Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi?

Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi? More About Advertising
4 dakika
9,118
Tüm Reklamları Kapat

Sıtma hastalığı, Plasmodium parazitinin farklı türlerinin neden olduğu, ateş, titreme, terleme, baş ağrısı, bulantı, kusma gibi belirtilerden tedavi edilmediğinde nöbetlere, komaya ve ölüme kadar gidebilen bir hastalıktır. Hastalığa sebep olan parazitler, Anofel cinsi sivrisineklerle taşınır ve bu sivrisineklerinin ısırmasıyla bulaşır. Günümüzde hala etkili olan hastalık dünyanın çeşitli yerlerinde yaygın olarak görülebilmektedir. (Sıtmayla ilgili daha detaylı bilgi ve yaygın görüldüğü bölgelere seyahatlerde dikkat edilmesi gerekenler için, CDC ve T.C. Sağlık Bakanlığı Seyahat Sağlığı bağlantılarına göz atabilirsiniz.)

Sıtma hastalığıyla dünya çapında mücadelede 1950’lerde önemli kararlar alındı ve uygulanmaya başlandı. Diklorodifeniltrikloroetan (DDT), Benzenhekzaklorür (BHC), dieldrin gibi böcek öldürücü ilaçların kullanımı yaygınlaştırıldı. Bunun sonucu olarak da tüm dünyada sıtmaya bağlı ölümler azalmaya başladı.

Tüm Reklamları Kapat

Aynı yıllarda mücadele başlatılan yerlerden bir tanesi de Borneo adasının Malezya’ya bağlı olan kuzey batısındaki Saravak eyaletiydi. İlaç olarak DDT ve BHC seçilmişti. 1952 – 1955 yılları arasında çoğunlukla evlerin içerisine (duvarlar, yatak altları vb.) bu ilaçlar uygulandı. Uygulamadaki amaç, buralara tutunacak sıtma parazitini taşıyan sivrisinekleri, paraziti başka bir insana bulaştırmadan önce öldürebilmekti. İlaç uygulaması yılda 2 kez yapılıyordu, çünkü DDT’nin etkisi uzun süre devam edebiliyordu. Bu uygulamalara ek olarak 1955 yılında bir başka böcek ilacı olan Dieldrin de ormanlık alan üzerine sıkılsa da, ilacın yüksek maliyeti ve toksisitesi nedeniyle vazgeçildi. İlaçlama kampanyaları sonucu sıtma paraziti taşıyan sivrisineklerin sayısı %35,6’dan %1,6’ya kadar geriledi.

Ancak bu agresif ilaçlama politikalarının bazı istenmeyen sonuçları oluyordu. Dünyanın farklı yerlerinde kedi ölümleri artmaya başladı. İlaçların toksik etkilerinin kedilere nasıl taşındığı konusu tartışmalıydı. Bununla ilgili çeşitli sebepler gösteriliyordu. Meksika’da ilaçlamalardan sonra kedilerin, patilerinde ve tüylerinde biriken ilaçları yalamasıyla öldüğü düşünülüyordu. Ve hatta DDT’ye, "kedi katili" anlamına gelen Los Matagatos ismi verilmişti.

Tüm Reklamları Kapat

Borneo adasında da bazı ekolojik sonuçlar görülüyordu. Buradaki kediler de yapılan ilaçlamalardan sonra hayatlarını kaybediyordu. O zamanlar kedi ölümlerinin neden olduğuna dair bir açıklama getirilemese de, sonradan bir ekolojik sebep-sonuç zinciri sonucunda kedilerin öldüğü düşünüldü.

Bu ekolojik av-avcı ilişkisi, Saravak ve komşu eyaleti Sabah’ta çatıların çökmeye başlamasıyla insanların dikkatini çekebilmişti. Bölgedeki evlerin çatıları genellikle palmiye yapraklarından oluşuyordu. Çatılarda, yapraklarla beslenen tırtılların artması sonucu çökmeler meydana gelmişti. Tırtılların sayısını artıran sebep ise, onların ölümüne yol açan parazitik arıların ilaçlamalardan etkilenerek sayılarının azalmasıydı. Bu zincirin kedilere ulaşması ise, geko kertenkeleleriyle oldu. İlaçlardan etkilenmiş olan arı, sinek veya diğer böceklerle beslenen geko kertenkeleleri, DDT’den etkilenmiyordu; fakat bu kertenkelelerle beslenen kediler, o kadar şanslı değildi. Kedilerin ölmesiyle de fare sayısında artış başladı. Farelerin artması sonrası ekinler zarar görüyor ve sıtmadan yeni kurtulmaya başlayan halkı bu kez de veba ve tifo salgınları vuruyordu.

