Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Gözün Evriminde Yeni Bir Ara Tür: Göz Küresine Sahip Tek Hücreli Canlı!

Gözün Evriminde Yeni Bir Ara Tür: Göz Küresine Sahip Tek Hücreli Canlı! Gregory Gavelis (University of British Columbia)
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Cosmos Magazine isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bilim insanları, deniz suyundan aldıkları örnekler üzerinde araştırmalar yürütürken, öylece yüzeyinde süzülen göz küresine sahip olan tek hücreli bir canlının kendilerine baktığını fark ettiler! Her ne kadar canlı tek hücreliyse de, göz yapısı insanın gözüne büyük oranda benzerlik taşıyordu: bir lensi, korneası ve hatta retinası vardı! British Columbia Üniversitesi'nden Greg Gavelis ve arkadaşlarının Nature dergisinde yayınladıkları makaleye göre söz konusu canlının Dünya'yı algılayış biçimi, insanınkinden çok farklı. Exeter Üniversitesi'nden evrimsel biyolog Thomas Richards şöyle söylüyor:

Hücre altı seviyede karmaşık göz yapıları elde edebiliyor olmamız gerçekten çok ilginç. Daha da ilginç olan, ekibin bu parçaların her birinin nasıl evrimleştiğini çözebilmiş olmasıdır.

Gözün karmaşıklığı Darwin'e kadar giden bir süre boyunca evrimsel biyologları büyülemiştir. Öyle ki, her ne kadar sonrasında basit bir ışık-algılayıcı yapıdan küçük basamaklarla evrimlemiş olabileceği mantıklamasını yapmış olsa da Darwin, ilk etapta gözün evrimiyle ilgili olarak "olabilecek en üst seviyede absürt" tanımlamasını yapmıştı. Konuyla ilgili Evrim Ağacı olarak yazdığımız bir yazıyı buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Tek hücreli olan ve warnowiid olarak bilinen denizel mikroorganizma, tam da Darwin'in öngördüğü gibi bir evrimsel yolculuğu atlatabilmiş bir hayvan türü. Canlı, Kanada ve Japonya'nın kıyılarında yaşıyor; ancak çok az sayıda bulunabiliyor. Araştırmacılar bu canlıyı ilk olarak 1 asır kadar önce tespit ettiler; ancak üzerinde çalışmanın çok zor olduğunu hemen fark ettiler. Çünkü canlı sudan çıkarıldıktan çok kısa bir sonra yapısal bütünlüğünü yitirerek yok oluyordu.

Gavelis, kendi warnowiidini yakalamak için 1 yıl boyunca mikroskop altında deniz suyu örneklerini inceledi. Nihayet, plastik bir reçine içerisinde dondurduğu bir örneğin içerisinde canlıyı bulmayı başardı. Bunu tıpkı reçine içerisinde sıkışıp kalan bir böceğin fosilleşmesine benzetebilirsiniz. Sonrasında, elektron mikroskobu altında çok sayıda fotoğrafını çektiği canlının 3 boyutlu bir modelini çıkardı. Gördükleri, onu hayrete düşürdü.

Her ne kadar diğer tek hücreli canlılar "göz noktaları" denen, karanlığı aydıklıktan ayırt edebilen organelleri sayesinde ışığı algılayabiliyor olsalar da, warnowiidlerde bu iç organeller yeniden düzenlenmiş gibi gözüküyordu. Öyle ki, organellerin düzenlenişi karmaşık bir gözde bulunan lens, kornea, iris ve retinaya denk gelecek özellikleri taşıyordu!

Örneğin "kornea", yani gözümüzün dış kısmında bulunan transparan bölge, bu canlıda mitokondrilerden oluşuyordu. Mitokondriler, bir hücre içerisinde aslen enerji üretiminden sorumlu olan organellerdir. Warnowiidin içerisindeki mitokondriler birbirlerine kenetlenerek lens etrafında çarşaf-benzeri bir katman oluşturmuşlardı. Bu yapı da kıvrımlı olduğu için, yapının "retina" görevi gören bölgesine ışığı kırarak düşürebiliyordu.

Tıpkı bizim gözlerimizde olduğu gibi, bu canlının gözleri de özellikle proteinlerden oluşur; ancak araştırmacılar henüz warnowiidin gözlerini oluşturan proteinleri tespit edebilmiş değiller. Fakat onlar, ışığa duyarlı olan "retina" yapılanması ile ilgili olarak çok daha fazla şey biliyorlar. Bu yapı, gözün arkasında bulunuyor ve plastidler adı verilen organellerden oluşuyor. Normalde plastidler, fotosentezden sorumludurlar. Araştırma ekibi, plastidler içerisinde bulunan DNA'yı hücreden ayırdılar ve incelediler. DNA'nın büyük bir kısmının alg DNA'sından oluştuğunu tespit ettiler. 

Araştırmacılar, evrimsel sürecin bir noktasında warnowiidin atasının alglerle etkileşime geçerek onun fotosentetik ekipmanlarını çaldığını düşünüyorlar. Organizma, evrimsel sürecin ilerleyen kısımlarında avlanmaya yönelerek fotosentezi terk etmiş olabilir. Böylece ışık-yakalayıcı plastidler, avlanmakta son derece büyük avantajlar sağlayan ışık-algılayıcı organlara evrimleşmiş olabilir.

Warnowiidlerin "göz"lerini nasıl kullandıkları henüz tam olarak bilinmiyor. Ancak araştırmacılar, yapının asıl görevinin avlanma sürecinde ortaya çıktığını düşünüyor. Warnowiidler su içerisinde spiraller çizerek hareket ederler ve Gavelis'in düşüncesine göre gözleri, avlarından yansıyan ışık ışınlarını yakalar. Böylece avlarının yerini tespit edebilirler. Muhtemelen lens, gelen ışığa olan hassaslığı arttırır. Yani bizim gözümüzün aksine görüntüyü yansıtma görevi yoktur. Richards, warnowiidlerin bizim yapabildiğimiz gibi şekilleri algılayıp algılayamayacağını merak ediyor ve şöyle söylüyor:

Bunu görmek harika olurdu! Gelecekte bu şekildeki mikrobik canlılarda görme yetisini nasıl evrimleşiğine dair daha fazla örnek bulacağımızı düşünüyorum. Gezegenimizdeki yaşam çeşitliğinin çok büyük bir kısmı gereğinden çok daha az incelenmiş haldedir.

Günümüzde var olan elektron mikroskopları ve DNA dizileme teknolojileri, Darwin'in gözün evrimiyle ilgili cevaplamakta zorlandığı bazı soruları cevaplamamızı sağlayabilir. Gavelis şöyle söylüyor:

Evrimi eleştirenler gözün evriminde geçiş türlerinin olmadığını söyleyip dururlar. Bırakın olmamasını, onlar şu anda aramızda yaşıyorlar ve bizim bulgumuz da onlara bir örnek!
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Cosmos Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/10/2020 14:59:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3786

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Uzay Görevleri
Şempanzeler
Uçma
Paleontoloji
Yağ
Sosyal Mesafelendirme
Kalıtım
Taksonomi
Evrimleşme
Biyoloji
Elektrokimya
Köpekgil
Fotoğraf
Onkoloji
Kütleçekimi
Bilgi
Nükleotit
Evrimsel
Bilimkurgu
Santigrat Derece
Yumurta
Kan Hastalıkları
Tehlike
Aşı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kölemiz yaptığımız hayvanları eşitimiz olarak görmek istemiyoruz. Köle sahipleri de siyahi köleleri için böyle düşünmez mi?”
Charles Darwin
Geri Bildirim Gönder