Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi?

Havadan Paraşütle Kedi Bırakma Operasyonu: Sıtma Salgınıyla Mücadele Sonucunda Bozulan Ekosistemi Kediler Kurtarabilir mi? More About Advertising
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
6,301 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Sıtma hastalığı, Plasmodium parazitinin farklı türlerinin neden olduğu, ateş, titreme, terleme, baş ağrısı, bulantı, kusma gibi belirtilerden tedavi edilmediğinde nöbetlere, komaya ve ölüme kadar gidebilen bir hastalıktır. Hastalığa sebep olan parazitler, Anofel cinsi sivrisineklerle taşınır ve bu sivrisineklerinin ısırmasıyla bulaşır. Günümüzde hala etkili olan hastalık dünyanın çeşitli yerlerinde yaygın olarak görülebilmektedir. (Sıtmayla ilgili daha detaylı bilgi ve yaygın görüldüğü bölgelere seyahatlerde dikkat edilmesi gerekenler için, CDC ve T.C. Sağlık Bakanlığı Seyahat Sağlığı bağlantılarına göz atabilirsiniz.)

Sıtma hastalığıyla dünya çapında mücadelede 1950’lerde önemli kararlar alındı ve uygulanmaya başlandı. Diklorodifeniltrikloroetan (DDT), Benzenhekzaklorür (BHC), dieldrin gibi böcek öldürücü ilaçların kullanımı yaygınlaştırıldı. Bunun sonucu olarak da tüm dünyada sıtmaya bağlı ölümler azalmaya başladı.

Aynı yıllarda mücadele başlatılan yerlerden bir tanesi de Borneo adasının Malezya’ya bağlı olan kuzey batısındaki Saravak eyaletiydi. İlaç olarak DDT ve BHC seçilmişti. 1952 – 1955 yılları arasında çoğunlukla evlerin içerisine (duvarlar, yatak altları vb.) bu ilaçlar uygulandı. Uygulamadaki amaç, buralara tutunacak sıtma parazitini taşıyan sivrisinekleri, paraziti başka bir insana bulaştırmadan önce öldürebilmekti. İlaç uygulaması yılda 2 kez yapılıyordu, çünkü DDT’nin etkisi uzun süre devam edebiliyordu. Bu uygulamalara ek olarak 1955 yılında bir başka böcek ilacı olan Dieldrin de ormanlık alan üzerine sıkılsa da, ilacın yüksek maliyeti ve toksisitesi nedeniyle vazgeçildi. İlaçlama kampanyaları sonucu sıtma paraziti taşıyan sivrisineklerin sayısı %35,6’dan %1,6’ya kadar geriledi.

Reklamı Kapat

Ancak bu agresif ilaçlama politikalarının bazı istenmeyen sonuçları oluyordu. Dünyanın farklı yerlerinde kedi ölümleri artmaya başladı. İlaçların toksik etkilerinin kedilere nasıl taşındığı konusu tartışmalıydı. Bununla ilgili çeşitli sebepler gösteriliyordu. Meksika’da ilaçlamalardan sonra kedilerin, patilerinde ve tüylerinde biriken ilaçları yalamasıyla öldüğü düşünülüyordu. Ve hatta DDT’ye, "kedi katili" anlamına gelen Los Matagatos ismi verilmişti.

Borneo adasında da bazı ekolojik sonuçlar görülüyordu. Buradaki kediler de yapılan ilaçlamalardan sonra hayatlarını kaybediyordu. O zamanlar kedi ölümlerinin neden olduğuna dair bir açıklama getirilemese de, sonradan bir ekolojik sebep-sonuç zinciri sonucunda kedilerin öldüğü düşünüldü.

Bu ekolojik av-avcı ilişkisi, Saravak ve komşu eyaleti Sabah’ta çatıların çökmeye başlamasıyla insanların dikkatini çekebilmişti. Bölgedeki evlerin çatıları genellikle palmiye yapraklarından oluşuyordu. Çatılarda, yapraklarla beslenen tırtılların artması sonucu çökmeler meydana gelmişti. Tırtılların sayısını artıran sebep ise, onların ölümüne yol açan parazitik arıların ilaçlamalardan etkilenerek sayılarının azalmasıydı. Bu zincirin kedilere ulaşması ise, geko kertenkeleleriyle oldu. İlaçlardan etkilenmiş olan arı, sinek veya diğer böceklerle beslenen geko kertenkeleleri, DDT’den etkilenmiyordu; fakat bu kertenkelelerle beslenen kediler, o kadar şanslı değildi. Kedilerin ölmesiyle de fare sayısında artış başladı. Farelerin artması sonrası ekinler zarar görüyor ve sıtmadan yeni kurtulmaya başlayan halkı bu kez de veba ve tifo salgınları vuruyordu.

