Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Haber-Bosch Döngüsü ile Dünyayı Beslemek: Kimya Mühendisliği, Gıda Üretim Verimliliğini Nasıl Arttırdı?

Aynı Bilimsel Süreç, Hem Patlayıcı Yapımında Hem de Besin Üretiminde Kullanılıyor!

Haber-Bosch Döngüsü ile Dünyayı Beslemek: Kimya Mühendisliği, Gıda Üretim Verimliliğini Nasıl Arttırdı?
9 dakika
2,978

Hiçbir kimya mühendisliği başarısı, birçok buluşun çift yönlü yapısını Haber-Bosch prosesi kadar iyi gösteremez. Endüstri kimyageri Fritz Haber tarafından geliştirilen, kimya mühendisi Carl Bosch tarafından ölçeği büyütülen Haber-Bosch prosesi, havadaki azotu alır ve amonyağa çevirir. 

Bu yöntem, sentetik gübre üretimi ve dünyanın artan nüfusu için yeterli gıdayı üretebilmeyi mümkün kılmıştır. Haber-Bosch prosesi1 olmadan gerçekten de bugün ürettiğimiz gıda miktarının ancak üçte ikisini üretebiliyor olurduk ve dünya nüfusunun da buna bağlı olarak azalması gerekirdi.

Bu Reklamı Kapat

Fritz Haber (1868-1934)
Fritz Haber (1868-1934)
Wikimedia Commons

Öte yandan azot, aynı zamanda, güçlü patlayıcıların üretiminde ana hammadde olarak kullanılır. Almanya I. Dünya Savaşı'nın ilk evrelerinde doğal amonyak kaynaklarını tükettiği zaman, yapay amonyak oluşan boşluğu doldurmak için oradaydı. Haber-Bosch prosesi olmadan I. Dünya Savaşı oldukça kısa sürmüş olurdu.

Tam bir vatansever olan Haber, I. Dünya Savaşı'nda Almanya'nın çıkarları için kimyasalların kullanımı üzerine yaptığı çalışmalar sebebiyle ün kazanacaktı. Haber, 1915 yılında Ypres'te gerçekleştirilen ilk büyük çaplı klor gazı salınımını denetledi ve yönetti.

Bu Reklamı Kapat

Carl Bosch (1874-1940)
Carl Bosch (1874-1940)
Wikimedia Commons

Kıtlığı Bertaraf Etmek

Buna rağmen Fritz Haber haklı olarak en çok Haber-Bosch prosesi ve bu prosesin büyüyen dünya nüfusunun beslenmesine yönelik katkısıyla hatırlanır. Sanayi Çağı'nın doğuşu ve şehirlere gerçekleşen büyük göçten dolayı, toprağı besinle doldurmak için gübreler olmazsa olmazdı. Şili guanosu2 gibi doğal gübreler sınırlı kaynaklardı ve eğer bilim kurtarmaya gelmeseydi kıtlık yaşanması kesindi.

Sorunu çözmek, Haber ve Bosch'a kimyada iki Nobel Ödülü getirdi. Haber 1918'de, Bosch ise 1931'de Nobel Ödülü kazandı.

Sorun azotun atmosferde bolca bulunmasına rağmen, içerdiği üçlü bağların molekülünü son derece kararlı yapması ve bu sebeple bağlanmasını da çok zor hâle getirmesiydi. Haber, bu sorunu çözme kararı alan Walther Nernst ve Henry Le Chatelier gibi kimyagerlerden biriydi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Patikalar ve Çıkmaz Sokaklar

Haber ilk başta bir gök gürültülü fırtınada meydana gelen doğal süreçleri taklit ederek, elektrik boşalımları yardımıyla azot oksit üretmeyi denedi. Fakat verim çok düşüktü ve proses o kadar zahmetliydi ki Haber bu yöntemi kullanışsızlığından bıraktı.

Sonrasında Haber yüksek sıcaklıkta senteze yatırımda bulundu ve bir dereceye kadar da başarılı oldu, hatta 1905'te az miktarda azot üretmeyi başardı. Ancak 1000ºC civarındaki sıcaklıklarda elde edilmiş %5 verimden dolayı hayal kırıklığına uğramıştı. Daha iyi katalizörler3 veya yüksek basınç gerekliydi. Fakat yüksek basınçta sentez henüz başlangıç aşamasındaydı ve uygun araç gereç sayıca azdı. Nitekim azotun yüksek basınç altında bağlanmasını ilk öneren kişi olan Le Chatelier, kısmen kuvvetli bir laboratuvar patlamasından sonra vazgeçmişti.

1908'e gelindiğinde, öğrencisi Robert le Rossignol ile çalışan Haber, yüksek basınç yolu ile uğraşmaya karar verdi. Bu iyi bir seçimdi. Bir yıl sonra, bir osmiyum ve uranyum katalizörü üzerinde, 550°C'de yaklaşık 175 atmosfer basınçla çalışan ve % 15'lik amonyak üreten bir prosesin patentini aldılar.

Haber'in prosesine ait 1908 tarihli bir patent (BASF'nin izinleriyle).
Haber'in prosesine ait 1908 tarihli bir patent (BASF'nin izinleriyle).
The Chemical Engineer

Laboratuvardan Sanayiye

Proses kısa süre sonra "Badische Anilin und Soda Fabrik"e (günümüzde kısaltması olan BASF ile bilinir) verilmişti. BASF ise prosesin ölçeğinin büyütülmesi için kimya mühendisi Carl Bosch'u görevlendirdi. Bosch daha sonraları şöyle demişti:

Bir tesisin inşaatı gerçekleştirilmeden önce mutlaka çözülmesi gereken üç ana sorun olduğu açıkça ortadaydı. Bunlar, hammaddelerin, yani hidrojen ve azot gazının, şimdiye kadar mümkün olandan daha düşük bir fiyata tedarik edilmesi; etkin ve kararlı katalizörlerin imalatı; ve son olarak ekipmanın yapımıydı.
Bosch'un orijinal reaktörü (BASF'nin izinleriyle).
Bosch'un orijinal reaktörü (BASF'nin izinleriyle).
The Chemical Engineer

Ucuz ve neşe verici

Haber'in elektroliz yoluyla hidrojen üretim prosesi tıpkı diğer prosesler gibi ölçek büyütmeye elverişli değildi. Bilinen diğer hidrojen üretim prosesleri de ya çok pahalıydı ya da hidrojeni çok büyük safsızlıklarda4 üretmekteydi.

Bu Reklamı Kapat

Bosch ve takımı neticede su gazının5 (hidrojen ve karbon monoksit içeren bir sentez gazı) tek pratik çözüm olduğunda karar kıldılar. Şirket, saf hidrojeni yeni geliştirilmiş Linde-Frank-Caro prosesi ile özütledi. Bu proses su gazını birkaç aşamada -205ºC'ye soğutuyordu, bu sıcaklıkta su gazında bulunan hidrojen dışındaki tüm elementler sıvı hâle geçmekteydi.

İkinci büyük katkı ise uranyum-osmiyum katalizörünün daha pratik bir alternatif ile değiştirilmesiydi. Osmiyum elementi ölçek büyütme için uygun değildi çünkü küresel kaynaklar sadece birkaç kilogram miktarındaydı. Uranyum ise pahalıydı ve su ile oksijene karşı oldukça hassastı. Bosch'un asistanı olan Alwin Mittasch'ın demir oksit esaslı bir katalizör karışımını mükemmelleştirmesi için 20,000 deney gerekecekti. Katalizör türünün ilk örneğiydi, osmiyum ve uranyum kadar iyi iş görüyordu. Kolayca bulunabiliyordu ve ucuzdu. Bu katalizör günümüzde hâlen kullanılmaktadır ve Mittasch da katalitik kimyanın6 büyük öncülerinden biri olarak hatırlanıyor.

Basınçlı Tank

Bosch, en büyük başarısının üçüncü sorun olan tepkimenin yüksek sıcaklık ve basınçlarına dayanabilecek bir reaktörün nasıl yapılacağının çözümlenmesi olduğuna inanmaktaydı. Yüksek basınç kimyası hâlâ çok yeni bir alandı ve uygun ekipman mevcudu azdı. Var olan tek yüksek basınç prosesi, Linde'nin yumuşak lehimli bakırdan bir reaktör kullanan hava sıvılaştırma prosesiydi. Bu proses yüksek sıcaklık uygulamalarına tamamen elverişsizdi.

Bosch'un ilk işi yeni bir laboratuvar tipi reaktör geliştirmekti. Bunun için Haber'in orijinal tasarımını yeniden modelleyerek, sağlam ve güvenilir bir reaktör tasarladı. Mittasch mükemmel katalizör arayışındayken, 24 örnek tasarım birkaç yıl durmaksızın çalıştı.

Bu Reklamı Kapat

Küçük tepkime odaları, Bosch'un ölçek büyütmede karşılaştığı sorunların hiçbirini göstermedi. Dış basıncı taşıyan parçalar da hava soğutma tarafından sabit tutulabilecek kadar küçüktü. Sadece iç parçalarda hafif bir mekanik gerilim bulunmaktaydı.

Bosch,

"Üretim aracı olarak daha küçük bir dönüştürücü yapmaya başladığımızda bu durum değişecekti."

demişti. Haber de benzer bir girişimde bulunmuştu ancak alet birkaç saat çalıştıktan sonra arızalanmıştı. Bosch'un takımı bu yüzden tepkime odası olarak çok sağlam, dıştan ısıtmalı, temaslı bir boru tasarladı. Buna rağmen işlerini şansa bırakmamışlardı. Bosch bu konu hakkında şöyle demişti:

Hidrojen yüksek basınçta açığa çıktığında sıklıkla kendiliğinden tutuşmasıyla ortaya çıkan yangınlara ve alev tepmelerine zamanla aşina olduğumuzdan, ekipmanı dikkatli davranarak endüstriyel faaliyetlerin gerçekleştirildiği yoğun merkezlerden uzakta, sağlam ve güçlendirilmiş betonarme bir odaya yerleştirdik.

Bu akıllıca bir yöntemdi: 80 saatlik bir çalıştırma sonrasında malzeme kırılgan hâle geldi ve borular patladı. Hidrojenin karbon çeliğindeki perliti dekarbonize7 edip, demirle kırılgan bir alaşım oluşturduğu ortaya çıkmıştı.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Anne Baba Sihri Set (3 Kitap)

Ünlü psikolog ve aile terapisti Hedvig Montgomery, 23 dilde yayımlanıp büyük beğeni toplayan Anne Baba Sihri’nde uyumlu, kendine güvenen, bağımsız ama aidiyet duygusu gelişmiş çocuklar yetiştirebilmek için öncelikle çocuğunuzu ve kendinizi daha iyi tanımanızın, birlikte bir biz yaratmanızın neden sihrin ön koşulu olduğunu gösteriyor. Ve yeri geldiğinde kendi ailevi deneyimlerini açık yüreklilikle paylaşarak bu güvenli bağı nasıl inşa edebileceğinizi anlatıyor. Çünkü bu bağ bir kez doğru kurulduğunda, yaşanacak bütün sıkıntılara, hastalıklara, uykusuz gecelere direnecek ve yaşam boyu çocuğunuzun yanında olacak.

Anne Baba Sihri serisinin ikinci kitabı Hoş Geldin, bebeklik dönemine, o büyülü ve fırtınalı 24 aya odaklanıyor. Hayatın ilk yılları sevgiyi büyütmek içindir. Diğer her şey bundan sonra gelir. O sizin çocuğunuz. Sizin mucizeniz. Şimdi kollarınızın arasındaki bu varlık bir gün kendi ayakları üzerinde yürüyecek… O güne kadar birlikte bir ritim yakalamalı, beraber olmaktan mutlu olacağınız bir aile yaratmalı, çocuğunuzun kabul gördüğü ve ihtiyaç duyduğu her an dönebileceğini bildiği bir alan inşa etmelisiniz: Bir yuva.

Serinin üçüncü kitabı Keşif Yılları, 2-6 yaş dönemini kapsayan kreş ve anaokulu yıllarına odaklanıyor. Montgomery bu kitabında, çocuğun öğrenme sürecine eşlik etme, teknolojik alet kullanımı, dönemsel krizler, kardeş ve akran ilişkileri, inatlaşma, çocuğun duygularını görme, sınır koyma ve rehberlik etme gibi zorlayıcı pek çok alanda ebeveynlere ışık tutacak önerilerini yalın ve içten bir dille sunuyor.

Setin içerisindeki kitaplar:

Devamını Göster
₺135.00
Anne Baba Sihri Set (3 Kitap)

Bosch bu sorunu ilk kaplamalı tepkime odasını tasarlayarak çözdü: Yumuşak çelikle ince bir şekilde kaplanmış bir basınç taşıyıcı çelik ceket ile. Tehlikeli basınç yükselişlerini önlemek için hidrojenin kaplamanın içinden yayılarak, ceketteki oluk ve deliklerden sızmasına izin veriliyordu.

"Çözüm basit görünüyordu ve gerçekten de öyleydi ancak bütün prosesin geliştirilmesi büyük veya küçük ölçekte buna bağlıydı."

diyordu Bosch.

Güvenlik Değerlendirmeleri

Bu, Bosch'un sorunlarının sonuncusu değildi: Isı değiştirici oldukça verimsizdi, basınç taşıyan çelik ceketler uzun süre çalıştıktan sonra hâlâ bükülmeye ve patlamaya meyilliydi. Bosch o zamanın kurallarına aykırı olarak, reaktörü içten ısıtmayı denediğinde bu sorun çözülecekti. Kompresörler de8 güvenilir değildi ve sızdırma eğilimi gösteriyordu. Bu durum sızan gaz hidrojen olduğu zaman kabul edilemez bir risk yaratır, hiçbir kimyasal tesisinin günde en az bir kere arızalanan kompresörlerle çalışamayacağını söylemeye gerek bile yoktur.

Bosch'un takımı sadece kendi kompresörlerini üretmekle kalmadı, aynı zamanda sıcaklığı, gaz akımının şiddetini ve tepkime odasındaki gazın bileşimini ölçmek için kendi gözlem cihazlarını tasarlamak zorunda kaldı. Bu cihazlar 20 yıl sonrasında raflarda hazır olarak bulunabilecekti ancak Bosch, Haber'in tasarımının ölçeğini büyütürken hiç duyulmamış şeylerdi.

Bosch aynı zamanda sağlık ve güvenlik konusunda oldukça bilinçliydi ve tesisin rekor hızda durdurulması ve tahliyesi için sayısız hızlı kapama vanası ve ekipman tasarlamıştı. Bosch bu konu hakkında şöyle demişti:

Yıllar boyu yeterli tecrübeyi edinmeyi başardık, özellikle de savaş sırasında Oppau'daki çalışmalar üst üste her gece bombalanırken. Bugün de hâlâ kimsenin çok dikkatli olamayacağı kanaatindeyiz.
BASF'nin Oppau fabrikaları, 1913 dolayları (BASF'nin izniyle).
BASF'nin Oppau fabrikaları, 1913 dolayları (BASF'nin izniyle).
The Chemical Engineer

Doğa En İyisini Bilir

Haber-Bosch prosesini kullanan endüstriyel düzeydeki ilk tesis 1913 yılında BASF Oppau'da çalışmaya başladı. Neredeyse 100 senedir hiçbir şey değişmedi ve bu proses hâlâ dünya genelinde kullanılmakta.

Pixabay

Ancak Haber bunun değişeceğini öngörmüştü:

Azot bakterileri bizlere Doğa'nın nasıl taklit edeceğimizi henüz bilmediğimiz yöntemleri, canlı madde kimyasının karmaşık biçimleriyle hâlâ anladığını ve kullandığını gösteriyor. Bırakalım toprağın azotla gübrelenmesinin gelişimi, bu esnada insanlığa yeni besleyici zenginlikler getirmeye yetsin ve kimya endüstrisi, güzel topraklarda ekmeğini taştan çıkaran çiftçinin yardımına koşsun.

Dipnotlar

  1. Proses: Süreç. Kimya mühendisliği ve çeşitli bilim dallarında herhangi bir şeyi korumak veya değiştirmek için üzerinde uygulanan fiziksel veya kimyasal işlemlerin tümüne verilen isim.
  2. Şili guanosu: “Guano” terimi neredeyse hiç yağış almayan, sıcak ve kuru iklim bölgelerinde bulunan dışkı, yumurta kabuğu ve ölü deniz kuşlarının leşlerinden oluşan doğal mineral yataklarına verilen isimdir (Schnug, Jacobs, Stöven, "Guano: The White Gold of the Seabirds"). 19. yüzyılda Haber-Bosch prosesi keşfedilinceye kadar modernleşen tarımda hammadde olarak kilit rol oynamıştır. Avrupa ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletleri 19. yüzyılda Peru, Şili gibi bölgelerden köleler yoluyla guano temin etmekteydi. İleri okuma için: Evan D.G. Fraser, Andrew Rimas, "Empires of Food: Feast, Famine, and the Rise and Fall of Civilizations" ( ISBN 978-1-4391-1013-3)
  3. Katalizör: Kendisi değişmeksizin, kimyasal bir tepkimeyi sağlayan ya da tepkimenin hızının değişmesine yol açan madde.
  4. Safsızlık: Herhangi bir maddenin saflık oranını azaltan durum. Maddenin içerisinde bulunan diğer materyaller maddenin saflığını azaltarak safsızlığını artırır.
  5. Su gazı: Karbon monoksit ve hidrojen gazından oluşan gaz karışımıdır. Sentez gazından üretilir.
  6. Katalitik kimya: Katalizörlerin yapısı ve kimyasal tepkimeler üzerindeki etkileriyle ilgilenen kimya alt dalı.
  7. Karbon çeliği: Ağırlıkça %2.1 oranında karbon içeren çelik çeşididir. Perlit: Asitlik özelliği gösteren volkanik bir cam çeşidi. Dekarbonizasyon: Herhangi bir maddenin karbon oranının düşürülmesi işlemi.
  8. Kompresör: Çeşitli gazları ve gaz karışımlarını atmosfer basıncından daha yüksek basınçlara çıkarmaya yarayan alet.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/08/2022 09:34:43 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8033

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Yüzey
Hamile
Yanlış
Halk Sağlığı
İhtiyoloji
Klinik Mikrobiyoloji
Obstetrik
Nükleer Enerji
Radyasyon
Meteor
Atom
Biliş
İletişim
Köpekgil
Biyoloji
Özellikler
Yiyecek
Eğitim
Mit
Karanlık
Popülasyon
Botanik
Nükleik Asit
Diş Hekimliği
Ara Tür
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.