Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Hezarfen Ne Demek? Da Vinci'den Ahmed Çelebi'ye ve Günümüze Çok Yönlü Entelektüellik!

Hezarfen Ne Demek? Da Vinci'den Ahmed Çelebi'ye ve Günümüze Çok Yönlü Entelektüellik! Viacom
6 dakika
40,957
Tüm Reklamları Kapat

Hep duyarız "Hezarfen" Ahmed Çelebi falan diye ama hiç merak ettiniz mi "Hezarfen" ne demek? Farsçadaki "hazar" yani "bin" sözcüğü ile, Arapçadaki "fann" yani "beceri, hüner, teknik" ya da kısaca "fen" anlamındaki sözcüğün birleşiminden geliyor. Yani "bin fenli" demek... Birden fazla alanda uzmanlaşan kişilere verilen bir isim.

Hezarfen Ahmed Çelebi
Hezarfen Ahmed Çelebi
Bio Bilgi

İngilizce karşılığı "polymath". Bu sözcük de Yunancadaki "poly" yani "çoklu" ve "math" yani "teknik" anlamındaki "mathematike" sözcüğünün birleşmesinden geliyor. "Çok teknikli", "çok yönlü" demek...

Bir örnek verelim. Leonardo da Vinci. Kendisinin unvanlarını soracak olsanız alacağınız cevabın kısa bir özeti şöyle olurdu: mucit, ressam, heykeltıraş, mimar, bilim insanı, müzisyen, matematikçi, mühendis, yazar, anatomist, jeolog, astronom, botanist, tarihçi, edebiyatçı ve kartograf. Ya da kısaca "polimat"...

Tüm Reklamları Kapat

Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci
Deskgram

İşte "hezarfen" de bu anlama geliyor. Ahmed Çelebi'ye bu unvanı onun çok yönlü tarafını gören büyük gezgin Evliya Çelebi (Mehmed Zilli) verdi. Ahmed Çelebi, 17. yüzyılda (en azından kendi anlatımına göre) Galata Kulesi'nden Doğancılar Meydanı'na (Üsküdar) uçunca unvanı hak etti.

Evliya Çelebi
Evliya Çelebi
Twitter

Bu atlayış gerçekten yaşandı mı bilmek mümkün değil; çünkü Evliya Çelebi'den başka bu olayı anlatan güvenilir hiçbir kaynak bulunmuyor; ancak hikayemiz için bu olayın yaşanmışlığı çok da önem arz etmiyor. Önemli olan, Ahmed Çelebi'nin dönemin çok yönlü polimatlarından birisi olduğu gerçeği...

Ne var ki geride bıraktığımız asırlara kıyasla, yakın geçmişte hakkıyla hezarfen olan kişi sayısı epey azaldı. Öyle ki, günümüzde pek fazla icat yapılmadığını, büyük bilim insanlarının yaşamadığını düşünmeye bile meyilliyiz! Buna az sonra geleceğiz; ancak söyleyebiliriz ki günümüzde hezarfenlik konusunda yeniden bir artış var. Çünkü bu tarz insanlara talep yeniden doğdu.

Eskiden hezarfen olmak, engin bir bireysel ilginin ve varlıklı kişilerden gelen maddi desteğin ürünüydü. Örneğin Da Vinci ve Michelangelo gibi büyük dehaların sanatsal ve bilimsel çalışmalarını papalık kurumunu da elinde bulunduran zengin bankerleri bünyesinde barındıran Medici ailesi fonladı.

Tüm Reklamları Kapat

Bilim, Çok Yönlü Bilim İnsanlarına Muhtaç!

Günümüzde ise bilim o kadar spesifik dallara ayrılıp özelleşti ki, tek bir dalda bile uzman olmak müthiş zorken, çok sayıda bilim dalından anlamak akademik anlamda pek mümkün gözükmüyor. Ancak modern çağda bilimin ve öğrenmenin sınırlarını zorladığımızı düşünecek olursak, bu şekilde çok alanlı ve çok yönlü bireylere ihtiyacımız olduğu (hatta onlara muhtaç olduğumuz) gerçeğiyle yüzleşmek durumunda kalıyoruz.

Bunun tarihsel gelişimine baktığımızda, öncelikle "interdisipliner" (uzmanlıklar arası), sonra "multidisipliner" (çok uzmanlıklı) çalışma sahalarının doğduğunug örüyoruz. Bunlar, Bilim Ağacı'nın farklı dalları hakkında bilgiye sahip kişilerin aradaki köprüyü kurduğu çalışma sahaları oldu. Bu tarz çalışmalar günümüz akademisinde müthiş revaçta ve bunlara yönelik talep giderek artıyor.

Bunun nedeni, modern çağda yapmak istediğimiz son ürünlere sadece fizik ile, sadece kimya ile, sadece biyoloji ile, sadece mühendislik ile, sadece tıp ile ulaşamıyor olmamız. Modern bilimin sınırlarında araştırmalar yürütmek istiyorsanız, bunların hepsini kullanmanız gerekiyor. Bu dalların hepsinden bir şeyler anlamanız gerekiyor. Kısaca, "hezarfen" olmanız gerekiyor.

AIDS gibi bir hastalığı alt etmek için mühendisler, hekimler, biyologlar ve kimyagerler bir arada çalışıyor. Kimya mühendisleri biyolojik evrimin ilkelerini kullanarak Nobel Ödülü alıyorlar. Obeziteyi anlamak; beslenme bilimi, kimya, hatta biyomekanik el ele çalışırsa mümkün. NASA, geleneksel makina mühendisliği yanısıra, evrimi kullanan evrim mühendisleriyle yeni antenler ve uzay araçları parçalarını inşa ediyor. Üniversiteler; sanatçıları, mühendisleri, temel bilimcileri aynı binada toplayacak bölümler ve enstitüler açıyor. Çünkü akademi dünyası, geleceğin tek tip ve geleneksel bilim insanlarında değil, çok yönlü ve çok disiplinli bilim insanlarında olduğunu fark ediyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında bu tartışma yeni değil... "Genelciler" (birçok alanda bir şeyler bilenler) ile "özelciler" (bir alanda çok şey bilenler) arasındaki tartışma asırlardır süregelmektedir; ancak bu tartışmayı bu yazıda sonlandırmaya çalışmak abesle iştigal olacaktır. Çünkü bilim, bu hatalı ikilime sıkışmış değildir. Kendi ilgi alanınızda çok iyi bir uzman olup, bu alan ile ilk etapta tamamen alakasız gözüken diğer birçok alanda da çalışabilir, araştırmalar yürütebilirsiniz.

Geleceğin Bilim İnsanları, Sözümüz Size!

Burada, geleceğin bilim insanlarına da birkaç tavsiyemiz olacak... İnsanların yıkmaktan korktuğu geleneksel kalıpları yıkıp, ilgisiz gözüken sahaları birleştiren alanlara yönelmeniz elzemdir. Örneğin son dönemde müthiş bir hızla yükselişe geçen astrobiyoloji sahası; fizik, biyoloji, jeoloji, kimya, yazılım ve mühendislik bilmeden yürütülemez! Bir astrobiyolog için sadece biyolog veya sadece astronom olamazsınız. Kendinizi bu saydığımız alanların hepsinde geliştirmeniz şart!

Bu tarz bir çalışmanın getirdiği birçok zorluk var ve bunların en büyüğü, ne yazık ki, birçok alanda uzmanlaşmanın zihinsel yükü ve akademik güçlüğü değil. En zoru, yaptığınız işi bir önceki nesilden olan "geleneksel yaklaşımlı" insanlara ve hatta kendi neslinizden olup da geri kafalı veya vizyonsuz olan kişilere sıklıkla anlatmak zorunda kalmanız. Çünkü eğer çok disiplinli bir araştırma sahasında çalışıyorsunuz, bu kişiler size "Ne iş yapıyorsun?" diye sorduklarında, artık "Mühendisim." deyip geçemiyorsunuz. Sıradışı bir meslek dalından söz etmeniz ve bunu detaylıca izah etmeniz gerekebiliyor. Bu kişilerin alay konusu olmanız veya "Nasıl para kazanacaksın?" gibi tuhaf sorularıyla yüzleşmeniz işten bile değil!

Ama unutmayın: Bu kişiler ve düşündüklerinin zerre kadar önemi yok! Bu çok yönlü alanlarda uzmanlaşan kişiler olarak sizler; disiplinler arası köprüleri kuran, çalışkan ve azimli araştırmacılar olarak türümüzün geleceğine hükmedeceksiniz. Asla kalıplara sıkışıp kalmayın! Tüm sınırları zorlayın, geleneksel tanımları esnetin.

Keşfedilecek Her Şey Keşfedildi mi?

"Keşfedilecek her şey keşfedildi; artık bir şey keşfedemiyoruz." diyenler şu iki kitle:

  1. Akademik literatürü takip etmeyenler,
  2. Literatürü takip etse de çok disiplinli çalışmaların ne kadar çok yeni şeyi, ne kadar hızlı keşfettiğini fark etmeyenler.

Sadece teknoloji sektöründe bile son 30 yılda yaşanan atılım, insanlığın son 3000 yıldaki tüm atılımlarının toplamından daha fazla belki de.

Tüm Reklamları Kapat

Moore Yasası (Logaritmik skalada 1971-2016 yılları arası yaşanan teknolojik gelişim.)
Moore Yasası (Logaritmik skalada 1971-2016 yılları arası yaşanan teknolojik gelişim.)
Our World In Data

O 3000 yıl olmasa bu 30 yılı başaramazdık; ama bu 30 yıl da önümüzdeki asırların gidişatını belirleyecek. Dolayısıyla hiçbir şey bitmiş değil. Hatta her şey yeni başlıyor. Bundan 2000 yıl sonra yaşayan insanlar, bizim "internet" denen antik ve içler acısı teknolojimizde ilan ettiklerimize bakıp, ne kadar saf ve kibirli olduğumuza hayret edecek ve katıla katıla gülecekler. Dolayısıyla zaferi gereğinden erken ilan etme hatasına düşemeyiz.

Sonuç olarak... Çok yönlü olmanıza, birden fazla ilgisiz gözüken disiplini bir araya getiren sahalarda çalışmanıza engel olmaya çalışan, bu isteğinizi aşağılayan geri kafalı kimseye aldanmayın. Bilimin ve insanlığın geleceğinin ne yöne evrimleştiğini iyi okuyun ve geleceği inşa edenler siz olun!

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
54
2
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 35
  • Umut Verici! 20
  • Bilim Budur! 14
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Muhteşem! 4
  • İnanılmaz 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Güldürdü 3
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/05/2024 21:57:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7447

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Neandertaller
Ornitoloji
Atmosfer
Meyve
Temel
Entropi
Kas
Yumurta
Enfeksiyon
Doğal Seçilim
Maskeler
Filogenetik
Çağ
Konuşma
Köpekbalığı
Eğilim
Toplumsal Cinsiyet
Hayvanlar Alemi
Sars Mers
Kilometre
Metabolizma
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Karbonhidrat
Fizyoloji
Sağlık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Hezarfen Ne Demek? Da Vinci'den Ahmed Çelebi'ye ve Günümüze Çok Yönlü Entelektüellik!. (6 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 30 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7447
Bakırcı, Ç. M. (2018, November 06). Hezarfen Ne Demek? Da Vinci'den Ahmed Çelebi'ye ve Günümüze Çok Yönlü Entelektüellik!. Evrim Ağacı. Retrieved May 30, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7447
Ç. M. Bakırcı. “Hezarfen Ne Demek? Da Vinci'den Ahmed Çelebi'ye ve Günümüze Çok Yönlü Entelektüellik!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 06 Nov. 2018, https://evrimagaci.org/s/7447.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Hezarfen Ne Demek? Da Vinci'den Ahmed Çelebi'ye ve Günümüze Çok Yönlü Entelektüellik!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 06, 2018. https://evrimagaci.org/s/7447.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close