Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!

Güney Afrika Damanına Ait Dışkı Yığınları Geçmişe Işık Tutuyor!
Bir Güney Afrika Damanı
Pixabay
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Güney Afrika damanı (İng: "rock hyrax"), yaşadığı bölgedeki birkaç yüzyıllık değişimleri araştırmamız için harika bir kaynağa sahip: Dışkısı! Bu hayvanlar, adından da anlaşılabileceği gibi Güney Afrika'da yaşıyorlar ve nesiller boyunca aynı yerde kalabiliyorlar. İlginç olan ise buldukları her yere dışkılamak yerine, kendilerine bir alan belirliyorlar ve grubun her bireyi oraya dışkılıyor.

Yıllar ve hatta nesiller boyunca süren dışkılama sonucu biriken bu materyal muhteşem bir araştırma kaynağı haline geliyor. Öyle ki idrarın birikmesiyle oluşan kahverengi katran benzeri yapı özel bir ad bile alıyor: hyraceum! Herhangi bir dış etken tarafından dağıtılmadığı zaman bir metre kalınlığa ve birkaç metre çapa ulaşabilen bu yapı dışarıdan bakıldığında normal bir kaya gibi gözüküyor.

Afrika'nın Cederberg Dağlarında ve kuzey Namib Çölünde bulunan Güney Afrika damanı dışkısı
Afrika'nın Cederberg Dağlarında ve kuzey Namib Çölünde bulunan Güney Afrika damanı dışkısı
Quaternary Science Reviews

Bu hayvanlar yaşadıkları yerden 60-500 metre arası uzaklıklarda ve genellikle seçici olmayan bir şekilde beslendikleri için, hyraceum yaşadıkları dönemin bitki örtüsünü iyi yansıtıyor. Ayrıca, hayvan kılları, rüzgarla taşınmış olan tozlar, belki de postuna yapışarak gelmiş olan polenler ya da bitki parçaları da bu yapının içinde korunmuş olduğu için araştırma kaynaklarını genişletiyor.

Kararlı izotoplar, biyobelirteçler ve genelde soğuk iklimlerde bulmaya alıştığımız DNA örnekleri de bulundukları yerin tarihine ve bitki örtüsüne özellikle ışık tutuyor. Bunları bu kadar değerli yapan ise Güney Afrika'daki iklimin değişimine dair kaynakların kısıtlılığı. Eski zamanlara dair bilgiler uzamsal ve zamansal olarak parça parçadır. Hyraceum ise orada bulunulduğu süre boyunca sürekli olarak kullanıldığı için zamansal bir süreklilik sağlıyor ve 50.000 yıla kadar korunabiliyor.

Bu güne kadar örneklenmiş bu yığınlardan çoğu erken Holosen sonrasına ve hatta birkaçı son buzul maksimum döneminden önceye kadar dayanıyor. Güney Afrika damanının yaşamak için kayalık alanları tercih etmeleri bu yığının yağmur, rüzgar gibi dış etkenlere maruz kalmadan günümüze kadar korunmuş olmasında etkili. Bu yapının bilimsel araştırmalar dışında sizi çok şaşırtacak bir kullanım alanı daha var. Parfümler! Misk, tütün ve öd ağacının bir kombinasyonu gibi hissedilen hayvansal, şehvetli ve derin bir koku verdiği söyleniyor.

Bu ilginç hayvanın görünüşüne bakıp içimizden onu fareye benzetmek gelse de en yakın akrabaları filler ve deniz ayılarıdır. Afrika'nın büyük bir kısmında, deniz seviyesinden 5500 metre yüksekliğe kadar ve yıllık 100 mm ile 1500 mm arası yağış alan yerlerde yaşıyor olmaları adaptasyon seviyelerinin ne kadar yüksek olduğunu gösteriyor. Bu da bize geçmişteki büyük iklim değişikliklerinden çok da etkilenmemiş olabileceklerine dair bir ipucu veriyor.