Yetkililer, ekolojik sebep-sonuç ilişkisi nedeniyle kaybettikleri farelerle doğal mücadele timini (kedileri) yeniden canlandırmak için harekete geçmeye karar verdiler. Bunun için pek alışılmadık bir yol seçmişlerdi ve kediler, bu iş için hazırlanan özel kutulara yerleştirilip uçaklardan paraşütlerle ormanlık ve dağlık alanlara bırakıldı!

Kulağa gerçek dışı geliyor olsa da gazete haberlerine, çocuk kitaplarına, makalelere konu olan "Operation Cat Drop"un ("Kedi Bırakma Operasyonu") gerçek olabileceğine işaret eden en önemli delil olarak 13.03.1960 tarihli Kraliyet Hava Kuvvetlerine (RAF) ait uçuş kaydı gösteriliyor. Bu kayıt içerisinde 20’den fazla kedi içeren 3 tondan fazla bir yükün Saravak’ın dağlık arazilerine bırakıldığı belirtiliyor ve başarıyla sonuçlanan operasyon için kedileri bağışlayanlara, özel kutuları yapanlara ve RAF’a teşekkür ediliyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İnsanlık tabiat kurallarını karşısına almaması gerektiğini her seferinde acı şekilde tecrübe ediyor. Günümüzde sıtmanın yayıldığı alanlar sınırlandırılmış olsa da etkisini kaybetmiş değil. Aşırı kullanımı sonucu DDT’ye ve diğer ilaçlara dirençli birçok anofel türü gelişti ve dünyanın çeşitli bölgelerinde hastalık yaymaya devam ediyor. Yalnızca sivrisinekler değil, plasmodium parazitleri de sık kullanılan bazı sıtma ilaçlarına karşı direnç geliştirdi. 2019 yılında tüm dünyada yaklaşık 229 milyon sıtma vakası görülmüş ve 400 binden fazla insan sıtma hastalığı nedeniyle hayatını kaybetmişti. Ne yazık ki ölümlerin çoğu tedavi imkanlarına ulaşmakta zorlanan Afrikalı çocuklardan oluşuyordu.

Kedi Bırakma Operasyonu, insanın kendi eliyle hasar verdiği ekosistemi düzeltmek için ne denli çabalar sarf edebileceğini ve ne sıra dışı yolları denemeye razı olduğunu da gösteriyor. Üstelik bu ilk değil, yukarıdaki videodan görebileceğiniz gibi, su kalitesini arttırmak için 1950'lerde kunduzlar paraşütlerle su birikintilerinin kenarlarına bırakılmıştı. Bunlar, kontrolsüz bir şekilde yıktığımız doğaya yeniden denge getirebilmek için yapmaya zorlandığımız uygulamalardan sadece birkaçı.

Belki de Dünya'ya nasıl yayıldığımızı, onun kaynaklarını nasıl kullandığımızı ve bunu yaparken ne tür bir yıkım yarattığımızı (ve bu yıkımı yaratmamak için neler yapmamız gerektiğini) biraz daha ciddi bir şekilde düşünmeye başlarsak, uçaklardan kediler fırlatarak ekosistemi düzeltmeye çalışmak zorunda kalmayız.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 26
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • İnanılmaz 7
  • Güldürdü 5
  • Umut Verici! 5
  • Üzücü! 4
  • Grrr... *@$# 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Korkutucu! 2
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • P. T. O'Shaughnessy. (2011). Parachuting Cats And Crushed Eggs The Controversy Over The Use Of Ddt To Control Malaria. American Journal of Public Health, sf: 1940-1948. doi: 10.2105/AJPH.2007.122523. | Arşiv Bağlantısı
  • WHO. Quarterly News. 60: 6.. (01 Haziran 2005). Alındığı Tarih: 08 Şubat 2021. Alındığı Yer: WHO | Arşiv Bağlantısı
  • N. Jo-lyn. In The 1950S, The British Raf Parachuted Cats Down Into Sarawak. Yes, Really.. (24 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 08 Şubat 2021. Alındığı Yer: Current Issues Tambah Pedas | Arşiv Bağlantısı
  • A. Nikiforuk, et al. (2018). Mahşerin Dördüncü Atlısı: Salgın Ve Bulaşıcı Hastalıklar Tarihi. ISBN: 9789754708530. Yayınevi: İletişim Yayınları.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2021 00:23:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10118

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Şempanze
Factchecking
Psikiyatri
Irk
Evrimsel Biyoloji
Diyet
Covid-19
Koaservat
Santigrat Derece
Hayvan Davranışları
İletişim
Pandemi
Doğru
Ölümden Sonra Yaşam
Kedigiller
Deprem
Samanyolu Galaksisi
Hamilelik
Meteor
Moleküler Biyoloji
Böcekler
Genler
Cinsiyet Araştırmaları
Atom
Bilişsel
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın