Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Gökkuşağı Nedir, Nasıl Oluşur? İkili ve Dörtlü Gökkuşakları Nasıl Meydana Gelir?

Gökkuşağı Nedir, Nasıl Oluşur? İkili ve Dörtlü Gökkuşakları Nasıl Meydana Gelir?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Gökkuşakları, her birimizin bildiği ve birçoğumuzun ilgisini çeken ilginç bir atmosferik olgu. Ancak tek bir gökkuşağından daha ilginç olanı, ikili ve hatta dörtlü gökkuşakları! Ama bu daha karmaşık olgulara geçmeden önce, gelin gökkuşaklarını tanıtan şu görseli inceleyelim:

Gökkuşağı, yağmur sonrasında gökyüzünde oluşan en hoş doğa olaylarından birisidir.
Gökkuşağı, yağmur sonrasında gökyüzünde oluşan en hoş doğa olaylarından birisidir.
Visually

İkili ve Dörtlü Gökkuşakları

Siz hiç hayatınızda 2'li veya 4'lü gökkuşağı görmüş müydünüz? İşte size birer örneği... 2'li olan bizzat benim tarafımdan ABD'de çekildi. Dörtlü olansa bir başka internet kullanıcısı tarafından çekilmiş. Peki bu nasıl oluyor?

Bildiğiniz ve az önceki görselimizde anlattığımız gibi gökkuşağı, belli bir açıyla yağmur damlalarına giren Güneş ışığının prizma etkisiyle tüm renklerine ayrılması sonucu oluşan bir ışık olayıdır. Bu açı genellikle tek bir açı olduğu için, gökyüzünde neredeyse her zaman tek bir gökkuşağı görürüz. Ancak kimi zaman belli hava şartları altında, söz konusu o açıdan yansıyan ışık saçılır, tekrar saçılır ve bir diğer uygun açıdan gözümüze tekrar ulaşır. İşte bu durumda, aynı gökkuşağının 2 adet görüntüsü oluşur. Buna "çifte gökkuşağı" adı verilir. Teknik olarak 1 gökkuşağı vardır; ancak o gökkuşağının 2 kopyası gökyüzünde belirir.

Dörtlü gökkuşağı fotoğraflamak ise pratik olarak imkansızdır. Çünkü yukarıda sözünü ettiğimiz olay çerçevesinde ışık her bir kırılıp tekrar yansıdığında, büyük oranda renklerini yitirir. Bu nedenle, fotoğraflarda göreceğiniz ikili gökkuşağından dış taraftaki çok soluktur. Çünkü doğrudan gelen Güneş ışınlarından oluşmaz. Yansımanın yansımasıdır gibi düşünebilirsiniz. Peki o zaman nasıl dörtlü bir gökkuşağı fotoğraflanmıştır?

İşte bunun için, ikinci bir güçlü yansıtıcıya ihtiyaç duyulur: bir göl, su birikintisi, buzul, dev bir ayna (bir bina gibi) vb. Bu durumda olan şudur: aslında gökyüzünde 2 adet bağımsız gökkuşağı oluşur. Bunlardan ilki, doğrudan Güneş'ten gelen ışınlardan oluşan "1. gökkuşağı"dır. İkincisi ise, o güçlü yansıtıcıdan neredeyse eksiksiz olarak yansıyan Güneş ışınlarının farklı bir açıda yarattığı "2. gökkuşağı"dır. 3. ve 4. kuşaklar ise, bu 1. ve 2. kuşakların, az önce izah ettiğimiz gibi havanın içerisindeki su damlacıklarından yansıyarak kopyalanması sonucu oluşur. Kopyanın kopyasının kopyası gibi... 

Dörtlü gökkuşakları aşırı nadirdir. Hangi gökkuşağının hangisi olduğunu tanımlamak için parlaklıklarına bakılabilir. En parlak olan, 1. gökkuşağıdır. En parlak 2.'si, 2. gökkuşağıdır (yansıtıcı kaynaktan yansıyanlardan oluşan gökkuşağı). En soluklar ise, bunların kopyalarıdır. Ancak yansıtıcı kaynağın yansıtıcılık miktarına bağlı olarak kimi zaman ana gökkuşağının kopyası, ikincil kaynaktan yansıyarak oluşan gökkuşağından daha parlak gözükebilir. Bu durumda hangisinin hangisi olduğunu ayırt etmek için basit bir kural takip edilebilir:

Yansıtıcı kaynaktan yansıyarak oluşan gökkuşakları, orijinal gökkuşakları ile ufuk noktasında kesişmek zorundadır. Dolayısıyla fotoğraftaki 4'lü gökkuşağını en içten dışarı doğru A, B, C, D diye isimlendirelim. A, "ana gökkuşağı"dır. Yani doğrudan Güneş'ten gelen ışınların prizma etkisiyle renklerine ayrılmasından oluşur. B, A'nın yakındaki gölden yansıyarak gelen ışınlardan oluşan kopyasıdır. C, A'nın gökyüzündeki su damlacıklarından yansıyarak oluşan "ikincil gökkuşağı"dır. Yani ikili gökkuşağını gösteren diğer fotoğraftaki oluşum gibidir. Yeryüzündeki bir yansıtıcıdan dolayı oluşmaz. D ise, C'nin gölden yansıyan kopyasıdır. Bu nedenle ufuk noktasında kesişirler.

Tüm bunları teknik terminolojiyle de anlatmak mümkündür; ancak kafa karıştırıcı olabilecektir. Merak edenler için ekleyelim: Güneş'in gökyüzünde bulunduğu noktaya "Solar Nokta" adı verilir. Bunun gökyüzündeki tam karşısında bulunan nokta, "Anti-Solar Nokta"dır. Örneğin Güneş tam arkanızda batarken ufuktan 10 ark-derece yüksekteyse, burası Solar Nokta'dır. Önünüzde tam 10 ark-derece yükseklikteki nokta ise Anti-Solar Nokta'dır. Gökkuşakları, Anti-Solar Nokta'nın 41 ark-derece uzağında oluşur. Yağmur damlalarında ayrışan ışık, gökkuşağının ana sorumlusudur.

İkincil gökkuşakları ise Anti-Solar Nokta'dan 51 ark-derece uzakta oluşur. Dolayısıyla ana gökkuşağından daha iridirler. Genellikle bunların tamamı gözükmez, çünkü güçlü bir gökkuşağı oluşturabilecek kadar yoğun su damlacığı bulunmaz. Bu nedenle fotoğraflardaki ikincil gökkuşakları, birincil olandan hep daha soluktur. Ayrıca dikkat edin, ikincil gökkuşağının renkleri, birincisinin tam tersi sıradadır. Çünkü gökyüzünde ışık 2 defa yansıyıp kırılmaktadır, 1 defa değil. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Düzgün yüzeylerden yansıyan Güneş ışıkları, "yansıma gökkuşakları" da oluşturabilir (ki 4'lü gökkuşağında gördüğümüz tam olarak budur). Bu yansıma nedeniyle sanki gökte 2. bir ışık kaynağı varmış gibi bir durum oluşur. Ayna yansıması prensipleri nedeniyle bu ikincil kaynak, ufuk noktasından Güneş'in yüksekliği kadar ark-derece "aşağıdadır". Bunun sebebi, aynaya baktığınızda sanki aynanın "içerisindeymişsiniz" gibi görmenizle aynı nedenledir. Yansıyan kaynaktan gelen Güneş, sanki batmış olmasına rağmen ışık saçabiliyormuş gibi bir durum oluşur. Eğer geometriyi takip edecek olursanız, bu ikincil kaynaktan gelen ışıkların oluşturduğu gökkuşaklarının mutlaka birincil kaynaktan (Güneş'in kendisinden) gelen ışınların oluşturduğu gökkuşağıyla ufuk noktasında birleşmek zorunda olduğunu görürsünüz. İşte fotoğrafta gördüğümüz de budur. Bu sayede hangi gökkuşağının ne olduğunu anlayabiliriz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 11:21:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3608

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Ahlak
Ribozim
2019-Ncov
Atmosfer
Maskeler
Robot
Astrofotoğrafçılık
Yayılım
Şempanze
Astronomi
İhtiyoloji
Işık
Doğal
Hastalık Yayılımı
Bilgi Felsefesi
Balina
Evrimsel Psikoloji
Doğum
Deizm
Şempanzeler
Gen
Besin
Cansız
Hayvanlar
Hastalık Kataloğu
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Anlamadığınız bilim size sihir gibi gelir.”
Christopher Moore
Geri Bildirim Gönder