Hava Tahmin Fabrikası: Lewis Fry Richardson, Hava Durumu Tahminlerini Nasıl Mümkün Kıldı?

Hava Tahmin Fabrikası: Lewis Fry Richardson, Hava Durumu Tahminlerini Nasıl Mümkün Kıldı? Altaplana
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
1,347 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Önümüzdeki altı saat için hava tahminlerine ulaşabilmek kaç saniyemizi alıyor? Cep telefonlarımızı kullanarak, en fazla 10 saniyede ulaşmamız mümkün. Bundan yaklaşık 100 yıl önce cevap, 6 hafta olarak veriliyordu ve elde edilen tahminin doğruluğu ise kesin değildi. Hele ki şu anki isabetlilik oranlarına nazaran...

Matematik, fizik, kimya, çevre bilim ve psikoloji alanlarında çalışmaları bulunan Lewis Fry Richardson, Eskdalemuir Gözlemevi'nde çalışırken, hava olaylarına merak duymaya başladı. Bu durumdan dolayı küçük çaplı gözlemler yapıyordu. Bu gözlemler, yazacağı kitabın ilk emareleriydi. Richardson sık sık zor koşullar altında çalışmasını sürdürse de bazı durumlar onu haddinden fazla zorlamıştı, keza ailesinden ve okuduğu okulun etkisinden dolayı savaşa karşıydı; yani vicdani retçiydi. Lakin bu sırada 1. Dünya savaşı patlak verdi ve Richardson savaşa katılmayacağını Eskdalemuir Gözlemevi'ne söylemişti. Ancak bu tavır pek de hoş karşılanmasa gerek ki Richardson, eğer savaşa dahil olmazsa daha sonraki hayatında herhangi bir üniversitede çalışamayacağını öğrendi. Richardson, savaşa zorla katılmayı kabul etti ancak vicdani retçi tavrından vazgeçmemişti.

Fransa'da silahsız bir şekilde ambulans şoförü olarak görev yapmıştı. Savaş döneminde boş zamanlarında hava tahmini ile ilgili çalışmalarına devam ediyordu; ancak Richardson'un başına ender rastlanan bir olay geldi: Hava tahminlerini yazdığı el yazmaları kaybolmuştu. Ancak şansı yaver gitmişti ve birkaç ay sonra kömürlüğün altında bulundu. Richardson'un çalışmaları da aslında bu kitabın kayboluşuna benziyordu çünkü çalışmalarını genellikle asistan olmadan yürüttü ve çoğu çalışması tek yazarlıydı.

Lewis Fry Richardson'un Eskdalemuir Gözlemevi'ndeki çalışma odası
Lewis Fry Richardson'un Eskdalemuir Gözlemevi'ndeki çalışma odası
UCD

Savaş bittikten sonra tekrar Eskdalemuir Gözlemevi'nde çalışmalarına devam etti. Richardson, hava tahminleriyle uğraşan ilk kişi değildi; ancak sayısal işlemlerle açıklamaya çalışan ilk kişiydi. Daha önceki hava tahminleri ile ilgili çalışmalardan yararlandığı gibi, Vilhelm Bjerknes ve çalışma arkadaşlarının yaptığı hava tahminlerinden de yararlandı. Bjerknes ve arkadaşlarının hava tahminleri karmaşık ve uğraştırıcı buluyordu ve karmaşık denklemleri basit aritmetik işlemlerine indirgeyebileceğine inanıyordu.

Reklamı Kapat

Bu bağlamda dokuz sene üzerinde çalıştığı hava tahminleriyle ilgili Sayısal İşlemlerle Hava Tahmini adlı kitabını 1922'de yayımladı. Kitabında bahsi geçen "hava tahmini", o dönemin şartlarına göre çok zor ve karışık olmakla birlikte, birçokları tarafından bir "fantezi" olarak görülüyordu ancak Richardson tarafından başarılmıştı!

Hava Tahmin Fabrikası Nasıl Çalışıyor?

Fantezi olarak düşünülen bu "hava tahmin fabrikası"; futbol sahası büyüklüğünde ve dünyaya benzeyen küresel formda, geniş bir merkezi odaya sahip, yaklaşık yirmi kat yüksekliğinde devasa bir bina olarak tasvir ediliyordu. Bu bina, henüz inşa edilmiş bir yapı değildi, bir modeldi ve kabaca, aşağıdaki gibi gözüküyordu:

Hava tahmin fabrikasının görselleştirilmiş hali
Hava tahmin fabrikasının görselleştirilmiş hali
EMS

Richardson, okurlarının, her biri mekanik bir hesap makinesiyle donatılmış 64.000 insan "bilgisayar"ı içeren bir "Tahmin Fabrikası"nı kafalarında canlandırmalarını istiyordu. Bu dönemde bilgisayarlar, henüz makina değillerdi ve bir insan mesleğiydi. Bilgisayarların işi, hesap yapmaktı.

Bu hava tahmin fabrikasının duvarlarında, kırmızı ve beyaz damalara bölünmüş, dünyanın yaklaşık yarısının görülebildiği bir harita vardı. Kırmızı hücrelerdeki sayılar, model seviyelerindeki basıncı temsil ederken beyaz hücrelerdekiler ise moment veya rüzgarları temsil ediyordu. Her bir "insan bilgisayar" (veya hesap makinesi), dünyanın kendi çeyreğindeki hava durumuna ilişkin diferansiyel denklemleri çözmekten sorumlu olacaktı.

Odanın ortasında bulunan kuledeki kişi bu operasyonu yönetiyor ve yanıp sönen ışıklar veya hava basıncıyla çalışan borular vasıtasıyla gönderilen mesajlarla iletişime geçiyordu. Bu mesajlar sessiz bir odada kodlanarak radyo yayın istasyonuna gönderiliyordu. Böylelikle koordineli bir çalışmayla gelecekteki hava tahmini yapılabiliyor olacaktı. Hava tahminini bu şekilde gerçekleştirmek, minimum yedi saat olmakla birlikte, aylarca sürebilirdi.

Ne yazık ki dönemin şartlarında bu tür bir yapıyı inşa edip, böylesi bir operasyonu sistemli bir şekilde yönetmek mümkün gözükmüyordu. Bu nedenle Richardson, umudunu şöyle anlatıyordu:

Belki de gelecekte bir gün, bu hesaplamaları havadaki gelişmelerden hızlı hale getirmenin maliyeti, bu bilginin elde edilmesiyle insanlığın sağlayacağı tasarruftan az olacak. O zamana kadar bu yöntem, bir hayalden öteye gidemiyor.

Ancak daha sonraki yıllarda 2. Dünya Savaşı için geliştirilen bilgisayarlar aracılığıyla 24 saatlik hava tahmini yapmak sadece 24 saat almaya başlamıştı bile! Yani Richardson'un "fantezi" olarak adlandırdığı hava tahmini, çoktan gerçekleşmeye başlamıştı. Böylelikle bu çalışma, günümüz hava tahminlerinin temellerini atmış oldu.

Richardson, 1922'deki kitabına ek olarak, sayısal hava tahminleri üzerine yaklaşık 30 makale yayınladı ve bu makalelerde, kalkülüs ve difüzyon teorisine, özellikle atmosferdeki girdap difüzyonuna katkıda bulundu.

Reklamı Kapat

Richardson, Eylül 1953'te evinde öldükten bir yıl sonra, BBC televizyon kanalında ilk hava durumu haberleri verilmeye başlandı.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 6
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Tebrikler! 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • L. F. Richardson. (2007). Weather Prediction By Numerical Process. ISBN: 9780521680448. Yayınevi: Cambridge University Press. sf: 219-220.
  • N. P. Gleditsch. (2019). Lewis Fry Richardson: His Intellectual Legacy And Influence In The Social Sciences. ISBN: 9783030315894. Yayınevi: Springer Nature. sf: 1-12.
  • A. Vulpiani. (2014). Lewis Fry Richardson: Scientist, Visionary And Pacifist. Lettera Matematica, sf: 121-128. doi: 10.1007/s40329-014-0063-z. | Arşiv Bağlantısı
  • J. Gribbin, et al. (2013). Derin Basitlik (Kaos, Karmaşa Ve Yaşamın Ortaya Çıkışı). ISBN: 9786051067780. Yayınevi: Alfa Yayınları. sf: 76-77.
  • Maths History. Weather Forecasting. Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: Maths History | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/07/2021 08:42:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9858

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Güneş
Hidrojen
Aslan
Şempanzeler
Sinir Hücresi
Astronomi
Tehlike
Yas
Okyanus
Duygu
Nükleer
Kütle
Zihin
Neandertal
Mikoloji
Metabolizma
Yavru
Radyasyon
Yok Oluş
Sars Mers
Organ
Dişler
Sars Virüsü
Köpekgil
Doktor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın