Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İleri Yetişkinlik Dönemindeki Bireyler, Sosyo-Duygusal Açıdan Nasıl Gelişiyorlar?

İleri Yetişkinlik Dönemindeki Bireyler, Sosyo-Duygusal Açıdan Nasıl Gelişiyorlar? Psychology Today
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu çalışmada 60 yaşından hayatın sonuna kadar devam eden Psiko-Sosyal dönemi ele aldık. İleri yaşlı bireylerde bu dönemde fiziksel ve ruh sağlığı konusunda uyum sağlıyamıyorlar. Yaşlılar bu dönemde biraz daha arka plana geçip geçmiş yıllarında aldıkları kararları değerlendiriyor ve yaşamlarına anlam kazandımaya çalışıyorlar. Erikson’a göre eğer geçmiş yaşamlarında tatmin olamamışlarsa bu dönemde pişmanlık ve umutsuzluk ortaya çıkar sonuç olarak da ego bütünlüğü kazanamalar ve artık ölüm korkusu, hayata yeniden başlama ve yaşama özlemi duyarlar. Bu konuda yaşlı bireylere sosyal destek olarak ilk aile akla gelmektedir. Aile güçlü bir sevgi, şefkat ve sadakat oratamıdır bu da yaslı bireylerin daha az yanlız kalmasına ve deprasyona girmesini sağlıyor. Yaşlı bireylerein bir çok boş zamanları oluyor bu zamanlarını spor yapa bilecekleri ve yaratıcılıklarını kullana bilecekleri etkinliklerle doldurmamız gerekiyor bunun sonucunu Scarmes ve arkadaşlarının (2001) yaptığı bir çalımda yaşlı bireylerin daha az bunama riskinin olduğunu göstermiştir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Gelişim, bireyin doğumla başlayıp ölümüne kadar süren yaşamındaki gelişimini inceler. Gelişimde temel varsayım, gelişimin yetişkinlik sürecinde tamamlanmadığı ve bütün yaşam sürecinde devam etmesidir.

Gelişim bütün yaşam sürecinde, psikolojik yapılar ve bu yapıların işlevleri üzerinde uyum sağlayıcı bir sürecin öğeleri olan kazanım, sürdürme, dönüşüm ve yıpranma aracılığı ile gerçekleşir. Yaşam boyu gelişim yaklaşımı, öncelikle, insan gelişimini pek çok noktadan ele alır ve değerlendirir (Eryılmaz, 2011).

Biz bu yazıda gelişimi, ileri yetişkinlik, yani 60 yaşından hayatın sonuna kadar devam eden dönemi Psiko-Sosyal yönden ele alacağız. Fiziksel açıdan en fazla yıpranmanın olduğu, hastalıkların zayıf düşen beden üzerinde çeşitli olumsuz etkiler yarattığı bir dönemdir. Bu dönem için çeşitli gelişim ödevleri söz konusudur. Bu ödevler: 

  • Azalan fiziksel güce ve bozulan sağlığa uyum sağlama: İleri yetişkinlik döneminde fiziksel ve sağlığın bozulmalarına işaret ettiği dönemdir. Kişiler bu dönemde bu değişimlere uyum sağlaması, boş vakitlerinde gücünün yettiği işleri yapması ve sağlığını dikkat etmesi beklenmektedir.
  • Emekliliğe ve azalan gelire uyum sağlama: İleri yetişkinlik döneminde bireylerin aynı zamanda maddi gelirinin de azaldığı bir dönemdir. Kişi artık daha az gelir sahibi oluyor ve daha çok boş zamanı oluyor bu vakitlerini aktif geçirişe yaşlı bireylerde hayata karşı daha olumlu bakıyor.
  • Eş kaybına uyum sağlama: Eşler den biri daha önce öldüğünde, kalan kişinin bunu kabullenmesini bekleriz.
  • Yaş grubu ile yakınlık kurma: Yaşlıların yeni nesillere uyum sağlaması zor olduğundan, kendi yaşıtlarıyla sosyal ilişkiye girmeleri beklenir. Onların artık zamanları çoktur, bir birlerini dinleyecekleri uzun zamanları bulunmaktadır. Yeni nesiller onlara bu kadar zaman ayırmaları zor oluyor.
  • Toplumsal ve vatandaşlık yükümlülüklerini yerine getirme: Diğer dönemlerde de olduğu gibi bu dönemde de kişilerden toplumsal sorumluluklarını yerine getirmeleri beklenmektedir.
  • Durumuna uygun fiziksel yaşama koşullarını düzene koyma: Kişiler artık kendilerine özgün yaşamlarını kolaylaştıracak şekilde yaşam biçimi belirlemeler yapması gerekir. (Baymur,1985). 

Yaş Nedir?

Yaşın farklı şekillerde tanımları bulunmaktadır. Bunlar kronolojik, biyolojik, psikolojik ve sosyal yaş, tanımlamalardan birkaç tanesidir:

  • Kronolojik yaş, bireyin doğumundan başlayarak bu güne kadar yaşamış olduğu yılları belirtir. Kronolojik yaş, bireyin psikolojik gelişimi hakkında net açıklamalar yapmamızı pek de sağlamaz.
  • Biyolojik yaş, bireyin biyolojik sağlık durumu ile ilgilidir. Biyolojik yaşın belirlenmesinde, yaşamsal öneme sahip organların işlev kapasitelerine bakılır.
  • Psikolojik yaş, bireylerin norma uyum sağlama kapasitelerinin aynı kronolojik yaştaki bireylerle karşılaştırılması sonucunda ortaya çıkar.
  • Sosyal yaş, kişinin yaşına bağlı olarak ondan beklenen sosyal rolleri ve beklentileri yerine getirme düzeylerini içermektedir (Eryılmaz, 2011).

Yaşlılık Dönemi ve Sosyal Özellikleri

Yaşlılık bireyin daha önceden kendisi ve başkaları için kararlar alıp belirleyici bir rol oynayan yaşam döneminden, biraz daha arka plana geçinilen bir yaşam dönemine geçiş anlamına gelmektedir. Bu dönmede yaşlıların daha az görev ve sorumlulukları ancak daha çok boş zamanları olmaktadır.

İnsanlar 60 yaşını geçtikten sonra karşılanmasını istedikleri bir takım ihtiyaçları oluyor. Bu ihtiyaçların bazıları şunlardır:

  1. Saygı görmek isteme,
  2. Sosyal ortamlara katıla bilmek,
  3. Topluma yararlı olmak isteği,
  4. Genç insanlarla sürekli bir temas içinde olmak,
  5. Fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı bir hayat sürdürmek isteme (Kılavuz, 2002).

İnsanlar temel ihtiyaç olarak her zaman başkalarıyla, iletişime ihtiyaç duyar fakat bu ihtiyaç yaşlılık döneminde daha da artmaktadır. Yaşlı bireyler, eşleri, çocukları ve toplum tarafından ilgi, sevgi ve saygı görmemesi, değer verilmemesi “artık işe yaramaz” diye bir kenara itilmesi ruh sağlığını bozar.

Sosyoduyusal seçicilik kuramı, yaşlı bireylerin sosyal ilişki bağları konusunda daha seçici hale geldiklerini savunmaktadır. Laura Carstensen tarafından geliştirilen bu kuram yaşlı bireylerin tanımadıkları kişilerle sosyal ilişkilerde kasıtlı bir şekilde kaçındıklarını buna karşın yakın arkadaşları ve aile bireyleri ile görüşmelerini arttırdıkları görülmüştür. Bu duruma göre yaşlı yetişkinlerin sosyal ortamdan ayrılma nedeniyle duyusal umutsuzluk içinde bulunduklarına ilişkin kapalı yargılara karşı çıkmaktadır (Charles ve Carstensen,2009,2010; Scheibe ve Carstensen,2010). Sanılanın aksine, yaşlı bireyler arkadaşları ve aileleri ile daha fazla duyusal zaman geçirmek için sosyal ilişkilerine daha az önem verildiği gözlemlenmiştir.

Erikson’a göre yaşam döngüsü bir önceki evreden etkilenerek gelir ve her bir evrenin bir sonraki evreye hazırlayan 8 evresi vardır. Son dönem yaşlılığı içermektedir. Benlik bütünlüğü olarak adlandırılan bu son evre daha önceki dönemlere de kazanılmış olan benlik özelliklerinin olgunlaşması ve bir bütün haline gelmesi bu evrenin en önemli özelliğidir. Bu dönemde artık benlik bütünlüğü sağlanır ve benlik olumlu, olumsuz acı ve tatlı yönleriyle bütün bir yaşamı olduğu gibi kabul ederler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yaşlılık döneminde fiziksel ve zihinsel yeteneklerde ki kayıplar yaşlı bireyin kendinin kabulünü ve benlik saygısının düşmesine neden olmaktadır (Öz, 2002). Erikson, yaşlılık dönemini olgunluk dönemi olarak da ele almaktadır, üretken geçmiş kişiye ego bütünlüğü kazandırdığını, yaşlılık döneminde ise bu güne kadar ürettiklerinden çocuklarının ve torunlarının faydalanışını görmesi kişiye ego bütünlüğü ve doyumu sağlar. Eğer üretken bir yaşam yok ise yaşlılık da pişmanlık, umutsuzluk ortaya çıkar sonuç olarak da ego bütünlüğü kazanamaz ve yaşlıda ölüm korkusu, hayata yeniden başlama ve yaşama özlemi duyar.

Sonuç ve Öneriler

Sosyal Destek

İleri yetişkinler için sosyal destek, hastalık belirtilerinin azalmasını, bireylerin aynı zamanda bakım kuramlarına girme olasılıklarını azaltır ve depresyon daha nadir görülür. Yalnızlık; yaşlı bireylerin bağımsızlıklarını yitirme duygusuyla gelişen korku ve üzüntüye neden olur. Yalnızlık çeken yaşlı bireylerde negatif duygular hâkim olur ve her şeyi kendi üzerine odaklaştırma eğilimindedir.

Diğer insanlarla güven bağı kuramazsa utangaçlık, öfke-gerginlik, depresif özellikler ve yalnızlık duyguları artmaktadır. Bunun yaşanmaması için ilk sosyal destek ailedir. "Aile güçlü sevgi, şefkat ve sadakat duygularıyla birbirlerine bağlı bireylerin oluşturduğu küçük bir sosyal destek sistemidir" (Berman, 1979). İleri yetişkin bireylerde aile onlar için başlıca psikolojik ve duygusal bir destek sistemidir.

İkinci sosyal destek sistemi ise aile dışı sosyal destek yaşlı bireylerde toplumsal kimliğin sürdürmesine ve sosyo duyusal destek sağlamaktadır (Öztop,2006). Sosyal destek yaşlı bireylerde en çok kişisel kriz esnasında tek başlarına yeterli olamadıklarında en değerli destek sistemi olarak görülür, çünkü sosyal destek stres oluşturuculara karşı etki azaltıcı bir etkiye sahiptir. 

Boş Zaman Değerlendirme

Zaman, “üretilmeyen, iki defa kullanılmayan, durdurulamayan, uzatılmayan, geri getirilemeyen, depolanamayan, onarılmayan, devredilmeyen, herkesin eşit olarak sahip olduğu, boşa harcana bilen, değerlendirile bilen, ziyan edile bilen, her anı yaşana bilen, hatırlana bilen, ölçüle bilen ve hesaplana bilen” bir şeydir (Kulaksızoğlu, 2003).

İleri yetişkin bireylerde kendilerine ayrılan zamanın sınırlı olduğunu ve bir gün öleceklerini bilmek, insanı yaşarken kaygılandırır. Yaşlılıkta yaşam standartlarını arttırmak için onların toplumsal yaşama daha fazla katılması için serbest zaman etkinlikleri ön plana çıkartılmalıdır. Bu etkinliklerin içeriğinde spor yapa bilecekleri, kendilerini ifade edebilecekleri ve yaratıcılıklarını kullana bilecekleri (hobiler ve sanatsal faaliyetler), etkinlik alanları mevcut olmalıdır. Bu tür boş zaman etkinlikleri yaşlı bireylerde hayata karşı daha olumlu duygular oluşturmaktadır. 

Sosyal aktiviteler yaşlı bireylerde bunama riskini birçok araştırmada gözlemlenmiştir. Scarmes ve arkadaşlarının (2001) 65 yaş ve üzeri 1772 bireyde yaptıkları bir araştırma sonucuna göre boş vakitlerinin okuma, arkadaş ve akraba ziyareti, lokantaya gitme, yürüyüş ve seyahate çıkan yaşlı bireylerin %38’ de bunama riskinin daha az olduğu gözlemlenmiştir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Muhteşem! 4
  • Umut Verici! 3
  • Üzücü! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Korkutucu! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İğrenç! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/08/2020 18:03:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8704

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Instagram
Kromozom
Nörobiyoloji
Wuhan
Hayvanlar Alemi
Yağ
Skeptisizm
Robot
Etoloji
Metabolizma
Türleşme
Obstetrik
Balıklar
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Vaka
Şempanze
Viral Enfeksiyon
Su
Sars Virüsü
Göğüs Hastalığı
Aşı
Doğa Gözlemleri
Normal Doğum
Etimoloji
Ölüm
Adaptasyon
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Evrim teorisinin gerçeklerle yeterince desteklenmediğini düşüncesizce savunanlar, kendi teorilerinin hiçbir gerçekle desteklenmediğini unutmuş görünüyorlar.”
Herbert Spencer
Geri Bildirim Gönder