiliyor? Evreni dört kuvvet yönetiyor ama neden kütleçekim diğer üç kuvvete hiç benzemiyor? Canlı ile cansız madde arasındaki fark nedir? İkisi de aynı atomlardan oluşmasına rağmen neden biri “yaşıyor”, diğeri “yaşamıyor”? Peki ya o meşhur kara madde? Evrenin karanlık yüzünde yer alan bu maddeyi meydana getiren nedir?

Bu kitap seni fizikçi Etienne Klein’la tanıştırıp birlikte maddeyi ve onun henüz çözülmeyen gizemlerini keşfetmeye davet ediyor!

  • Yazar: Anna Alter & Étienne Klein
  • Çizer: Thanh Portal
  • Çevirmen: Ferhat Sarı
  • Yayın Tarihi: Haziran 2022
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 48
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 21 x 25 cm
  • ISBN: 9786057050984
Devamını Göster
₺78.00
Bilginlerin Omuzları Üzerinde Seti (3 Kitap)

Başka bir çalışmada (Vaes ve Muratore, 2013) ise terminal dönemdeki acı çeken hastalarını daha az insanileştiren sağlık çalışanlarının tükenmişlik sendromu belirtilerini daha az gösterdikleri ortaya çıkmıştır. Bu çalışmalara göre, belirli koşullar altında medikal alanda insanlıktan çıkarmanın hasta için etkili tedavi yöntemini seçmekle ve sağlık çalışanlarının daha az tükenmişlik hissetmeleri ile ilgili olabileceği söylenebilir; ancak bu alanda yürütülecek daha fazla sayıda çalışmaya ihtiyaç vardır.

Sonuç ve Öneriler

Medikal etkilerinin dışında genellikle olumsuz etkileri olan insanlıktan çıkarma eğilimi ile nasıl baş edebiliriz?

Gruplararası etkileşimi arttırmak ya da ortak bir üst kimliği teşvik edici girişimlerde bulunmak, gruplar arasındaki ayrımı ortadan kaldıracağı için etkili çözüm yolları olabilir ancak yine de insanlıktan çıkarmanın kökenleri önyargılara dayandığı için üstesinden gelmek o kadar kolay değildir. İnsanlar genellikle planlı ve programlı bir şekilde başkalarını insanlıktan çıkarmaya karar vermezler, bu süreç genellikle otomatik bir şekilde bilinçdışında gerçekleşir.

Yine de karamsar olmayalım! Günlük yaşamımızda bu sürecin bir parçası olup olmadığımızı düşünmekle ya da tarihteki pek çok olayın kahramanı ben olsaydım ne yapardım diye sorgulamakla dahi başa çıkmanın ilk adımlarını atabiliriz:

Teğmen Calley’nin yerinde siz olsaydınız ne yapardınız?

Hitler döneminde yaşasaydınız, toplama kamplarındaki insanlara işkence yapanlardan biri olabilir miydiniz?

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
69
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 36
  • Muhteşem! 9
  • Bilim Budur! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Umut Verici! 3
  • İnanılmaz 2
  • Korkutucu! 2
  • Güldürdü 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/02/2023 13:12:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8881

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Meyve
Sürüngen
Sinirbilim
Kanat
Veri Bilimi
Avcı
Doğa
Hızlı
Sinek
Biyocoğrafya
Radyo
Nüfus
Eşcinsellik
Anne
Besin
Sıcak
Habercilik
Beslenme Bilimi
Sahte
Neandertal
Hava
Türlerin Kökeni
Kalp
Psikiyatri
Öğrenme
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
F. Y. Tekizoğlu, et al. İnsanlıktan Çıkarma: Başkalarına Zarar Vermek Ne Zaman Kolaylaşır?. (14 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 6 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8881
Tekizoğlu, F. Y., Bakırcı, Ç. M. (2020, June 14). İnsanlıktan Çıkarma: Başkalarına Zarar Vermek Ne Zaman Kolaylaşır?. Evrim Ağacı. Retrieved February 06, 2023. from https://evrimagaci.org/s/8881
F. Y. Tekizoğlu, et al. “İnsanlıktan Çıkarma: Başkalarına Zarar Vermek Ne Zaman Kolaylaşır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Jun. 2020, https://evrimagaci.org/s/8881.
Tekizoğlu, Fatma Yaşın. Bakırcı, Çağrı Mert. “İnsanlıktan Çıkarma: Başkalarına Zarar Vermek Ne Zaman Kolaylaşır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 14, 2020. https://evrimagaci.org/s/8881.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.