Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Şehirlerin Oluşumu ve Bugünü: Bir Şehri "Şehir" Yapan Tek Şey Nüfus Kalabalıklığı mıdır?

Şehirlerin Oluşumu ve Bugünü: Bir Şehri "Şehir" Yapan Tek Şey Nüfus Kalabalıklığı mıdır? Pixabay
Şehir
12 dakika
2,130
  • Şehir Sosyolojisi
  • Tarih

Şehirler, tarihsel süreçte, bugünkü anlamından daha farklı bir çağrışım uyandırıyordu. Günümüz toplumlarında köyler, genelde şehirlerin etrafına yayılmış vaziyettedir. Örneğin Türkiye coğrafyasından örnek verecek olursak, 17. yüzyılda köy, hatta "boş arazi" olan bölgeler, bugün "şehir" statüsüne kavuşmuştur. Şehirlerin sayısı da medeniyetin gelişmesiyle doğru orantılı olarak çoğalmıştır.

Şehir, özellikle Orta Çağ’da tarım-harici girişimlerin olduğu yer olarak görülüyordu. Örneğin Weber'e göre büyük şehir; ekonomisi tarıma değil, ticaret ve üretime bağlı olan yerleşim yeridir.[1] Gerçekten de tarihte gördüğümüz, büyük şehirlerin oluşmasına yol açan en önemli etkenin ticaret olduğudur. Eğer bir bölgede toplulukların yolları kesişiyor ve artık oradaki ticaret sürekli hale geliyorsa, bölgenin şehirleşmesi muhtemeldir.

Bu Reklamı Kapat

Yani büyük bir şehri yaratmak için tarım, yeterli bir üretim şekli değildir. Az önce de belirttiğimiz gibi bir mekânın şehir olabilmesi için en temel gereklilik ticaret ve üretimdir. Bir şehir sadece "kendine yetecek kadar tarımsal üretim" ile geçinemez, temel ihtiyaç kadar tarımsal üretimin yanı sıra, üretilen malların bir kısmının sermayeleştirilmesi gerekmektedir. Köylü, hem kendisini besleyecek kadar üretim yapar hem de ticaret yapacak kadar artı ürün çıkarır. Çıkardığı artı ürünü de şehir pazarlarında satar.

Büyük ticaret şehirleri, deniz yolu ile ulaşımın kolaylığı nedeniyle genellikle kıyı şehirleridir. Bu sebeple, kıyı şehirleri, farklı kültürlerden tüccarları da kolaylıkla kendilerine çekerler. Hayvanların taşıyamayacağı kadar ağır yüklerin gemiler vasıtasıyla taşınabilir olması, kıyı şehirlerini ticarete çok daha uygun şehirler yapar. Denize kıyısı olmayan şehirlerde de dış ticaret kısmen görülse de, bu tür şehirlerde genellikle daha içine kapanık bir ticaret ağı mevcuttur. Kısacası şehir, aslında öz anlam olarak kırsaldan farklı olan, kırsaldan farklı bir iktisadi hayatı olan, hatta çoğunlukla zenginlerin ve yönetici sınıfın yaşadığı, şehrin içinde yaşamayan insanları da doğrudan veya dolaylı yoldan etkileyen, bölgesel bir merkezdir.

Bu Reklamı Kapat

Tarım ve Şehirleşme İlişkisi

Bilindiği üzere insanlar tarıma geçmeden önce avcı-toplayıcı yaşam tarzına sahiplerdi. Bu yaşam tarzında günün bir kısmı avlanmaya ve toplayıcılığa, geri kalan kısmı da dinlenmeye kalıyordu. Küçük gruplar halindelerdi ve sürekli hareketliydiler. Tarım devriminden önce insanların yerleşik yaşama geçtikleri çok nadiren görülmüştür.

İnsanlar, zamanla üretim bilincine kavuşarak tarım yapmaya başladılar. Bu süreç, elbette bir anda gerçekleşmedi; insanlar binlerce yıllık bir süreç sonucunda tarıma geçtiler ve bunun sonucunda toprağa bağlı olmanın bir sonucu olarak, yerleşik yaşam tarzı insanların vazgeçilmezi oldu. İnsanlar tamamen yerleşik yaşama geçtikten sonra eski alışkanlıklarını unuttular ya da alışkanlıklara farklı anlamlar yüklediler. Artık daha az tehlikedelerdi ve hatta çok daha az avlanıyorlardı. Avcılığı hayatta kalmak için yapmıyorlar, gelenek haline getirerek zevk için ya da savaş öncesi antrenman için avlanıyorlardı. Fakat insanlar avcı-toplayıcı zamanlarına göre daha çok emek harcıyor ve kendilerine daha az vakit ayırıyorlardı. Çünkü tarıma bağlı geçimde ürünleri yetiştirmek ayrı bir güç, ürünleri hasat etmek de ayrı bir fiziksel güç gerektiriyordu. Bu nedenle, insanların çok büyük bir vakti çiftçiliğe gitmek zorundaydı. Elbette saban gibi teknolojilerin icadı, bu işleri kolaylaştırmıştır; ancak bu zorluklara ek olarak, sadece tarım üzerinden geçime bağlı olmak insanlar için tehlike arz ediyordu. Çünkü ambarlar yanabilir ya da doğal nedenlerden dolayı o yılın hasadı çok az olabilirdi. Bu da kıtlık doğurabilir ve toplumsal yapının bozulmasına sebep olabilirdi.

Tarım devrimi sonrası yerleşik yaşam tarzında insanlar avcılık ve toplayıcılık zamanlarına göre daha kalabalıktı ve dolayısıyla daha fazla protein ve karbonhidrata ihtiyaç duyuyorlardı. Eğer hasat zamanındaki verim düşük olursa, az önce belirttiğimiz gibi kıtlık baş gösterir ve toplum büyük tehlikeye girerdi. Bu sorunun çözümü de, ürünleri depolamakta gizliydi. Ürünler depolanacak, eğer kıtlık baş gösterirse bu ambarlardaki ürünler tüketilecekti. (Aynı şekilde, tarım ürünleri dışında, yaşamak için kendilerine ve eşyalarına da kulübe inşa ettiler. Bunları dış etkenlerden korumak için de bütün köyün etrafına duvar ördüler.)[2]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu bir çözüm, fakat ürünlerin depolanması da farklı sorunları doğuruyordu: ürünlerin yanması ya da çalınması ihtimali. Muhtemelen bu sıralarda olacak ki, ambarları korumaya ihtiyaç duydular. Bu da tabii ki yönetim ya da halk tarafından seçilen bekçilerin çoğu vaktini buna ayırması demekti. Bekçiler artık tarım yapamayacaklarına göre, onlara hizmetleri karşılığında tarım ürünü verilmesi gerekiyordu. Bu noktada, "üretim fazlası" ürünler kabile yönetimi ya da şef tarafından "vergi" olarak toplanmaya başladı. İşte tam da bu kritik noktada, insanların kendilerini yönetmesi için kurduğu organizasyonun, insanların hayatına maddi açıdan müdahale etmeye başladığını görüyoruz.

Fakat konumuz devletlerin ortaya çıkışı olmadığı için, bu yazı kapsamında bu konunun detaylarına girmeyeceğiz. Özetle, insanların tarıma geçmesi, onları belirli bir mekâna bağlı hale getirdi ve o mekân özelinde kendilerine yeni bir yaşam alanı oluşturdular. Bu köylere, bugünkü metropollerimizin temeli demek mümkün.

tarım, buğday
tarım, buğday
Pixabay

Şehirlerde Sosyal İlişkiler

Şehirlerin toplumsal yapısı hiç şüphesiz ki kırsaldan çok farklıdır. Temel olarak, şehirlerde fiziki ilişkiler yakın, sosyal ilişkiler uzak; kırsalda ise tam aksine, fiziki ilişkiler uzak, sosyal ilişkiler yakındır.[3] Aslında insanların şehirlerdeki sosyal hayatını bir köy olarak ele almak mümkün. Şöyle ki: Kalabalık bir şehirde yaşayan bir birey, şehrin nüfusuna oranla çok az insanla sosyal etkileşime geçer. Etkileşime geçtiği insanlar genellikle akrabaları, okuldan ya da işten arkadaşları, ailesi ve herhangi bir hizmeti aldığı sektörün çalışanlarıdır. Binlerce insan içinde sadece belirli insan gruplarıyla etkileşime geçen bireyin sosyal hayatı, köy hayatına benzer. Köyde de belirli sınırlar içerisinde binlerce insanla değil, fakat tanıdığınız ve sürekli etkileşimde olduğunuz onlarca insanla yaşarsınız.

Pixabay

Açıklayacak olursak: Birey, özünde, bir nevi aidiyetçidir ve toplumun bir bölümüne ya da birimine ait olma ihtiyacı duyar. Yani binlerce insanın bulunduğu bir şehirde yaşasa bile sürekliliği olan sosyalliği sadece belirli insanlarla sağlamaya meyillidir. Fakat buradaki farklılık, kırsalın aksine, tanıdık insanları her gün görmemekte yatıyor. Köylerde herhangi bir insanı günde birkaç kez görmeniz mümkündür. Fakat şehirlerde, şehrin geneline yayılmış olan bir akraba grubu, belirli günlerde randevulaşarak, belirli "sosyalleşme alanlarında" ya da birbirlerinin evlerinde bir araya gelerek sosyalleşirler. Aynı şey, arkadaş çevresi için de geçerlidir.

Bunun tam tersi olarak, sadece bir mahallede bir arada yaşayan akraba grupları da mevcuttur. Örneğin Türkiye’den Almanya’ya göçen işçiler, kendilerini o topluma ait hissedemediklerinden olacaktır ki genel olarak aynı mahallelerde yaşamaya başlamışlardır. Bir arada yaşama güdüsünü şehirlerin farklı noktalarında görmek mümkündür. Bazı bireyler şehirlerde tanıdıkları ile bir arada yaşamayı tercih ederken, bazıları da gerek elde olmayan sebeplerle gerekse kendi seçimleri sonucunda, yukarıda belirttiğimiz gibi tanıdıklarından uzakta yaşar ve sadece belirli zaman dilimlerinde tanıdıklarıyla sosyalleşir.

Bu Reklamı Kapat

İşte "şehir" dediğimiz şey tam olarak budur: Farklı yaşayış biçimlerinin bir arada olması, şehirlerin önemli sosyolojik özelliklerindendir. Şehirler, her kültürden insanı barındırır ve çeşitli yaşayış tarzlarını da içinde tutar.

Yüksek Nüfuslu Bir Bölgenin Şehir Olamayabileceği Hakkında

Bugün herhangi bir insana "Şehir olarak adlandırabileceğimiz bir yerleşim yerinin, şehir olmasını sağlayan yegâne şey nedir?" sorusunu yöneltirsek, cevabı muhtemelen "nüfus kalabalığı" minvalinde bir cevap olurdu. Bir noktada doğru bir cevap vermiş olur; fakat bu cevap, her yerleşim yeri için geçerli değildir.

Nicel nüfusun fazla olması, o yerleşim bölgesini şehir olarak adlandırabilmemiz için yeterli değildir. Bazı şehirlerin nüfusu çok fazla, fakat niteliksiz; bazılarınınki de nicel olarak az, fakat oldukça niteliklidir. Buradan çıkardığımız asıl sonuç, bir yerleşim yerinin şehir olabilmesi için (nicel nüfus her ne kadar gerekli olsa da) o yerleşim yerindeki nüfusun oldukça nitelikli ve üretken olması gerektiğidir. Örneğin Avrupa’nın gelişmiş ülkelerinde bulunan ve nüfusunun oldukça az olmasına karşın nitelik oranı yüksek olan şehirler, dünyanın birçok gelişmekte olan ülkesinin şehirlerinden nüfus olarak az olsa da sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasal açıdan daha niteliklilerdir.

Yani, tekrarlamak gerekirse: Bir şehrin nicel nüfusu değil, nitel nüfusu önemlidir.[3] Niteliksiz, üretmeyen ve sadece tüketen insanların sayısı bir yerleşim yerinde her ne kadar yüksek olursa olsun, bu, o yerleşim yerinin kırsaldan ayrılmasını sağlamaz. Sosyolog L. Wirth, nüfusun şehirleşmedeki önemi hakkında şöyle söylüyor:[4]

