Gündönümü Nedir?

Gündönümü Nedir?
Kanada'da kış gündönümü sırasında gün doğumu.
Space.com
Yazar Sarah Wild Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  Elif HazalKaya 2. Editör Elif Hazal Kaya
5 dakika
2,198 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Dünya dönerken yarısı Güneş’i görebilir, diğer yarısıysa gölgede kalır.[1] 23.5 derecelik eksen eğikliği sebebiyle bir yarımküre diğerinden daha fazla ışık alır; böylece o yarımkürede günler daha uzun yaşanır. Güneş, yılda iki defa dönencelere dik açıyla geldiğinde, bir yarımkürede en uzun gündüz yaşanırken diğer yarımkürede en uzun gece yaşanır ve bu olay, "gündönümü" olarak bilinir.

Gündönümünün Sebebi Nedir?

Dört mevsimi yaşayabilmemize imkan verdiği için eksen eğikliğine teşekkür etmeliyiz.[2] Güneş’e bakan yarımkürede, yaz mevsimi yaşanır: Bu, Kuzey Yarımküre için Haziran-Ağustos ayları arasını ve Güney Yarımküre için Aralık-Şubat ayları arasındaki zaman dilimini ifade eder.[3] Güneş'ten uzaklaşan yarım küre daha az radyasyona maruz kalır ve daha soğuktur. Bu hizalanma, Kuzey Yarımküre'de Aralık'tan Şubat'a ve Güney Yarımküre' de Haziran'dan Ağustos'a kadar olan zaman dilimidir ve kış mevsimine denk gelir.[4]

Eksen eğikliği olmasaydı, her iki yarımküre de Güneş ışınlarını eşit bir şekilde alacağından dört mevsimi yaşayamayacaktık. Kuzey Yarımküre’de yaz gündönümü yaşandığında Kuzey Kutup Dairesi’nde 24 saat gündüz yaşanır.[5] Güney Yarımküre'nin noktası olan Antarktika'daki alanlar ise hiç güneş ışığı almaz. Kuzey Yarımküre'de kış gündönümü yaşandığında ise bunun tam tersi gerçekleşir. Yani Kuzey Kutup Dairesi'nde 24 saat karanlık ve Antarktika'da 24 saat aydınlık yaşanır.

Gündönümleri, astronomik yaz ve kışın başlangıcını işaret eder, 21 Haziran ve 21 Aralık tarihlerinde gerçekleşir. Bir yıl içerisinde astronomik ve meteorolojik olarak 4 farklı mevsim döngüsü yaşarız; ancak bu mevsimlerin başlangıç ve bitiş tarihleri her mevsim için aynı olmak zorunda değildir. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin Ulusal Çevresel Bilgi Merkezleri şöyle izah ediyor:

Reklamı Kapat

İnsanlar binlerce yıldır zamanı belirlemek için periyodik doğa olaylarını gözlemlediler. Dünya'nın Güneş etrafındaki doğal dönüşü, mevsimleri iki gündönümü ve iki ekinoksla (yılda iki defa gerçekleşen gece ile gündüzün eşitlenmesi durumu) tanımladığımız astronomik takvimin temelini oluşturuyor.

Buna karşılık meteoroloji takvimi, yıllık sıcaklık döngülerine göre yılı dört mevsime ayırır.

Astronomik yıl, 365.25 gün uzunluğundayken, takvimimiz 365 veya 366 gün olduğundan gündönümleri her yıl aynı takvim gününe denk gelmez. Bu nedenle gündönümünün zamanı bizim takvimlerimizde değişkenlik gösterir. Ayrıca Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi eliptiktir. Bu da Güneş’e olan uzaklığının sabit kalmasını engelleyerek mevsimlerin süresinde değişkenliklere sebep olur.[7] Dünya, Güneş’e ne kadar yakınsa, o kadar hızlı hareket eder ve buna “günberi” denir.[8] Sonuç olarak Kuzey Yarımküre'de kış, yaza göre birkaç gün daha kısadır. Bunun tersi olan Güney Yarımküre'de ise yaz, kışa göre birkaç gün daha kısadır.

Gündönümünden bir "gün" olarak bahsetmemize rağmen, bu eksensel hizalanma gün içindeki spesifik bir zamanda geçekleşir. Bu anda Güneş’in gökyüzünde olmasına gerek dahi yoktur. Birleşik Krallık Greenwich Kraliyet Müzesi'ne göre bu olay, Dünya’nın hangi yöne baktığından bağımsız olduğu için, gece yarısında bile gerçekleşebilir. Gündönümü olayı, Dünya’nın eğimi Güneş’e göre en uç konumdayken meydana geldiğinden bu, yaz gündönümü yaşayan bir yarımkürenin Güneş'e baktığı zaman dilimi olabilir veya olmayabilir.

Bu bilgi görselinde Haziran ve Aralık gündönümünün karşılaştırmalı olarak karanlık ve aydınlık saatlerini görüyoruz.
Bu bilgi görselinde Haziran ve Aralık gündönümünün karşılaştırmalı olarak karanlık ve aydınlık saatlerini görüyoruz.
Space.com

Neden Gündönümün İngilizcedeki Karşılığı "Solstice"?

Franklin Enstitüsüne göre İngilizcede gündönümü anlamına gelen "solstice" kelimesi, Latince "sol" yani "Güneş" kelimesi ile, sabit durmak anlamına gelen “stare” kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Güneş, her zaman doğudan doğup batıdan batarken, mevsime bağlı olarak yıl boyunca gökyüzündeki konumu değişir. Gündönümü sırasında Güneş, gökyüzündeki en yüksek ve en alçak noktasına ulaşır. Bunlar Güneş’in yolculuğundaki dönüm noktaları olan sırasıyla yaz ortası ve kış ortasına karşılık gelir. Güneş, yaz gündönümünde zirveye ulaştığında ufka doğru yolculuğuna başlar ve kış gündönümündeyse ufuktaki en alçak noktasına gelir. Bu dönüm noktalarından önceki haftalarda, Güneş çok az hareket ediyor gibi görünür. Bu duruma “Güneş’in durması” adı verilir.

Bir yıl boyunca her gün Güneş’in öğle konumunu haritalandırsanız “analemma” adı verilen orantısız bir sekiz figürü olur. Sekiz şeklindeki eğrilerin kesiştiği nokta, gündüz ve gecenin eşit uzunlukta olduğu ekinoks tarihleridir.[9]

Stonehenge'de bir kemerin içinden görülen gün doğumu.
Stonehenge'de bir kemerin içinden görülen gün doğumu.
Space.com

Gündönümünü Kim Keşfetti?

İnsanlar Güneş’in gökyüzündeki konumunu binlerce yıldır gözlemliyorlar. Gündönümü dini ritüellere ilham verdi ve insanlar bu olayı kutlamak için anıtlar inşa ettiler.

  • BBC, İngiltere'deki Stonehenge'de Güneş’in, taşlardan oluşan antik bir çember girişinin arkasında yükselerek ışınlarını anıtın merkezine ulaştırdığını bildiriyor. Araştırmacılar, gündönümlerinin Stonehenge'de özellikle paganlar ve druidler tarafından binlerce yıldır kutlandığına inanıyor.
  • İngiltere'deki St. Neots Müzesi'ne göre, bazı eski Yunan takvimlerinde yaz gündönümü yeni yılın başlangıcını müjdeleyerek Olimpiyat Oyunları’nın başlangıcına bir aylık süre kaldığını gösteriyordu.
  • ABD'de, ovalarda ve Rocky Dağları'nda yaşayan bazı Kızılderili kabileler, yaz gündönümünü kutlamak için Güneş Dansı yapıyor.
  • Modern pagan dinlerinden Wiccan dininde insanlar, Güneş’in dönüşünü ve sıcak ayların gelişini haber vermek için kış gündönümünde antik bir pagan kış festivali olan Yule'yi kutluyor.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Space.com | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. Choi. Planet Earth: Facts About Its Orbit, Atmosphere & Size. (10 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Space.com | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. T. Redd, et al. The Four Seasons: Change Marks The Passing Of A Year. (22 Mart 2016). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. T. Redd. Trending Coronavirus Live Updates Coronavirus Forums Life's Little Mysteries Podcast 45% Off Magazines Merch Holiday Hub 2020 Live Science Is Supported By Its Audience. When You Purchase Through Links On Our Site, We May Earn An Affiliate Commission. Learn More Home References Summer: The Warmest Season. (20 Haziran 2015). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ N. T. Redd. Winter: The Coldest Season. (25 Ekim 2017). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Live Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Lunar and Planetary Institute. About Day And Night. (02 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Lunar and Planetary Institute | Arşiv Bağlantısı
  • Space.com. What Is The Summer Solstice? An Astronomer Explains. (21 Haziran 2018). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Space.com | Arşiv Bağlantısı
  • ^ T. Sharp. How Far Is Earth From The Sun?. (02 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Space.com | Arşiv Bağlantısı
  • ^ D. E. Urrutia. Happy Perihelion Day 2020! Earth Is Closest To The Sun Today. (05 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Space.com | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Wild. What Is An Equinox?. (18 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 02 Aralık 2020. Alındığı Yer: Space.com | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/07/2021 13:15:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9649

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Teori
Boyut
Sars-Cov-2
Hayvanlar
Çeşitlilik
Nükleotit
Ortak Ata
Dünya
Uygulama
Bakteri
Protein
Obstetrik
Manyetik
Karbon
Böcek
Ornitoloji
Uzaylı
Bilim İnsanı
Yüksek
Dinozorlar
Salgın
Pandemi
Süpernova
Sağlık Bakanlığı
Aşı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın