Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!

Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!
Bir Güney Afrika Damanı
Pixabay
Ayşegül Şenyiğit Özdil Editör Ayşegül Şenyiğit Özdil
4 dakika
1,364 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Güney Afrika damanı (İng: "rock hyrax"), yaşadığı bölgedeki birkaç yüzyıllık değişimleri araştırmamız için harika bir kaynağa sahip: Dışkısı! Bu hayvanlar, adından da anlaşılabileceği gibi Güney Afrika'da yaşıyorlar ve nesiller boyunca aynı yerde kalabiliyorlar. İlginç olan ise buldukları her yere dışkılamak yerine, kendilerine bir alan belirliyorlar ve grubun her bireyi oraya dışkılıyor.

Yıllar ve hatta nesiller boyunca süren dışkılama sonucu biriken bu materyal muhteşem bir araştırma kaynağı haline geliyor. Öyle ki idrarın birikmesiyle oluşan kahverengi katran benzeri yapı özel bir ad bile alıyor: hyraceum! Herhangi bir dış etken tarafından dağıtılmadığı zaman bir metre kalınlığa ve birkaç metre çapa ulaşabilen bu yapı dışarıdan bakıldığında normal bir kaya gibi gözüküyor.

Afrika'nın Cederberg Dağlarında ve kuzey Namib Çölünde bulunan Güney Afrika damanı dışkısı
Afrika'nın Cederberg Dağlarında ve kuzey Namib Çölünde bulunan Güney Afrika damanı dışkısı
Quaternary Science Reviews

Bu hayvanlar yaşadıkları yerden 60-500 metre arası uzaklıklarda ve genellikle seçici olmayan bir şekilde beslendikleri için, hyraceum yaşadıkları dönemin bitki örtüsünü iyi yansıtıyor. Ayrıca, hayvan kılları, rüzgarla taşınmış olan tozlar, belki de postuna yapışarak gelmiş olan polenler ya da bitki parçaları da bu yapının içinde korunmuş olduğu için araştırma kaynaklarını genişletiyor.

Reklamı Kapat

Kararlı izotoplar, biyobelirteçler ve genelde soğuk iklimlerde bulmaya alıştığımız DNA örnekleri de bulundukları yerin tarihine ve bitki örtüsüne özellikle ışık tutuyor. Bunları bu kadar değerli yapan ise Güney Afrika'daki iklimin değişimine dair kaynakların kısıtlılığı. Eski zamanlara dair bilgiler uzamsal ve zamansal olarak parça parçadır. Hyraceum ise orada bulunulduğu süre boyunca sürekli olarak kullanıldığı için zamansal bir süreklilik sağlıyor ve 50.000 yıla kadar korunabiliyor.

Bu güne kadar örneklenmiş bu yığınlardan çoğu erken Holosen sonrasına ve hatta birkaçı son buzul maksimum döneminden önceye kadar dayanıyor. Güney Afrika damanının yaşamak için kayalık alanları tercih etmeleri bu yığının yağmur, rüzgar gibi dış etkenlere maruz kalmadan günümüze kadar korunmuş olmasında etkili. Bu yapının bilimsel araştırmalar dışında sizi çok şaşırtacak bir kullanım alanı daha var. Parfümler! Misk, tütün ve öd ağacının bir kombinasyonu gibi hissedilen hayvansal, şehvetli ve derin bir koku verdiği söyleniyor.

Bu ilginç hayvanın görünüşüne bakıp içimizden onu fareye benzetmek gelse de en yakın akrabaları filler ve deniz ayılarıdır. Afrika'nın büyük bir kısmında, deniz seviyesinden 5500 metre yüksekliğe kadar ve yıllık 100 mm ile 1500 mm arası yağış alan yerlerde yaşıyor olmaları adaptasyon seviyelerinin ne kadar yüksek olduğunu gösteriyor. Bu da bize geçmişteki büyük iklim değişikliklerinden çok da etkilenmemiş olabileceklerine dair bir ipucu veriyor.