Bu Reklamı Kapat

Yerleşim yerlerinde yaşayanların sayısının kentlileşmenin bir ölçütü olarak kabul edilmesinden kaynaklanan eksiklikler, çoğunlukla, nüfus yoğunluğu için de geçerlidir. İstersek, Mark Jefferson’un önerdiği gibi 1 mil karedeki nüfus yoğunluğunu 10.000 olarak alalım ya da Wilcox’un kentsel yerleşmeler için önerdiği ölçüt olan 1.000’i kabul edelim, nüfus yoğunluğunun belirgin toplumsal niteliklerle bağlantısı kurulmadığı sürece bu ölçüt kentsel toplulukları kırsal topluluklardan ayırt etmede bize nesnel bir temel oluşturamaz. Nüfus sayımlarımız, bir bölgenin gündüz değil gece nüfusunu dikkate aldığından, kentsel yaşamın en yoğun olduğu yer -kent merkezi- genellikle düşük nüfus yoğunluğuna sahip olarak görünür; eğer nüfus yoğunluğu gerçekten kentleşmenin bir göstergesi olarak kabul edilseydi, kentsel toplumu belirleyen en önemli ekonomik etkinliklerin bulunduğu sanayi ve ticaret bölgeleri gerçekten kentsel olarak değerlendirilemeyeceklerdi. Yine de bir kentin betimlenmesinde, kentsel toplumun, büyük bir yığılma ve göreli olarak yoğun bir nüfus toplanması özellikleri ile diğer yerlerden ayırt edilebileceği görmezden gelinemez. Kentin içinde doğduğu, geliştiği genel kültürel koşullarla birlikte ele alınması gereken bu ölçütler toplumsal yaşamda düzenleyici etmen olarak rol oynadıkları ölçüde sosyolojinin ilgi alanına girerler.

Bir örnek verecek olursak: Alışveriş merkezi sayısının yüksek olduğu bazı bölgelerin gündüz nüfusu binlerce kişiyi aşıp, 10.000 kişiye ve hatta 20.000 kişilere kadar çıkabilmektedir; fakat aynı bölgenin gece nüfusu sadece 1.000 kişi civarında kalabiliyor. İşte tam da bu noktada, nüfus yoğunluğunun bir bölgeyi şehir kategorisine sokamayacağı sonucuna varmış oluyoruz.

Kapitalizm ve Endüstriyalizmin Şehir Sosyolojisi Üzerindeki Etkileri

Tarihi bir geçmişi olmayan modern şehirlerimizi vücuda getiren olgu, hiç şüphesiz ki sanayileşme, üretim ve tüketim artışıyla doğru orantılı olarak kapitalizmdir. Tarihi bir geçmişe sahip olan şehirleri de geçmişteki üretim, tüketim ve pazar alışkanlıklarından ayırarak, "modern şehir" kalıbına sokan olgu da yine sanayileşme ve kapitalizmdir.

Fakat burada değinilmesi gereken bir nokta var: Evet, tabii ki modern şehirler kuşkusuz olarak sanayi üretimine, tüketime ve piyasaya bağlıdır. Ancak "Şehir Sosyolojisi" alanında şehrin tanımı yapılırken, "Şehir, diğer olgulardan tamamen arınmış bir gerçeklikle, öz olarak endüstriyalizmin ve kapitalizmin bir sonucudur." tanımı, kapitalizm-öncesi şehirlerin varlığını inkâr etmektedir. Özkan Açıkgöz bu duruma şöyle bir eleştiri getiriyor:[3]

Bu görüş doğru kabul edildiğinde, ilk olarak geçmişte şehir diye bilinen yerleşim yerlerinin, modernizm ve kapitalizmi tanımadığı için şehir sayılmaması gerekir. İkinci olarak, günümüz dünyasında herhangi bir şehir, tam anlamıyla modernleşememiş ve kapitalizme ayak uyduramamışsa, Şehir Sosyolojisinin inceleme alanı dışında olacaktır. Bu anlamda gelişmekte olan ülkelerin şehirleri tam da bu kapsamın dışında olanlara denk düşer. Böyle bir yaklaşımın benimsenmesi hiç de sağlıklı görünmemektedir.

Bir bölgede endüstriyel üretim yapılıyorsa, orada istihdam var demektir. Herhangi bir fabrikada çalışmaya başlayan bir işçi, ailesini de alıp fabrikanın yakınına yerleşecektir. Bunu diğer işçilerin de yaptığını düşünürsek, endüstriyalizmin şehirleşmedeki öneminin anlaşılması daha kolay olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Fiziğin Temelleri 1.Kitap (Halliday & Resnik)
  • Boyut: 23.5 X 27.5
  • Sayfa Sayısı: 560
  • Basım: 9
  • ISBN No: 9786053551898
Devamını Göster
₺220.00
Fiziğin Temelleri 1.Kitap (Halliday & Resnik)

Şehirlerin Sürdürülebilirliği

Şehirlerin, varlığını koruması gerekmektedir. Bir şehrin varlığını sürdürebilmek için, öncelikle kuruluş aşamasındayken bazı gerekliliklerin sağlanmış olması gerekiyor. İbn Haldun’a göre bir şehrin en temel ihtiyaçları su, verimli arazi, otlak ve koruyucu bir coğrafyadır. Şehir, insanların hayatta kalabilmeleri için herhangi bir tatlı su kaynağına yakın olmalıdır. Bu, insanların en temel gereksinimi olan su ihtiyacını karşılaması için çok önemlidir. İkinci olarak tarım için şehrin yakınlarında verimli arazilerin olması, üçüncü olarak şehirdeki hayvanlar için yakınlarda verimli otlakların olması ve son olarak da şehrin coğrafi olarak dış etkenlere karşı güvende olması gerekmektedir.[4]Bunlar, şehirlerin bugünkü teknolojiye kavuşmadan önceki gereksinimleridir.

Aynı gereksinimler, 21. yüzyılda da mevcuttur; fakat bu gereksinimleri karşılayabilmek artık daha kolaydır. Hatta İstanbul özelinde konuşacak olursak, İstanbul’da hayvancılık, şehrin doğu ve batı uçlarında ya da Avrupa Kıtası İstanbul’unun kuzey kısımlarında yapılmaktadır. Fakat ortalama 19-20 milyon insanı besleyecek kadar fazla hayvancılık yapılıyor mu? Tabii ki hayır. Anadolu’nun herhangi bir bölgesinde verimli olarak yapılan hayvancılık, İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa gibi büyük şehirlere gelişmiş bir lojistik ağıyla ulaşıyor. Aynı şeyi tarım için de söylemek mümkün.

Şehirlerin bu denli gelişim göstermesinin olumlu sonuçları olduğu kadar, olumsuz sonuçları da mevcut. Sanayi Devrimi sonrasında şehirlerin fabrikalaşmasının yanı sıra büyük çaplı insan göçlerine maruz kalması, kaynakların hızla tüketilmesine sebep oldu. İnsanların tüketim çılgınlığı furyasına kapılması, çevre ve şehrin sürdürülebilirliğini tehlikeye attı. Daha fazla tüketim, daha fazla üretim demektir. Özellikle 19. yüzyıldan itibaren dünya nüfusunun müthiş bir artış yaşamasıyla birlikle tüketimdeki artış, nüfusla doğru orantılı olarak yükseldi. Aşırı ve bilinçsiz tüketimin sonuçlarını, en basit şekilde İstanbul'da herhangi bir sahil kenarına giderek gözlemleyebilirsiniz: Bu kadar fazla insanın tek bir noktada toplanmış olmaları ve çevreyi "tükenmeyecek bir kaynak" olarak görmeleri, şehirlerin, hatta daha büyük çapta; dünyamızın ömrünü azaltmaktadır.

Sahildeki plastik atıklar
Sahildeki plastik atıklar
Pixabay

Sonuç

Geri dönüşüm, gürültü kirliliği, çevre kirliliği ve hava kirliliği gibi konuların, günümüzde çok büyük önem arz ettiğini biliyoruz. Şehirler bir nevi biyolojik bir canlılar gibilerdir; doğarlar, gelişirler ve hastalanırlar. Fakat, şehirlerin kurtarılabilmesi de mümkündür. İnsanların kendi iradeleriyle doğaya karşı bilinçlenmelerinin yolunu açarak tüketim çılgınlığı bir nebze de olsa önlenebilir. Bunun yanı sıra geri dönüşüme, atık su filtrelemesine, nüfus kontrolüne, çarpık kentleşmeye ve trafik sorunu gibi önemli konulara önem verilmesi şehirleri ve insanlığı kurtarabilir.

Sonuç olarak şehirler, yaşayan birer organizmadır ve doğum, gelişim, ölüm gibi gerçeklikleri vardır. Şehirlerde ölüm olgusu her ne kadar daha nadir olsa da, en nihayetinde bu da sürecin bir parçasıdır. Şehirler sosyoloji, ekonomi ve sanayi anlamındaki önde gelmişliği sebebiyle bugünün dünyasında çok önemli istihdam ve yaşam alanlarıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Muhteşem! 8
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Umut Verici! 4
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 08:09:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10161

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Canlılık Cansızlık
Yüz
Alzheimer
Süpernova
Deprem
Gerçek
Hamilelik
Sperm
2019-Ncov
Vegan
Zihin
Mikrop
Analiz
Irk
Ara Geçiş Türleri
Antropoloji
Sosyal Medya
Element
Aslan
Genetik Değişim
Samanyolu Galaksisi
Burun
Ana Bulaşma Mekanizması
Ölçüm
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.