Hayvanlarda Göç: Hayvanlar Neden ve Nasıl Göç Ediyorlar?

Hayvanlar, Uzun Göç Yolculuklarının Üstesinden Nasıl Geliyor?

Hayvanlarda Göç: Hayvanlar Neden ve Nasıl Göç Ediyorlar? Britannica
Yazar Silke Nebel Şule Ölez Editör Şule Ölez
12 dakika
14,278 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Hayvan göçü, binlerce yıldır insanların ilgisini çekmektedir. Kıyı çamur çulluğunun Pasifik Okyanusu boyunca 9 günlük kesintisiz uçuşu gibi dayanıklılığın en şaşırtıcı girişimlerinden bazılarının uzak mesafe göçmenleri tarafından gerçekleştirilmesi bu ilginin geçerli bir sebebidir. 

Göç Nedir?

Çoğu insan, göçü bir kuş sürüsünün üreme ve konaklama bölgeleri arasındaki mevsimsel hareketi olarak düşünür. Aslında, kuş göçü muhtemelen halk arasında en çok ilgi çeken biyolojik fenomendir ve ayrıca biyolojideki yerleşik bilimsel araştırma yöntemleri arasında en eski geçmişe sahip dallardan biridir (Berthold 2001). Fakat hayvan göçünün doğu batı arasındaki yolculuklar, kara ve okyanus içeren karmaşık gidiş dönüşler, okyanus ve göllerin su kolonları boyunca gerçekleştirilen düşey hareketler ve inişli çıkışlı yüksek dağ yolculukları gibi daha başka birçok şekli vardır (Hoare 2009). Göçü diğer hareket biçimlerinden ayıran şey, göçün tipik olarak bir tür yaşam alanından diğerine geçişi içermesidir (Aidley 1981).

Hangi Hayvanlar Göç Eder?

Hayvanlar âleminin tüm ana dallarında göç eden hayvanlar bulunur. Bu ana dallar balıklar, kabuklular, iki yaşamlılar (amfibiler), sürüngenler, böcekler, memeliler ve cıvık mantarlar gibi çeşitli taksonları içerir (Bowlin ve ark. 2010). Bazı yolculuklar sırasında kat edilen mesafe ve bu yolculukların gerçekleştiği irtifa tek kelimeyle şaşırtıcıdır. Bir kuş, böcek ve memelinin gerçekleştirdiği göçlere yakından bakalım (Hoare 2009, Egevang ve ark. 2010).

Reklamı Kapat

  • En küçük göçmen: 1-2 mm uzunluğunda, Zooplankton (yengeç larvaları, kopepodlar vs.)
  • En büyük göçmen: 24-27 m uzunluğunda, Mavi balina (Balaenoptera musculus)
  • En uzun memeli göçü: Her yönde 8.500 km'ye kadar, Kambur balina (Megaptera novaeangliae)
  • En uzun böcek göçü: Sonbaharda 4.750 km'ye kadar, Kral kelebeği (Danaus plexippus)
  • En uzun gidiş dönüş (kaydedilen): 80.000 km, Kuzey sumrusu (Sterna paradisaea)
  • En yüksek göç irtifası: 9.000 asl, Hint kazı (Anser indicus) 
Görsel 1: Kıyı çamur çulluğu
Görsel 1: Kıyı çamur çulluğu

En uzun kesintisiz uçuşlardan biri kıyı çamur çulluğu (Limosa lapponica) tarafından gerçekleştirilir (Görsel 1). L. l. Baueri alttürü Alaska'da çoğalır ve güneye Avustralya ve Yeni Zelanda'daki konaklama alanlarına göç eder. Kuşlara uydu vericisi takılarak yapılan izleme yöntemi, bu kuşların 9 günden uzun süren aralıksız bir maraton uçuşuyla Pasifik Okyanusu'nu geçebildiğini göstermiştir, bu uçuş onları göçmen hayvanlar arasındaki en etkileyici özelliklerden birine sahip hale getirmektedir (Görsel 2; Gill ve ark. 2009).

Görsel 2: Dokuz kıyı çamur çulluğunun güneye göçü sırasında, uydu vericileriyle belirlenmiş uçuş rotası Bir dişi Alaska'dan doğruca Yeni Zelanda'daki konaklama alanına Pasifik Okyanusu uzerinden, 11.680 km’lik kesintisiz uçuşunu 8 günden fazla sürede tamamladı (Gill ve ark. 2009).
Görsel 2: Dokuz kıyı çamur çulluğunun güneye göçü sırasında, uydu vericileriyle belirlenmiş uçuş rotası Bir dişi Alaska'dan doğruca Yeni Zelanda'daki konaklama alanına Pasifik Okyanusu uzerinden, 11.680 km’lik kesintisiz uçuşunu 8 günden fazla sürede tamamladı (Gill ve ark. 2009).
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu

Belki de en iyi bilinen göçmen böcek, kral kelebeğidir (Danaus plexippus) (Görsel 3a). Her yaz sonunda 100 milyondan fazla kral kelebeği Kaliforniya ve Meksika'nın 4.750 km güneyinde kışı geçirmek için Kuzey Amerika uzerinden salınarak geçer. Göçün tamamlanması, kuşaklararası bir bayrak yarışını gerektirir. Yolculuk süreleri ömürlerinden daha uzun olduğu için hiçbir kelebek tek başına gidiş dönüş yolculuğunu tamamlayamaz. Onun yerine dişiler göç sırasında gelecek göçmen neslin çıkacağı yumurtaları bırakır. Kral kelebekleri, ormurgalılar için zehirli maddeler içeren ve bu sayede onları potansiyel düşmanlarından koruyan ipek otunu (Asclepiadaceae) yiyecek şekilde özelleşmiştir (Dingle 1996).

Güney gerçek balinasının halk arasındaki bu adı (Eubalaena australis) (Görsel 3b), onun “gerçekten” tam da avlanacak bir balina gibi düşünüldüğüne işaret etmektedir. Bu balinalar yavaş hareket eder ve çok miktarda yağa sahiptir ki bu da onların öldürüldükten sonra su üstünde yüzmesi anlamına gelir. 1935'teki uluslararası balina avlama yasağına kadar on binlercesi katledilmiştir. Güney gerçek balinaları Antarktik beslenme alanlarından Şili ve Arjantin, Güney Afrika, Avustralya ve Yeni Zelanda kıyıları boyunca her yönde 2.500 km katederek ılıman üreme alanlarına göç eder. Göç enerjilerini, Antarktika çevresindeki buzlu Güney Okyanusu’nda su yüzeyinden zooplankton toplamak için kaldığı dört ay boyunca biriken yağlarla sağlar. İnanılmaz bir şekilde, bir yıl sonra dönene kadar bir daha beslenmez (Hoare 2009).

Görsel 3. (A) Kış göçmeni kral kelebekleri öyle çok sayıda bir araya gelirler ki ağırlıklarından kondukları ağaçların dalları bükülür. (B) Güney gerçek balinaları Aralık'ta Antarktika çevresindeki beslenme alanlarına geldiklerinde genellikle açlığın sınırında olurlar. Fakat besin açısından zengin kutup denizlerinde, kısa süre içerisinde vücut ağırlıklarını iki katına çıkarabilirler.
Görsel 3. (A) Kış göçmeni kral kelebekleri öyle çok sayıda bir araya gelirler ki ağırlıklarından kondukları ağaçların dalları bükülür. (B) Güney gerçek balinaları Aralık'ta Antarktika çevresindeki beslenme alanlarına geldiklerinde genellikle açlığın sınırında olurlar. Fakat besin açısından zengin kutup denizlerinde, kısa süre içerisinde vücut ağırlıklarını iki katına çıkarabilirler.
2010 Nature Education Fotoğraf 3A: Raina Kumra; Fotoğraf 3B: Michael Catanzariti

Hayvanlar Neden Göç Eder?

Göç, kaynakların mevsimsel veya coğrafik değişimlerine uyum tepkisidir (Gauthreaux 1982). Mevsimlerin yıllık döngüsü, herhangi bir zamanda her iki yarımkürede alınan güneş enerjisinin süresi ve yoğunluğunda büyük farklar meydana getirir. Birçok göçmen, belirli bölgelerde sunulan uygun yiyecek ve hava koşullarından oldukça sınırlı zaman aralıklarında yararlanmaktadır. Mesela yüksek enlemlerde (örneğin kutup tundrasında) üreyen kıyı çamur çulluğu türü göçmen kuşlar, yaz başlarında birkaç hafta boyunca süren olağanüstü yiyecek bolluğundan istifade eder ve yiyecek arama zamanını uzatmalarına olanak tanıyan uzun günlerden faydalanır. Üreme sonrasında bu alanları terk ederek kısa günlü kuzey kışlarından, düşük sıcaklıklardan ve yetersiz yiyecek koşullarından kaçınır (Pulido 2007).

Göçün bir diğer nedeni, farklı yaşam aşamalarında ihtiyaç duyulan kaynakların farklı yerlerde bulunabilmesidir. Örneğin genç somon, muazzam yiyecek bolluğundan ve orada bulunan yüksek büyüme potansiyelinden faydalanmak için denize göç eder, ancak bir zaman sonra yumurtlamak için, akıntıya karşı bazen binlerce kilometreyi kapsayan bir yolculukla, küçük taşlı nehir kollarına geri dönmek zorundadır (Görsel 4; Dingle 1996).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Görsel 4. Göç eden kızıl somon balıkları (Oncorhynchus nerka) - Meadow Creek, British Columbia, Kanada
Görsel 4. Göç eden kızıl somon balıkları (Oncorhynchus nerka) - Meadow Creek, British Columbia, Kanada
Margaret A. Warren

Göçe Hazırlık

Bazı göçmen hayvanlar göç yolları boyunca beslenirken, Pasifik Okyanusu’nu aşan kıyı çamur çulluğu gibi bazılarıysa beslenmez. Bu yüzden birçok göçmen hayvan göçe başlamadan önce enerji depolamak için yoğun bir biçimde beslenir. Bu davranış içsel bir yıllık döngü tarafından tetiklenen hiperfaji (aşırı oburluk) olarak bilinir ve kral kelebeğinden ren geyiği ve çubuklu balinaya kadar çeşitlilik gösteren türlerde görülür. Göç için kullanılan ana enerji kaynağı yağdır. Yağların eş kütledeki karbonhidrat veya proteinlerden 8-10 kat daha fazla enerji depolaması, onları tercih edilen enerji kaynağı yapmaktadır (Jenni & Jenni-Eiermann, 1998). Göçmenler büyük miktarda yağı depolayabilmekte ve taşıyabilmektedir: Uzak mesafe uçan kuşlar vücut ağırlıklarını göçe başlamadan önce ikiye katlayabilir, kral kelebeği ise yağsız kuru ağırlığının %125'i kadar yağ depolayabilir (Dingle 1996; Brower ve ark. 2006).

Enerji stoklarını biriktirmek, meydana gelen tek fizyolojik değişim değildir. Göç çok enerji gerektirdiği için bazı göçmenler iç organlarının boyutlarını uygun hale getirerek fazla kiloları minimuma indirip uçuş verimini en üst düzeye çıkarmaktadır. Bazı göçmen kuşlarda kalp ve uçuş kasları gibi uçuşla ilgili organların boyutu göç hazırlığı için artmaktadır (Piersma 1998; Ramenofsky & Wingfield 2007). Buna karşın mide, bağırsak, karaciğer ve böbrekler gibi beslenmeyle ilgili organlar yola çıkmadan önce küçülür, hedefe ulaşıldığında ise beslenme ve sindirimi devam ettirmek için normal boyutlarına geri döner (Piersma & Gill 1998). Benzer değişimler bazı böceklerde de gözlenmiştir; örneğin sonbaharda Kuzey Amerika üzerinden güneye göç eden kral kelebeklerinde cinsel organlar bulunmaz, bu organlar sadece göçten sonraki baharda hayatta kalan bireylerde gelişir (Brower ve ark. 2006).

Göç Sırasında Yön Bulma

Görünür İpuçları

Yollarını bulmak için göçmenlerin kullandığı en belirgin ipuçları gözle görünen yerel coğrafi yapılardır. Kuşlar, böcekler ve yengeçler gibi bazı türler, havadaki partiküllerin ışığı yansıtmasıyla oluşan polarize ışık örüntülerinden faydalanabilmektedir. Gün içinde Güneş'in konumu değiştikçe gökyüzündeki polarize ışık örüntüleri de değişerek bu türlerin Güneş'in olmadığı bulutlu günlerde de yollarını bulmalarına imkân sağlar. Bazı göçmenler de gece uçarken, gece göğünün sabit bir nokta etrafında dönüşünü temel alarak yıldızların konumunu kullanır. Kuzey yarımkürede bu nokta, Kutup Yıldızı’dır.