Her türlü bitkiyle beslenebildiklerini söylemiştik. Bunun bir sebebi olarak da genellikle kurak yerlerde yaşamaları gösteriliyor. Bu kurak yerlerde vücut sıcaklıklarındaki 7-8 derecelik değişimleri tolere edebiliyorlar ve geceleri ısınmak için 25-40 arası değişen üye sayılarıyla sarılıp sabah da güneş ışığı ile vücut sıcaklıklarını normale getiriyorlar.

Bir grup Güney Afrika damanı
Bir grup Güney Afrika damanı
flickr

Bu hayvanların ilginç özellikleri saymakla bitmiyor. 2013 yılında Animal Behaviour dergisinde yayımlanan bir makaleye göre yapısal denge teorisi (İng: theory of structural balance) insanlardan sonra ilk kez Güney Afrika damanında gösteriliyor. Bu teori üç kişi arasındaki ilişkiyi tanımlıyor. Eğer üç kişi de birbirleriyle arkadaşsa (a) ya da iki kişi arkadaş ve bu ikisi üçüncü kişiye düşmansa burada dengeli bir ilişki söz konusudur (c). Diğer iki seçenek bir kişinin diğer iki kişiyle arkadaş olması fakat o iki kişinin düşman olması (b) ki bu dengesiz ilişkiye örnektir veya üç kişinin de düşman olmasıdır ki bu da zayıf dengeli ilişkiye örnektir (d). İlk tip ilişkinin (b) herkesin dost olması durumuna (a) ya da iki kişiyle de arası iyi olan kişinin biriyle arasının bozulmasına (c) evrileceği öngörülürken herkesin düşman olduğu durumda (d) herhangi ikisi arasında bir dostluk başlaması öngörülür (c).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Üç kişilik bir grup arasında mümkün olan ilişki kombinasyonları. (a) ve (c) dengeli, (b) dengesiz ve (d) ise zayıf bir dengede.
Üç kişilik bir grup arasında mümkün olan ilişki kombinasyonları. (a) ve (c) dengeli, (b) dengesiz ve (d) ise zayıf bir dengede.
Animal Behaviour

Bu teorinin gücü bu üçlü ilişkilere bakarak sosyal değişimleri öngörebilmesinden geliyor. 8 yıl boyunca izlenen Güney Afrika damanları bu deney için onları ideal hayvanlar kılıyor. Bu hayvanlar grup halinde yaşıyorlar, dişileri her yıl ürüyor, yıllar içerisinde gelişen istikrarlı bir sosyal yapıları var ve yavruların büyümesiyle ve erkeklerin daha agresif olmasıyla yıllar arasında bazı değişimler geçiriyorlar. Bu durum, sabit olmayan bir toplulukta bir şey öngörülemeyeceği için ve sürekli sabit olan bir toplulukta öngörecek bir durum olmayacağı için Güney Afrika Damanını bu teori için ideal bir hayvan yapıyor.

Deneyin sonunda tahmin edildiği gibi bireylerin arasında dengeli ilişkilerin şans faktörü ile açıklanamayacak kadar yüksek çıktığı görüldü. Güney Afrika damanlarının dengesiz olarak görülen ilişkileri aktif bir şekilde ya yeni pozitif ilişkiler kurarak ya da eski negatif ilişkileri keserek dengelemeye çalıştıkları gözlendi. Yine de grup içerisinde dengesiz ilişkilerin sayısı hiç sıfırlanmıyor olduğu için bunun nedenleri araştırıldığında dengesiz ilişkileri genelde gruba yeni katılan bireylerin kurduğu fakat onların da zamanla dengeli ilişkiler haline gelme olasılığının yüksek olduğu görüldü.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/10/2021 14:52:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8567

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Albert Einstein
Sağlık Bakanlığı
Sahtebilim
İntihar
Evrim Ağacı Duyurusu
Epigenetik
Test
Çocuklar İçin Bilim
Balina
Onkoloji
Besin
Şempanzeler
Teknoloji
Stephen Hawking
Maskeler
Egzersiz
Ornitoloji
Makroevrim
Klinik Mikrobiyoloji
Biyokimya
Kalp
Eşeyli Üreme
Afrika
Eşcinsellik
Bilişsel
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın