Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsan Dışı Hayvanlar, İnsanlar Gibi Konuşabilir Mi?

İnsan Dışı Hayvanlar, İnsanlar Gibi Konuşabilir Mi? Apes Gorilla Planet
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bir iletişim sistemi olan dil, önemli birçok özelliğe sahiptir (Hockett, 1960). Çocukken okulda öğrenmek için saatlerinizi harcadığınız “dil bilgisi” her dilin özelliklerinden biridir. Basit bir şekilde tanımlamak gerekirse, dil bilgisi için, bir dizi kelimenin anlamını kontrol eden kurallar bütünü denilebilir. Örneğin, ben size “Bu kimdir?” şeklinde bir soru sorsam, bu soruya verilebilecek uygun cevabın bir obje ya da yer isminden ziyade, bir kişi ismi olduğunu biliyorsunuz. Biliyorsunuz, çünkü, kuralları yani dil bilgisini anlayabiliyorsunuz. Bir dil için limitsiz sayıda kurallar vardır ve bu kurallar öğrenildikten sonra, yine limitsiz sayıda ifadeyle bir roman veya yaratıcı düşünceler elde edilebilir. Bu özellik, üretkenlik olarak adlandırılmaktadır ve dile ait önemli özelliklerden bir diğeridir. Buna bağlı olarak, bir dilin herhangi bir yere veya duruma ait olmaması, yani istenilen durumda ve yerde kullanılabilir olması dille ilgili “durumsal özgürlük” kavramını ortaya çıkarmaktadır.

Dilin bu önemli özelliklerine değindikten sonra, temel sorumuza gelebiliriz: “Hayvanlar konuşabilir mi?”. Bu soru yüzyıllardır insanların üzerine düşündüğü bir sorudur. Kim ev köpeğinin ya da kedisinin konuşmasını dilememiştir ve konuşsaydı ne diyeceğini merak etmemiştir ki? Bu konuda yapılan en kapsamlı araştırmada, hayvanlara insanların kullandığı dil öğretilmeye çalışılmıştır. Araştırmacılar genellikle hayvanlarla konuşma yolunu seçerken, Dr. Doolittle ise hayvanların konuşmasını sağlama yoluna gitmiştir. 

Ancak soruya yanıt vermeden önce, sorulacak soruya çok dikkat edilmesi gerektiğini vurgulamalıyız: çünkü birbiriyle aynıymış gibi gözüken sorular, aslında tamamen farklı araştırmalara işaret ederler: "Hayvanlar iletişim kurabilir mi?" veya "Hayvanlar konuşabilir mi?" veya "Hayvanlar bir iletişim diline sahip midir veya öğrenebilirler mi?" Bu soruların birbirinden bambaşka olduğunun farkına varılması gerekir. Bildiğimiz sayısız hayvanın birçoğu birbiriyle iletişim kurabilir; hatta öyle ki bitkilerde, mantarlarda ve hatta tek hücreli bakterilerde bile "iletişim" yetisine rastlanmaktadır. Benzer şekilde, son soru da oldukça net bir şekilde cevaplanmıştır: birçok primat türü, işaret dili gibi insanlara has ve özelleşmiş iletişim dillerini öğrenebilir, kendi ihtiyaçlarını anlatmak için kullanabilir; hatta kendisine öğretilen sembolleri kullanarak, kendisine öğretilmeyen sembollere işaretler üretebilir! Ancak burada ele aldığımız, "iletişim" ya da "iletişim dilini öğrenmek" değildir. Burada tartıştığımız "konuşmak"tır.

Konuşmanın tanımını yapmak oldukça güçtür. Aslında "insan iletişiminin özelleşmiş formu" gibi bazı çok basit tanımlar yapılmıştır; ancak bu, tüm türleri kapsayıcı ve insanın neden ayrı bir konuşma yeteneğine sahip olduğu konusunu araştırmak için faydalı bir tanım değildir. "Genellikle 10.000 civarında içeriğe sahip bir sözcük havuzundan seçilen belli anlam kalıpları ve isimler kullanarak belli bir algoritmaya uygun olarak (sintaktik bir biçimde) yapılan iletişim" gibi daha teknik tanımları da mevcuttur. Ne yazık ki insanın konuşmasının diğer hayvanların vokalizasyonlarıyla farkı ve hatta böyle bir fark olup olmadığı konusunda henüz bilim camiasında bir anlaşma söz konusu değildir ve tartışmalar sürmektedir. Fakat bu tartışmalara girmek yerine, diğer hayvanlara bizler gibi konuşabilmeyi öğretmeye yönelik birkaç çalışmadan bahsetmek istiyoruz:

Hayvanlara dil öğretmek için gerçekleştirilen çalışmaların en iyi bilinenlerinde, şempanzeleri, gorilleri, orangutanları ve cüce şempanzeleri içerir şekilde büyük maymunlarla çalışılmıştır. Büyük maymunlarla çalışılmasının sebebi, anatomi, kan kimyası ve DNA gibi özelliklerinin insanlarla oldukça uyuşmasıdır. Bu yüzden de, dil hakkında yapılan çalışmaların çoğunun odağı bu hayvanlar olmuştur. Yapılan ilk çalışmalarda, şempanzelerin şimdiye kadar dili kullanmamasının sebebi, bu hayvanların herhangi bir motivasyona ve cesaretlendirmeye sahip olmayışına bağlanmıştır. Bu fikirden yola çıkarak, bebek şempanzeler, insan bebeklerle ev ortamında yetiştirilmiştir (Hayes ve Hayes, 1951; Kellogg ve Kellogg, 1933). Bu araştırma, halk tarafından büyük bir ilgiyle karşılanmıştır, hatta Viki adlı bir şempanze ünlü olmuştur. Fakat, ne yazık ki, şempanzeler ev ortamında yetiştirilmelerine karşın insanlar gibi konuşmayı öğrenememişlerdir. Viki, yalnızca 4 kelime kullanmayı öğrenebilmiştir. Bu kelimeler, bardak, yukarı, anne ve babadır (cup, up, mama, papa). Görüldüğü üzere, hayvanların doğal bir şekilde insanlar gibi konuşmayı öğrenmesi mümkün değildir. Hayvanların işaret dili gibi dilleri öğrenmesiyle, o dili taklit etmesi birbirine karıştırılmamalıdır. Çünkü iletişim kurmak ile "konuşmak" farklı şeylerdir. Bazı hayvanlar insanların konuşma seslerini birebir taklit edebilirler. Örneğin bazı papağanlar ve lir kuşları bunu başarabilirler. Ancak bu, "konuşma" anlamına gelmemektedir, çünkü yukarıda yaptığımız teknik tanımdan görebileceğiniz gibi, bu hayvanlar kendi ihtiyaçlarına göre bu sesleri seçmemektedirler; sadece taklit etmektedirler.

Lakin bu konu bile oldukça tartışmalıdır, çünkü meşhur örnek Alex gibi giri papağanlar, olağanüstü bir dil yeteneğine sahiptirler. Bu durum, bilim insanlarının kafasını karıştırmaktadır. Çünkü örneğin Alex'e "sarı" ve "elma" gibi sözcükleri kullanmak öğretilmiştir ve gerçekten renkleri, sayıları, meyveleri birbirinden ayırt edip sözcüklerle bunları ifade edebilir. Ancak daha önemlisi, "armut" gibi kendisine öğretilmemiş objeleri, bildiği kelimeleri birleştirerek isimlendirebilmektedir: örneğin armut için "sarı elma" sözcük grubunu kullanabilmektedir! Bu yeteneği (ancak bu yeteneğin yaygın olmayışı ve doğal olarak bu hayvanlarda kullanılmayışı) tartışmaları sonuçsuz bırakmaktadır. Bu konuda daha fazla bilgiye ihtiyacımız olduğu bir gerçek... 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • R. A. Powell, et al. (2012). Introduction To Learning And Behavior. ISBN: 978-1111834302. Yayınevi: Cengage Learning.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2020 05:01:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2511

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Beslenme Davranışları
Kadın
Balıkçılık
Darwin
Maskeler
Diş Hekimi
Sars
İlaç
Böcekler
Sars Virüsü
Mantar
Paleontoloji
Kelebek
Doğa Olayları
Kitap
Ornitoloji
Şempanze
İnsan Türü
Genetik Mühendisliği
Sağlık Bilimleri
Ekoloji
Kültür
Kozmoloji
Evrenin Genişlemesi
Gezegen
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kesin bir şekilde inanmak için, şüphe ile başlamamız gerekir.”
Stanislaw Leszczynski
Geri Bildirim Gönder