Görünmeyen İpuçları

Koklama ve manyetik gibi diğer yön bulma ipuçları görünmezdir. Açık denizde göç eden somonlar, deniz suyundan sürekli örnek alıp madensel tuz konsantrasyonunu kontrol ederek doğdukları nehrin ağzını bulabilir. Manyetik ipuçları kuş, kelebek, semender, ıstakoz, yarasa, balina, kaplumbağa ve köpek balıklarını içeren geniş tür çeşitlerince kullanılır. Dev bir mıknatıs gibi olan Dünya, manyetik kuzey ve güney kutupları arasındaki eliptik kuvvet çizgilerinden oluşan dairesel bir manyetik alana sahiptir. Bazı hayvan türleri tarafından kullanılan manyetik pusula, manyetik kuvvet çizgilerinin değişen açısını, kuzey-güney kutuplaşmasını, Dünya’nın manyetik alanının gücünü bile tespit edebilir.

Reklamı Kapat

Göçü Ne Tetikler?

Kuşlarda, günlerin uzunluğu ve göçün başlangıcı arasında açık bir ilişki mevcuttur. Suni olarak uzatılmış ışığa maruz kalan kara gözlü junkolar (Junco hyemalis) ve Amerikan kargaları (Corvus brachyrhynchos) serbest bırakıldıklarında kuzeye yönelirken doğal ışığa maruz kalan kontrol grubu güneye yönelmiştir (Dingle 1996). Hormonların da göçü kontrol etmede önemli bir rolü olduğu bilinmektedir. Baharda gerçekleşen kuş göçlerinin cinsiyet bezlerinin durumuna bağlı olduğu düşünülmekteyken bu durum sonbahar için geçerli değildir. Birçok böcekte gençlik hormonunun etkinliğindeki değişim, göç ve üreme dönemi arasındaki geçişlerden sorumludur, toplu halde hareket eden çekirge sürüleri ise serotonin hormonunun etkisi altındadır. Gün uzunluğu, yıllık üreme döngüsü ve göç arasındaki bağlantı kuş, balık ve diğer göçmenlerde iyi bilinen bir olgudur.

Göçte Dış Yardımdan Faydalanma

Birçok okyanus akıntısı belli ve güvenilir rotalar takip eder ve deniz göçmenleri de sıklıkla bu rotalardan faydalanır. Deri sırtlı deniz kaplumbağaları (Dermochelys coriacea), yaz mevsiminde Kuzey Atlantik'ten kuzeybatı Avrupa kıyılarına geçmek için Gulf Stream’deki sıcak su akıntısını seçer. Benzer şekilde, tropiklerdeki manta vatozları (Manta birostris) ve balina köpekbalıklarının (Rhincodon typus) hareketleri de sıcak su akımlarıyla açık bağlantılar göstermektedir. Açık denizlerde yaşayan sayısız balık larvaları, yumuşakçalar ve kabuklular da yumurtlama alanlarından uzaklaşmak için akıntıları kullanmaktadır.

Uçan göçmenler için en uygun göç ortamı devamlı bir kuyruk rüzgârı, bulutsuz bir gökyüzü ve düşük sıcaklıkları içerir. Serin hava, çok kullanılan göğüs kaslarının ısınarak zarar görmesini önler; özellikle gün ortasındaki aşırı sıcaklıklardan dolayı ölümcül olabilecek çölleri aşarken birçok kuşun gece uçmayı tercih etmesinin sebeplerinden biri budur.

İnsan Tarihinde Hayvan Göçü

İnsanlığın hayvan göçü hakkındaki farkındalığının ilk kanıtları, Taş Devri'ne kadar uzanmaktadır. Hayvanların Afrika savanlarının üzerinden geçişlerini resmeden bazı kaya resimleri yaklaşık 20.000 yaşındadır. Bu resimlerin avcı-toplayıcı göçebeler tarafından yapılıp olası yiyecek toplama veya verimli avlanma alanlarını gösteren bir kılavuz olarak kullanılmış olabileceği düşünülmektedir.

Reklamı Kapat

Hayvanların göçsel davranışı hakkındaki ilk teorileri, Antik Yunan filozofları öne sürmüştür, ancak vardıkları sonuçlar günümüz için oldukça gerçek dışı görünmektedir. Aristoteles (M.Ö. 384-322), ötleğen kuşu ve kırlangıç gibi birtakım kuş türlerinin göç ettiğini fark edince yaratıcı bir teori ortaya atar: Yazın ani bir şekilde ortadan kaybolan bu kuş türleri kış mevsiminde başka bir türe dönüşmektedir. Aristoteles'in bu transmutasyon teorisi Ortaçağ Avrupası'nda dahi geçerliliğini korumuştur. 1800'lerde yaygın olarak kabul gören bir başka teori ise göçebe kuşların kışı gölet ve göl diplerindeki çamurluk alanlarda geçirdiği hakkındadır. O zamanlardan günümüze gelene kadar göç anlayışımız epey gelişmiştir.

