Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Güzelliğin Evrimsel Süreçteki Rolüne Meydan Okumak: Güzelliğin Gerçekten Evrimsel Anlamı Var mı?

Güzelliğin Evrimsel Süreçteki Rolüne Meydan Okumak: Güzelliğin Gerçekten Evrimsel Anlamı Var mı?
9 dakika
6,551
  • Ornitoloji
  • Cinsel Seçilim

Eşler hakkındaki estetik yargılar adaptasyonla ilişkilendirdiğimiz özelliklere her zaman bağlı mıdır ve aktarmaya değer mi? Yoksa güzellik tesadüfen mi gelişmiştir? Bir süre önce, Stanfordlu bir fizikçi beni şaşırtan retorik bir soru sordu:

Neden bu kadar çok güzellik var?

O söyleyene kadar dünyada bu kadar çok güzellik olduğunu düşünmemiştim. Fizikçi Manu Prakash, denizyıldızı larvalarının suda oluşturduğu desenlerle büyülenmişti fakat kendini oldukça zorlu bir bilmecenin içinde buldu: Güzellik neden var? Sahi, güzellik neden var?

Bu Reklamı Kapat

Yale Üniversitesi'nde evrimsel biyolog ve kuş bilimcisi olan Richard O. Prum, yeni kitabı The Evolution of Beauty: How Darwin’s Forgotten Theory of Mate Choice Shapes the Animal World — and Us'ta bu soruya kısmi bir cevap sunuyor. Prum tek bir güzellik türü ("Oo, çok güzel/yakışıklı değil mi?" çeşidi) hakkında yazdığı kitabında genel olarak kuşları anlatıyor, insanları değil. Cevabı kısaca şöyle: Dişi kuşlar böyle seviyor.

Bu görüş akışkan dinamiğini veya gece göğünün çekiciliğini anlamamıza yardımcı olmuyor ancak Dr. Prum, Charles Darwin'in şu anda bile devrim niteliğindeki bir görüşünü hayata geçirmeye ve geliştirmeye çalışıyor.

Bu Reklamı Kapat

Fikir şöyle: Kuşlar eşlerini seçerken (ki kuşlarda seçen, çoğunlukla dişilerdir) sadece "estetik" olarak adlandırabileceğimiz seçimler yapar. Kuşların bir güzellik algıları vardır. Dr. Prum bunu "birlikte evimleşen cazibe" olarak tanımlıyor. Kuşlar, genellikle süslü tüyler şeklinde olan o güzelliği arzularlar ve onların arzuları evrimin akışını değiştirir.

Bütün biyologlar kuşların eşlerini seçtiklerini kabul eder; fakat şu andaki hâkim görüşe göre seçilen eş sağlık ve iyi genler açısından uygun başarısı en yüksek olandır. Herhangi bir süs veya desen, uyum başarısının yüksek olduğunun belirtisidir. Bu tür yararlı bir özellik nesneldir. Dr. Prum'ın (veya Darwin'in) güzellik kavramı ise, estetik çekicilikten başka bir anlam taşımayan, daha öznel bir kavramdır.

Dr. Prum, evrimsel biyologların yararlılık ve güzellik, nesnellik ve öznellik konularına ilişkin varsayımlarını tekrar gözden geçirmelerini istiyor. Aynı zamanda evrimin teknik yönlerine uyup uymadığına dair açık bir mesajla halka ulaşmak istiyor. Prum, kendi eşini seçme arzusunun sadece insanlara ait bir özellik olmadığını söylüyor. Ördekler, sülünler ve diğer canlılarda da bu özellikler bulunur. Dr. Prum, New Haven yakınlarındaki bir kumsalda yapılan kuş gözlemciliği gezisinde şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Seçim özgürlüğü hayvanlar için önemlidir. Bunu gerçekten anlamaya ya da anlatmaya çalışmak yerine, üstünkörü açıklamalarla geçiştirmeye çalışıyorduk. Bu kitabın getireceği büyük değişikliklerden biri budur.

Kitap, ayrıntılı bilimsel analizlerden spekülasyonlara kadar her düşünceyi içeriyor. Prum, meslektaşlarının her konuda onunla aynı fikirde olmasını beklemiyor. Aslında, gelebilecek entelektüel çatışmaları düşündüğünde gözleri parlıyor. Samimi bir gülümsemeyle şöyle diyor:

Aslında, benimle aynı görüşte olan kimseyi tanımıyorum. Hatta kendi öğrencilerim bile henüz o noktada değil.
Richard O. Prum, Connecticut'taki East Rock parkında kuş gözlemciliği yürüyüşünde.
Richard O. Prum, Connecticut'taki East Rock parkında kuş gözlemciliği yürüyüşünde.
New York Times, Christopher Capozziello

Dr. Prum'ın görüşlerini kavramak için biraz tarihe bakalım: Darwin, doğal seçilimle gerçekleşen evrim fikrini önermişti, yani uyum başarısı en yüksek olanın hayatta kalması fikrini. Basitçe söylemek gerekirse canlılar hız, renk, koklama hissi gibi kalıtsal özelliklerinde değişiklik gösterirler. Daha uzun yaşayan veya daha çok yavruya sahip olan bireylerin özellikleri daha yaygın hale gelir. Böylece zamanla daha hızlı antilopların daha çok yavruları olur, bu yavrulardan en hızlıları daha çok ürer ve sonuç itibariyle antilop çok hızlı bir hayvan haline gelir.

Fakat üremek için sadece çiftleşinceye dek hayatta kalmak ve sağlıklı olmak yeterli değildir. Bir eş bulmak zorundasınızdır ve -birçok türde- eşiniz sizi seçmelidir. Bu süreç cinsel seçilimdir. Kuşlarda seçici olan genellikle dişilerdir. Dişi kuşların seçimleri, erkek kuşların inanılmaz derecede güzel renkli ve muhteşem birer dansçı olmalarını, çardak kuşları gibi bazılarının da dişilerine göz alıcı yuvalar yapmalarını sağlar. Örneğin, dişiler uzun kuyruklu erkeklerden hoşlanırsa, uzun kuyruklu erkeklerin daha fazla yavrusu olur ve bu yavrulardan en uzun kuyruklu olanları daha çok ürer. Sonunda, uzun kuyruklu bir kuş türü oluşur.

Scarborough'daki Toronto Üniversitesi’de dekan yardımcısı olan, cinsel seçilim üzerine araştırma yapan ve evrim konusunu öğreten evrimsel biyolog Maydianee Andrade şöyle diyor:

Soruyu aslında şöyle sorabiliriz: Dişiler eşlerini seçerken onları yem arıyormuş gibi düşünebiliriz. Peki, ne arıyorlar? Arkanızda dev bir kuyruk taşıyorsanız bu, dişilere bir şey ifade ediyor olabilir. Büyük ve ağır bir kuyruk taşıyarak hayatta kalan erkek kısa bir kuyrukla hayatta kalan erkekten daha etkileyicidir.

Ancak hayatta kalmanın bununla hiçbir ilgisi olmayabilir. Bazı dişi ispinozlar, beyaz yumurtalarını kamufle etmek için yuvalarını beyaz tüylerle kaplar. Bir deneyde, kafalarında beyaz tüyler olan erkekleri diğerlerinden daha çok tercih etmişlerdi. Bu, estetik bir tercih gibi görünüyordu ve ayrıca zevklerin tartışılamayacağını da kanıtlamış oldu.

Bu Reklamı Kapat

Avustralya'da bir erkek çardak kuşunun dişi kuş için sergilediği eser.
Avustralya'da bir erkek çardak kuşunun dişi kuş için sergilediği eser.
Matthias Breiter/Minden Pictures

Darwin, seçilime dayalı eş seçiminin doğal seçilimden farklı olduğunu ortaya sürmüştü. Çünkü dişiler sağkalım, hız, güç gibi bazı nesnel niteliklere göre değil de genellikle gördükleri güzelliklere göre karar veriyorlardı. O dönemin bilim insanları, biraz da dişilere yapılan vurgudan dolayı bu görüşe olumsuz tepki göstermişti. Doğal seçilimin önceleri büyük bir destekçisi olan ama sonra doğal seçilimi eleştiren İngiliz biyolog George Jackson Mivart şöyle yazmıştı:

Huysuz dişi kaprisi dengesizliğinin yaptığı seçilim eylemiyle hiçbir renk tutarlılığı üretilemezdi.

Darwin ile aynı zamanda evrim teorisini ortaya koyan Alfred Russel Wallace, renklerin ve desenlerin bir anlam ifade ettiği fikrini savunuyordu. Bu işaretler ya doğru türün bir erkeği olduğunun göstergesiydi ya da altındaki uyum başarısının belirtisiydi. Belki de sadece güçlü ve sağlıklı bir erkek böyle büyük ve güzel bir kuyrukla hayatta kalabilirdi.

Evrim teorisinin doğduğu yıllarda bilim insanları cinsel seçilimin nasıl işlediğini tartışıyorlardı. Genlerin keşfedilmesi ve diğer pek çok gelişmede de bu tartışmaya devam ettiler.

Prum’ın Michigan Üniversitesi'nde yüksek lisans yaptığı ve şu anda Auburn Üniversitesi'nde profesör olan Geoffrey Hill ile aynı ofisi paylaştığı 1980'li yıllara ilerleyelim.

Bu Reklamı Kapat

O yıllardaki hâkim evrim düşüncesi renk, desen gibi süslerin ve göz alıcı tüylerin bir uyum başarısı göstergesi olduğu fikrine doğru kaymıştı. Dr. Hill, en süslü hayvanların en iyi erkekler olduğunu belirtiyor. Bu, genetik uyum başarısının "dürüst sinyal"lerle dışa yansımasıdır. Hill, bu fikrin eski güzellik fikrini ezip geçtiğini söylüyor.

Büyük argus sülününün kanat tüylerinin yakın plan görüntüsü.
Büyük argus sülününün kanat tüylerinin yakın plan görüntüsü.
Paul D. Stewart/Minden Pictures

Dr. Hill en baştan beri tamamen ikna olmuştu ve hayvanlardaki süsleri "dürüst sinyal" olarak açıklayabileceğinden emindi. Ancak, sonradan görüşlerini tekrar gözden geçirdi. Ona göre, bazı aşırı süslerin sinyalle ilgisi yoktu, daha çok Dr. Prum'un desteklediği türden bir işlemin sonucuydu o süsler. Dr. Hill şöyle devam ediyor:

Tavuskuşunun kuyruğunu 'dürüst sinyal' ile açıklayamazsınız.

Dr Hill, Prum'un fikrinin çok önemli olduğunu ama bu fikre kendini biraz fazla kaptırdığını söylüyor. Kitap için şunları söylüyor:

Harika bir kitap, canla başla çalışılarak yazıldığını söyleyebilirim ama bilimsel olarak hayal kırıklığı yarattı.

Dr. Hill, Darwin’in kendisinin de cinsel seçilim üzerine yaptığı çalışmalardan memnun kalmadığını söylüyor. Evrimsel biyolojinin hâkim görüşü dişinin keyfi seçimi fikrine karşı değildir. Dr. Hill yakın bir zamanda cinsel seçilimi açıklamaya yönelik birkaç farklı süreci birleştirmeleri gerektiğini savunmuştur.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Mavi Kulübe

Ödüllü yazar Susan Kreller’in polisiye roman sürükleyiciliğine ve psikolojik roman derinliğine sahip kitabı “Mavi Kulübe ya da görmezden gelinen filler”, genç okuru edebiyatla sarmalayarak yakıcı toplumsal sorunlar üzerine düşündürtmeyi başarırken, yetişkinlere de sarsıcı bir okuma deneyimi vaat ediyor.

  • Çevirmen: Olcay Geridönmez
  • Yayın Tarihi: Ekim 2019
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 160
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 14.5 x 21 cm
  • ISBN: 9786056969126
Devamını Göster
₺45.00
Mavi Kulübe

Dr. Prum’ın gerçekten istekli ve entelektüel olarak tartışmaya açık bir yapısı vardır. Bir zamanlar popüler olmayan fikirlerin kazananları tarafında olmuştur.

Yüksek lisans öğrencisiyken hayvanların sınıflandırılma biçimini değiştirmek isteyen araştırmacıların tarafındaydı. Bu yeni fikir kladistik olarak adlandırılmıştı ve şu anda yerleşmiş bir fikirdir. Prum, kuş tüylerinin fiziksel yapısı ve gelişimiyle ilgili çığır açan bir araştırma yapmıştı ve kuşların dinozorların soyundan geldiği fikrinin ilk destekçilerindendi. O zaman için yeni olan bu fikir şu anda hâkim görüştür.

New Jersey, Long Beach’teki erkek alacalı deniz ördekleri.
New Jersey, Long Beach’teki erkek alacalı deniz ördekleri.
George Grall/National Geographic, Getty Images

Her iki konuda da Prum görüşlerinde yalnız değildi. Ama kendine güveni tamdı, üstelik de sadece bilimsel çalışmalarında değil. Örneğin pizza meselesini ele alalım.

New Haven'da, pizza neredeyse kutsal bir şeydir ve herkesin sürekli gittiği kendi pizzacıları vardır. Dr. Prum'a şehirde en iyi pizza yapan yeri sorduğumda onun birbirine rakip pizzacılardan birini seçeceğini düşünüyordum ama o hiç tereddüt etmedi. En iyi pizzayı kendisinin yaptığını söyledi. Özel bir parça eklenmiş mangalını kullanarak yaptığı mükemmel pizzasının ayrıntılarını anlattı. Kaşımı kaldırarak inanmaz baktığımı görünce de Prum pizzalarını tatmış olan ortak bir yazar arkadaşımızı referans gösterdi.

Prum, tüm zamanını tek bir konuya ayırarak çalışma alışkanlığında olduğunu kabul ediyor ve takıntılı olduğunu itiraf ediyor. Kuş gözlemciliği ilk ve en uzun ömürlü takıntısı. Evrimsel biyoloji ise en derin olanı. Yemek pişirme, opera, bahçe işleri, siyaset (solcu) de diğer takıntıları.

Yüksek lisans yaptığından bu yana cinsel seçilim hakkındaki baskın görüşe katılmıyor ve yeni kitabının bir manifesto olarak bilim insanlarının ötesine de ulaşmasını umuyor. Kitabın özetlenecek çok bölümü var. Örneğin, insanlarda aynı cinsiyet çekiminin atalarımız zamanındaki erkek cinsel baskısını zayıflatan kadın seçimleri yoluyla evrimleştiğini iddia eden bir bölüm var. Tam olarak anlayabilmek için kitabı okumanız gerekiyor.

Boyalı kiraz kuşu
Boyalı kiraz kuşu
Universal Images Group, Getty Images

Fakat argümanının özel bir yönü, neredeyse tüm evrimsel değişimlerin adaptif olduğu ve uyum başarısına katkıda bulunduğunun düşünülmesinden doğan üzüntüsüdür. Başka bir deyişle, eğer bir balık mavi ise bir nedenden ötürü mavi olmak zorundadır. Renk özelliği, yırtıcılardan kaçmaya ya da avcıdan gizlenmeye yardımcı olmalı ya da başka şekilde faydalı olmalıdır. Bu nedenle, güzellik de adaptif olmalı veya altındaki adaptif niteliklerin bir işareti olmalıdır. Bir davranış, süs veya fiziksel özelliği seçin mesela, aksi kanıtlanana kadar faydalıdır.

Güzelliği ele alalım. Hayvanlar estetik tercihlere sahip oldukları ve bunun üzerinden seçim yaptıkları için güzellik kaçınılmaz olarak ortaya çıkacaktır. Prum’a göre, güzellik tesadüfen gelişmiştir ve aksi ispatlanıncaya kadar adaptif olarak düşünülmemelidir.

Prum, bu “boş hipotezi” önerirken Austin’deki Texas Üniversitesi’nde popülasyon genetiği, genomik ve evrim teorisi üzerine çalışan ve The Evolution of Beauty’den bazı bölümler okuyan Mark A. Kirkpatrick’in çalışmasından yararlanıyor. Dr. Kirkpatrick ise şunları söylüyor:

Rick'in bu mücadelesinden çok etkilendim. Cinsel seçilimin tüm yönlerinin keyfi güzellik seçimlerine dayandığına ikna olmuş değilim. Ancak Dr. Prum diğer bilim insanlarını varsayımlarını sorgulamaya ikna ederse büyük bir hizmette bulunmuş olacak.

Dr. Prum ise, Dr. Prakash'ın sorduğu “Kuşlar neden güzeldir?” sorusuna en azından kısmi bir cevap veriyor:

Kuşlar güzeldir, çünkü kendilerine göre güzeldirler.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/08/2022 08:40:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1570

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Elektrokimya
Plastik
Basınç
Yas
Malzeme
Hücreler
Sağlık Personeli
Sinirbilim
Salgın
Amerika Birleşik Devletleri
Oyun Teorisi
Makroevrim
Balıklar
İklim
Balık Çeşitliliği
Dna
Algı
Nadir
Diyet
Yağ
Fizik
Evrim Ağacı
Yıl
Kurbağa
Evrim Teorisi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.