Her türlü bitkiyle beslenebildiklerini söylemiştik. Bunun bir sebebi olarak da genellikle kurak yerlerde yaşamaları gösteriliyor. Bu kurak yerlerde vücut sıcaklıklarındaki 7-8 derecelik değişimleri tolere edebiliyorlar ve geceleri ısınmak için 25-40 arası değişen üye sayılarıyla sarılıp sabah da güneş ışığı ile vücut sıcaklıklarını normale getiriyorlar.

Bir grup Güney Afrika damanı
Bir grup Güney Afrika damanı
flickr

Bu hayvanların ilginç özellikleri saymakla bitmiyor. 2013 yılında Animal Behaviour dergisinde yayımlanan bir makaleye göre yapısal denge teorisi (İng: theory of structural balance) insanlardan sonra ilk kez Güney Afrika damanında gösteriliyor. Bu teori üç kişi arasındaki ilişkiyi tanımlıyor. Eğer üç kişi de birbirleriyle arkadaşsa (a) ya da iki kişi arkadaş ve bu ikisi üçüncü kişiye düşmansa burada dengeli bir ilişki söz konusudur (c). Diğer iki seçenek bir kişinin diğer iki kişiyle arkadaş olması fakat o iki kişinin düşman olması (b) ki bu dengesiz ilişkiye örnektir veya üç kişinin de düşman olmasıdır ki bu da zayıf dengeli ilişkiye örnektir (d). İlk tip ilişkinin (b) herkesin dost olması durumuna (a) ya da iki kişiyle de arası iyi olan kişinin biriyle arasının bozulmasına (c) evrileceği öngörülürken herkesin düşman olduğu durumda (d) herhangi ikisi arasında bir dostluk başlaması öngörülür (c).

Üç kişilik bir grup arasında mümkün olan ilişki kombinasyonları. (a) ve (c) dengeli, (b) dengesiz ve (d) ise zayıf bir dengede.
Üç kişilik bir grup arasında mümkün olan ilişki kombinasyonları. (a) ve (c) dengeli, (b) dengesiz ve (d) ise zayıf bir dengede.
Animal Behaviour

Bu teorinin gücü bu üçlü ilişkilere bakarak sosyal değişimleri öngörebilmesinden geliyor. 8 yıl boyunca izlenen Güney Afrika damanları bu deney için onları ideal hayvanlar kılıyor. Bu hayvanlar grup halinde yaşıyorlar, dişileri her yıl ürüyor, yıllar içerisinde gelişen istikrarlı bir sosyal yapıları var ve yavruların büyümesiyle ve erkeklerin daha agresif olmasıyla yıllar arasında bazı değişimler geçiriyorlar. Bu durum, sabit olmayan bir toplulukta bir şey öngörülemeyeceği için ve sürekli sabit olan bir toplulukta öngörecek bir durum olmayacağı için Güney Afrika Damanını bu teori için ideal bir hayvan yapıyor.

Deneyin sonunda tahmin edildiği gibi bireylerin arasında dengeli ilişkilerin şans faktörü ile açıklanamayacak kadar yüksek çıktığı görüldü. Güney Afrika damanlarının dengesiz olarak görülen ilişkileri aktif bir şekilde ya yeni pozitif ilişkiler kurarak ya da eski negatif ilişkileri keserek dengelemeye çalıştıkları gözlendi. Yine de grup içerisinde dengesiz ilişkilerin sayısı hiç sıfırlanmıyor olduğu için bunun nedenleri araştırıldığında dengesiz ilişkileri genelde gruba yeni katılan bireylerin kurduğu fakat onların da zamanla dengeli ilişkiler haline gelme olasılığının yüksek olduğu görüldü.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2020 16:58:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8567

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Matematik
Güneş Sistemi
Zehir
Albert Einstein
Sinaps
Dişler
İnsanın Evrimi
Çocuk
Göğüs
Göz
Deniz
İhtiyoloji
Doktor
Devir
Sağlık Örgütü
Böcek
Evrim
Bilim
Botanik
Homeostasis
Balina
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Yüz
Evrimsel Biyoloji
Kemik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Öldürmenin kötü olduğunu göstermek için neden öldüren insanları öldürüyoruz?”
Holly Near
Geri Bildirim Gönder