Yetkililer, ekolojik sebep-sonuç ilişkisi nedeniyle kaybettikleri farelerle doğal mücadele timini (kedileri) yeniden canlandırmak için harekete geçmeye karar verdiler. Bunun için pek alışılmadık bir yol seçmişlerdi ve kediler, bu iş için hazırlanan özel kutulara yerleştirilip uçaklardan paraşütlerle ormanlık ve dağlık alanlara bırakıldı!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kulağa gerçek dışı geliyor olsa da gazete haberlerine, çocuk kitaplarına, makalelere konu olan "Operation Cat Drop"un ("Kedi Bırakma Operasyonu") gerçek olabileceğine işaret eden en önemli delil olarak 13.03.1960 tarihli Kraliyet Hava Kuvvetlerine (RAF) ait uçuş kaydı gösteriliyor. Bu kayıt içerisinde 20’den fazla kedi içeren 3 tondan fazla bir yükün Saravak’ın dağlık arazilerine bırakıldığı belirtiliyor ve başarıyla sonuçlanan operasyon için kedileri bağışlayanlara, özel kutuları yapanlara ve RAF’a teşekkür ediliyor.

İnsanlık tabiat kurallarını karşısına almaması gerektiğini her seferinde acı şekilde tecrübe ediyor. Günümüzde sıtmanın yayıldığı alanlar sınırlandırılmış olsa da etkisini kaybetmiş değil. Aşırı kullanımı sonucu DDT’ye ve diğer ilaçlara dirençli birçok anofel türü gelişti ve dünyanın çeşitli bölgelerinde hastalık yaymaya devam ediyor. Yalnızca sivrisinekler değil, plasmodium parazitleri de sık kullanılan bazı sıtma ilaçlarına karşı direnç geliştirdi. 2019 yılında tüm dünyada yaklaşık 229 milyon sıtma vakası görülmüş ve 400 binden fazla insan sıtma hastalığı nedeniyle hayatını kaybetmişti. Ne yazık ki ölümlerin çoğu tedavi imkanlarına ulaşmakta zorlanan Afrikalı çocuklardan oluşuyordu.

Kedi Bırakma Operasyonu, insanın kendi eliyle hasar verdiği ekosistemi düzeltmek için ne denli çabalar sarf edebileceğini ve ne sıra dışı yolları denemeye razı olduğunu da gösteriyor. Üstelik bu ilk değil, yukarıdaki videodan görebileceğiniz gibi, su kalitesini arttırmak için 1950'lerde kunduzlar paraşütlerle su birikintilerinin kenarlarına bırakılmıştı. Bunlar, kontrolsüz bir şekilde yıktığımız doğaya yeniden denge getirebilmek için yapmaya zorlandığımız uygulamalardan sadece birkaçı.

Belki de Dünya'ya nasıl yayıldığımızı, onun kaynaklarını nasıl kullandığımızı ve bunu yaparken ne tür bir yıkım yarattığımızı (ve bu yıkımı yaratmamak için neler yapmamız gerektiğini) biraz daha ciddi bir şekilde düşünmeye başlarsak, uçaklardan kediler fırlatarak ekosistemi düzeltmeye çalışmak zorunda kalmayız.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
45
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 31
  • Merak Uyandırıcı! 15
  • İnanılmaz 10
  • Umut Verici! 8
  • Güldürdü 6
  • Üzücü! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Grrr... *@$# 3
  • Korkutucu! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • P. T. O'Shaughnessy. (2011). Parachuting Cats And Crushed Eggs The Controversy Over The Use Of Ddt To Control Malaria. American Journal of Public Health, sf: 1940-1948. doi: 10.2105/AJPH.2007.122523. | Arşiv Bağlantısı
  • WHO. Quarterly News. 60: 6.. (1 Haziran 2005). Alındığı Tarih: 8 Şubat 2021. Alındığı Yer: WHO | Arşiv Bağlantısı
  • N. Jo-lyn. In The 1950S, The British Raf Parachuted Cats Down Into Sarawak. Yes, Really.. (24 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 8 Şubat 2021. Alındığı Yer: Current Issues Tambah Pedas | Arşiv Bağlantısı
  • A. Nikiforuk, et al. (2018). Mahşerin Dördüncü Atlısı: Salgın Ve Bulaşıcı Hastalıklar Tarihi. ISBN: 9789754708530. Yayınevi: İletişim Yayınları.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/02/2024 05:33:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10118

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Dışkı
Astrofotoğrafçılık
Konuşma
Bebek
Köpekgil
Diş
Gerçek
Sars-Cov-2
Şüphecilik
Antik
Mühendislik
Elektrokimya
Rna
Dişler
Nanoteknoloji
Kanıt
Botanik
Kütleçekimi
Entomoloji
Bilim Felsefesi
Hastalık Yayılımı
Kurbağa
Küresel Isınma
Balık Çeşitliliği
Yangın
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. U. Avcı, et al. Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi?. (13 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 24 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10118
Avcı, A. U., Bakırcı, Ç. M. (2021, February 13). Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi?. Evrim Ağacı. Retrieved February 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10118
A. U. Avcı, et al. “Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 13 Feb. 2021, https://evrimagaci.org/s/10118.
Avcı, Ahmet Uğur. Bakırcı, Çağrı Mert. “Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 13, 2021. https://evrimagaci.org/s/10118.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close