Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!

Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor! Pixabay
Bir Güney Afrika Damanı
4 dakika
2,074
Tüm Reklamları Kapat

Güney Afrika damanı (İng: "rock hyrax"), yaşadığı bölgedeki birkaç yüzyıllık değişimleri araştırmamız için harika bir kaynağa sahip: Dışkısı! Bu hayvanlar, adından da anlaşılabileceği gibi Güney Afrika'da yaşıyorlar ve nesiller boyunca aynı yerde kalabiliyorlar. İlginç olan ise buldukları her yere dışkılamak yerine, kendilerine bir alan belirliyorlar ve grubun her bireyi oraya dışkılıyor.

Yıllar ve hatta nesiller boyunca süren dışkılama sonucu biriken bu materyal muhteşem bir araştırma kaynağı haline geliyor. Öyle ki idrarın birikmesiyle oluşan kahverengi katran benzeri yapı özel bir ad bile alıyor: hyraceum! Herhangi bir dış etken tarafından dağıtılmadığı zaman bir metre kalınlığa ve birkaç metre çapa ulaşabilen bu yapı dışarıdan bakıldığında normal bir kaya gibi gözüküyor.

Tüm Reklamları Kapat

Afrika'nın Cederberg Dağlarında ve kuzey Namib Çölünde bulunan Güney Afrika damanı dışkısı
Afrika'nın Cederberg Dağlarında ve kuzey Namib Çölünde bulunan Güney Afrika damanı dışkısı
Quaternary Science Reviews

Bu hayvanlar yaşadıkları yerden 60-500 metre arası uzaklıklarda ve genellikle seçici olmayan bir şekilde beslendikleri için, hyraceum yaşadıkları dönemin bitki örtüsünü iyi yansıtıyor. Ayrıca, hayvan kılları, rüzgarla taşınmış olan tozlar, belki de postuna yapışarak gelmiş olan polenler ya da bitki parçaları da bu yapının içinde korunmuş olduğu için araştırma kaynaklarını genişletiyor.

Kararlı izotoplar, biyobelirteçler ve genelde soğuk iklimlerde bulmaya alıştığımız DNA örnekleri de bulundukları yerin tarihine ve bitki örtüsüne özellikle ışık tutuyor. Bunları bu kadar değerli yapan ise Güney Afrika'daki iklimin değişimine dair kaynakların kısıtlılığı. Eski zamanlara dair bilgiler uzamsal ve zamansal olarak parça parçadır. Hyraceum ise orada bulunulduğu süre boyunca sürekli olarak kullanıldığı için zamansal bir süreklilik sağlıyor ve 50.000 yıla kadar korunabiliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Bu güne kadar örneklenmiş bu yığınlardan çoğu erken Holosen sonrasına ve hatta birkaçı son buzul maksimum döneminden önceye kadar dayanıyor. Güney Afrika damanının yaşamak için kayalık alanları tercih etmeleri bu yığının yağmur, rüzgar gibi dış etkenlere maruz kalmadan günümüze kadar korunmuş olmasında etkili. Bu yapının bilimsel araştırmalar dışında sizi çok şaşırtacak bir kullanım alanı daha var. Parfümler! Misk, tütün ve öd ağacının bir kombinasyonu gibi hissedilen hayvansal, şehvetli ve derin bir koku verdiği söyleniyor.

Bu ilginç hayvanın görünüşüne bakıp içimizden onu fareye benzetmek gelse de en yakın akrabaları filler ve deniz ayılarıdır. Afrika'nın büyük bir kısmında, deniz seviyesinden 5500 metre yüksekliğe kadar ve yıllık 100 mm ile 1500 mm arası yağış alan yerlerde yaşıyor olmaları adaptasyon seviyelerinin ne kadar yüksek olduğunu gösteriyor. Bu da bize geçmişteki büyük iklim değişikliklerinden çok da etkilenmemiş olabileceklerine dair bir ipucu veriyor.

Her türlü bitkiyle beslenebildiklerini söylemiştik. Bunun bir sebebi olarak da genellikle kurak yerlerde yaşamaları gösteriliyor. Bu kurak yerlerde vücut sıcaklıklarındaki 7-8 derecelik değişimleri tolere edebiliyorlar ve geceleri ısınmak için 25-40 arası değişen üye sayılarıyla sarılıp sabah da güneş ışığı ile vücut sıcaklıklarını normale getiriyorlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir grup Güney Afrika damanı
Bir grup Güney Afrika damanı
flickr

Bu hayvanların ilginç özellikleri saymakla bitmiyor. 2013 yılında Animal Behaviour dergisinde yayımlanan bir makaleye göre yapısal denge teorisi (İng: theory of structural balance) insanlardan sonra ilk kez Güney Afrika damanında gösteriliyor. Bu teori üç kişi arasındaki ilişkiyi tanımlıyor. Eğer üç kişi de birbirleriyle arkadaşsa (a) ya da iki kişi arkadaş ve bu ikisi üçüncü kişiye düşmansa burada dengeli bir ilişki söz konusudur (c). Diğer iki seçenek bir kişinin diğer iki kişiyle arkadaş olması fakat o iki kişinin düşman olması (b) ki bu dengesiz ilişkiye örnektir veya üç kişinin de düşman olmasıdır ki bu da zayıf dengeli ilişkiye örnektir (d). İlk tip ilişkinin (b) herkesin dost olması durumuna (a) ya da iki kişiyle de arası iyi olan kişinin biriyle arasının bozulmasına (c) evrileceği öngörülürken herkesin düşman olduğu durumda (d) herhangi ikisi arasında bir dostluk başlaması öngörülür (c).

Üç kişilik bir grup arasında mümkün olan ilişki kombinasyonları. (a) ve (c) dengeli, (b) dengesiz ve (d) ise zayıf bir dengede.
Üç kişilik bir grup arasında mümkün olan ilişki kombinasyonları. (a) ve (c) dengeli, (b) dengesiz ve (d) ise zayıf bir dengede.
Animal Behaviour

Bu teorinin gücü bu üçlü ilişkilere bakarak sosyal değişimleri öngörebilmesinden geliyor. 8 yıl boyunca izlenen Güney Afrika damanları bu deney için onları ideal hayvanlar kılıyor. Bu hayvanlar grup halinde yaşıyorlar, dişileri her yıl ürüyor, yıllar içerisinde gelişen istikrarlı bir sosyal yapıları var ve yavruların büyümesiyle ve erkeklerin daha agresif olmasıyla yıllar arasında bazı değişimler geçiriyorlar. Bu durum, sabit olmayan bir toplulukta bir şey öngörülemeyeceği için ve sürekli sabit olan bir toplulukta öngörecek bir durum olmayacağı için Güney Afrika Damanını bu teori için ideal bir hayvan yapıyor.

Deneyin sonunda tahmin edildiği gibi bireylerin arasında dengeli ilişkilerin şans faktörü ile açıklanamayacak kadar yüksek çıktığı görüldü. Güney Afrika damanlarının dengesiz olarak görülen ilişkileri aktif bir şekilde ya yeni pozitif ilişkiler kurarak ya da eski negatif ilişkileri keserek dengelemeye çalıştıkları gözlendi. Yine de grup içerisinde dengesiz ilişkilerin sayısı hiç sıfırlanmıyor olduğu için bunun nedenleri araştırıldığında dengesiz ilişkileri genelde gruba yeni katılan bireylerin kurduğu fakat onların da zamanla dengeli ilişkiler haline gelme olasılığının yüksek olduğu görüldü.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
13
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/04/2024 00:15:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8567

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Nükleotit
Dünya Sağlık Örgütü
Yıldızlar
Ölçüm
Genel Halk
Yakınsak Evrim
Paleontoloji
Hızlı
Küresel Isınma
Yaşamın Başlangıcı
İlaç
Fizik
Mit
Yatay Gen Transferi
Doğru
Tohum
Dünya
Tahmin
Gen İfadesi
Zooloji
Yeşil
Nobel Ödülü
Kanser
Kitlesel Yok Oluş
Eşey
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
G. Özata, et al. Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!. (20 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 16 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8567
Özata, G., Özdil, A. Ş. (2020, April 20). Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!. Evrim Ağacı. Retrieved April 16, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8567
G. Özata, et al. “Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 20 Apr. 2020, https://evrimagaci.org/s/8567.
Özata, Gamze. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, April 20, 2020. https://evrimagaci.org/s/8567.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close