Göç Araştırmaları Nasıl Yapılır?

Kuş Halkalama

Göç araştırmalarında kuş halkalama araştırmaları önemli bir rol oynamıştır. Halkalama, Danimarkalı öğretmen Hans Christian Mortensen’in Avrupa'daki sığırcık (Sturnus vulgaris) yuvalarını ziyaret edip her bir yavruya, üzerine kendi adresi ve kuşa özgü seri numarasının işlendiği alüminyum ayak halkalarını taktığı yıl olan 1899 yılına dayanır. Böylece bu halkalı kuşlara rastlayanlar kuşların bulunduğu zaman ve yere dair bilgileri gönderebileceklerdi. 1899'dan bu yana dünya çapında 200 milyondan fazla kuşun halkalandığı tahmin edilmektedir, ne yazık ki halkalanan kuşların yalnızca küçük bir bölümü yeniden bulunabilmiştir. Yeniden bulunan kuş oranı 300'de 1 kadar düşük olsa da (bu oran, küçük kuşlar için ortalama bulunma oranıdır) göçmen kuşların izledikleri rotaya ilişkin değerli bilgiler sağlamaktadır. Memeliler için de kullanılan boya ile işaretleme ve boyna ya da sırta plastik etiketler takma yöntemleri alternatif halkalama yöntemlerinden birkaçıdır (Hoare 2009).

Radar

İkinci Dünya Savaşı'nda radarın hızla gelişmesi, ilk kez göç yollarının gerçek haliyle harita üzerinde gösterilmesini sağlamıştır. Modern radarlar ise kuşların ve yarasaların yükseklik, hız ve kanat çırpma oranını net bir şekilde hesaplayabilecek kadar güçlüdür. Radarın suda kullanılan muadili sonar da balık sürülerinin su altındaki hareketlerini saptayabilmektedir.

Takip Cihazları

Hayvanları tek tek ve doğrudan gözlemlemeden de hayvan hareketlerini araştırmak mümkündür. Hayvanlara radyo vericileri takmak, mobil ya da sabit anten aracılığıyla birkaç kilometre mesafe içerisinde bulundukları yeri takip etme imkânı sunar. Ayrıca veriler de uydu vericilerinin sinyalleri sayesinde yörüngedeki uydulara gönderilip oradan bilgisayarlara aktarılabilir. GPS etiketleri, konum ve zaman gibi verileri kaydetmek için Küresel Konumlama Sistemi (GPS) uydularını kullanır. Etiketler memelilere bir boyunluk, orta boydaki kuşlara ise bir sırt çantası ile takılır. Hatta günbatımı ve gündoğumunu kaydedebilen ve bu sayede hayvanın tam olarak konumunun saptanmasını sağlayabilen minyatür boyuttaki ışık seviyesi kayıt cihazları (geolocators) da mevcuttur. Bazıları 1 gramdan daha hafiftir ve yıllarca kullanılabilir. Ancak depolanan verilere ulaşmak için hayvanın yakalanması ve üzerinden cihazın alınması gerekmektedir.

Kararlı İzotoplar

Günümüzde göçmen hayvan dokularındaki döteryum (hidrojenin bir formu), oksijen, karbon, nitrojen ve sülfür gibi kararlı izotopların miktarını ölçmek mümkündür. Bir göçmen kuşun tüylerindeki izotopların seviyesi, üreme alanındaki bitki örtüsünün izotop seviyesiyle eşleştiğinden kuşun doğum yeri hakkında bilgi verebilir (Hobson 2005). Bu yöntem, kışı Meksika'da geçiren kral kelebeklerinin yumurtlama bölgelerini saptamakta da kullanılmıştır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature Education | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 19:21:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/458

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Amerika
Balıkçılık
Ağız
Dilbilim
Öğrenme
Afrika
Gen
Komplo Teorisi
Samanyolu Galaksisi
Viral Enfeksiyon
Tehlike
Bağışıklık
Zihin
Orman
Retrovirüs
Hematoloji
Antropoloji
Türkiye
Sinir Hücresi
Filogenetik
Maskeler
Genetik Müdahale
Makale
Köpek
Hastalık Dağılımı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın