İnsanlar ile Tilkiler Arasında Kommensalist İlişki: Tilkiler, 42.000 Yıldır İnsan Artıklarıyla Besleniyor!

İnsanlar ile Tilkiler Arasında Kommensalist İlişki: Tilkiler, 42.000 Yıldır İnsan Artıklarıyla Besleniyor! Pixabay
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
652 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Homininler 2,5 milyon yıl önce büyük otçulları öldürmeye başladığında, iklim değişikliğine yol açan bir dizi ekolojik değişim başlatmış oldu. Geç Pleistosen dönemde otçul megafauna neslinin tükenmesi, kısmen insan etkisinden kaynaklandı. Bazı büyük etobur türler de hominin faaliyetlerinden etkilenmiş ve rekabet veya nesillerinin tükenmesi nedeniyle dünya üzerinden silinmiş olabilir.

Tilkilerin (Vulpes vulpes ve Vulpes lagopus) insan etkisinin arttığı ekosistemlere başarılı bir şekilde adapte olduğu bilinen bir gerçek. Plos One dergisinde yayınlanan araştırmada Güney Doğu Almanya’daki arkeolojik alanlarda büyük etoburlar olan kızıl tilkiler ve kutup tilkilerinin 42,000 yıl öncesine uzanan artıkları incelendi.[1]

Fig 1: Çalışmanın yapıldığı bölgelerin haritası
Fig 1: Çalışmanın yapıldığı bölgelerin haritası
Plos One

Vahşi doğada tilkiler ayılar ve kurtlar gibi daha büyük yırtıcı hayvanların geride bıraktıkları leşlerle beslenir, ancak insan uygarlığına ne kadar yakın yaşarlarsa, beslenmeleri o kadar çok insanların bıraktığı artıklardan oluşuyor. Bu çalışmada, Baumann ve meslektaşları, tilki ve insanlar arasındaki bu kommensalist ilişki (bir tarafın fayda sağlayıp, diğer tarafın fayda veya zarar görmediği türden ilişki) eski zamanlara dayanıyorsa, bunun insanların geçmiş dönemlerde vahşi hayvanlar üzerindeki etkisinin daha çok aydınlatabileceğini varsaydılar. Nitekim izotop analizleri sonucunda tilkilerin 42,000 yıldır insanların artıklarıyla beslendiği ortaya çıktı.

Reklamı Kapat

42,000 yıl öncesinde Orta Paleolitik dönemde Neandartellerin bölgede seyrek bulunmasından kaynaklı olarak, tilkilerin diyetleri diğer büyük etoburlarla benzerlik gösteriyordu. Ancak Homo sapiens’in etkin olmaya başladığı daha yakın tarihler olan Üst Paleolitik dönemde tilkilerin diyetlerinde muhtemelen Homo sapiens'in avlamış olduğu ren geyiği gibi hayvanlar belirmeye başladı. Yani tilkilerin diyetlerinin büyük bir kısmını daha büyük etoburların avladığı hayvanların leşleri oluşturmaya başladı.

Özellikle kırmızı tilki, kutup tilkileri gibi fırsatçı yırtıcılar, diyetlerini kolaylıkla değiştirmektedir. Yıllarca kemirgenleri avlayarak beslenirken artıklarla beslenmeye (İng: "scavenging") başlayabilir ve bu etkili olduğu sürece, bunu yeni bir trofik davranışa dönüştürebilirler. Nitekim Swabian Jura'nın Orta Paleolitik ve Üst Paleolitik dönemlerinin katmanlarından analiz edilen tilkilerin diyet ve nişlerinde da farklı trofik davranışlar görülmüştür. Poleolitik dönem insanlarının da tilkiler zararsız olduğundan onlara daha toleranslı yaklaşmış olabileceği de vurgulanıyor.

Tilkilerin belirli trofik davranışları ise sadece insanların düzenli mevcudiyeti ile açıklanabilir. Oysa özellikle Orta Paleolitik dönemde mağaralarda insanların düzenli bir yerleşimi mevcut değildi.

Fig 2: Fig 2: Mavi alan, insanların beslenme kaynakları üzerindeki etkisini gösteriyor. Düşük δ15N (izotop oranı) tilkilere insanların hiçbir etkisi yokken, orta δ15N tilkilere çok güçlü bir etkisi söz konusu (kısıtlı diyet). Yüksek δ15N tilkiler insanlardan etkilenmiş (örneğin öldürme bölgelerindeki leş yiyerek) veya doğal kaynakları kullanmış olabilir (örneğin, doğal olarak ölen megafaunadan leş yiyerek).
Fig 2: Fig 2: Mavi alan, insanların beslenme kaynakları üzerindeki etkisini gösteriyor. Düşük δ15N (izotop oranı) tilkilere insanların hiçbir etkisi yokken, orta δ15N tilkilere çok güçlü bir etkisi söz konusu (kısıtlı diyet). Yüksek δ15N tilkiler insanlardan etkilenmiş (örneğin öldürme bölgelerindeki leş yiyerek) veya doğal kaynakları kullanmış olabilir (örneğin, doğal olarak ölen megafaunadan leş yiyerek).
Plus One

Chris Baumann öncülüğündeki bu çalışma, tilkilerin insan popülasyonunun yoğunluğunun bir göstergesi olarak kullanabileceği ve bu sayede insanın ekoloji üzerindeki etkisinin gözlemlenebileceğini gösteriyor. İnsanların tilki gibi küçük avcıların trofik davranışları üzerindeki etkisinin modern zaman tilkilerinde de de devam ettiği görüldü. Veriler yalnızca küçük bir bölgeye (Swabian Jura: Ach ve Lone Valleys) atıfta bulunsa bile, hipotezin diğer bölgelere de uygulanabileceği varsayılıyor. Araştırmacılar, şöyle diyor:

Buz çağı tilkilerinin diyetlerinin baştan yaratılması, modern insanların yaşam alanlarına günümüzden 40.000 yıl kadar öncesine dayanan, eski tarihlerde bile müdahale etmeye başladığını gösteriyor. İnsanlar bir bölgeye daha çok yerleştikçe, buralardaki tilkiler de onlara daha adapte hale geldi.
Okundu Olarak İşaretle

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ C. Baumann, et al. Fox Dietary Ecology As A Tracer Of Human Impact On Pleistocene Ecosystems. (11 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 11 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Plos One | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/09/2021 18:30:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10718

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Yeni Koronavirüs
Obezite
Hayvan Davranışları
Abiyogenez
Anksiyete
Çeviri
Fare
Pandemi
Sahtebilim
Doğru
Diş
Eşey
Boyut
Büyük
Popülasyon
Sağlık Örgütü
Yağ
Göğüs Hastalığı
Bağışıklık
Uzun
Fizik
Onkoloji
İhtiyoloji
Vücut
Radyasyon
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın