Gluten Nedir? Herkes İçin Glutensiz Beslenmek Yararlı mı? Hangi Durumlarda Glutensiz Beslenmek Gerekir?

Gluten Nedir? Herkes İçin Glutensiz Beslenmek Yararlı mı? Hangi Durumlarda Glutensiz Beslenmek Gerekir?
Glutenin yaygın olarak bulunduğu gıdalar.
Prevention
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
2,665 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Gluten (veya glüten), bazı tahıl tanelerinde bulunan bir çeşit tohum depolama proteini grubudur. Her ne kadar "gluten" sözcüğü genellikle sadece buğday glutenlerinden söz ederken kullanılsa da, tıbbi literatürde prolamin ve glutelin isimli proteinleri doğal olarak barındıran tahılların tamamını kapsamak için kullanılmaktadır. Daha spesifik olaraksa, buradaki yazımızda detaylarına yer verdiğimiz çölyak hastalığını tetikleme potansiyeli olan tahıllardaki proteinleri kastederken kullanılmaktadır.

Gluten, hamurun istenen viskoelastisitesini sağlamak ve güçlü bir protein ağı geliştirmek için gerekli olan iki ana bileşen olan glutenin ve gliadin (bir çeşit prolamin) proteininden oluşmaktadır. Buğday proteininin %85-90'ını oluşturan gluten, HLA-DQ2/8 genotipli gluten duyarlı bazı kişilerde immünolojik bir reaksiyonu tetikler. Bu da ince bağırsak villuslarında semptomatik hasara neden olur ve Çölyak Hastalığı'na (ÇH) yol açar. Glutensiz diyet, Çölyak Hastalığı için etkili olan tek tedavidir. Glutensiz diyetin gluten metabolizması bozukluklarındaki etkisi tabloda yer almaktadır. 

Glütensiz diyetin glütenle ilişkili bozuklukların sonuçları üzerindeki etkilerinin özeti.
Glütensiz diyetin glütenle ilişkili bozuklukların sonuçları üzerindeki etkilerinin özeti.
Nutrients

Glütensiz Diyetin Diyabete Etkisi

Glütensiz beslenmenin glüten metabolizması bozuklukları hastalıklarında işe yaradığı kanıtlanmıştır. Bunun yanında farklı hastalık gruplarında da işe yarayıp yaramayacağı hakkında çalışmalar da mevcuttur. Bu hastalıklardan biri de diyabettir.

Glüten, bağırsaklar başta olmak üzere vücutta birden fazla etkiye sahiptir, tip 1 diyabette (T1D) enteropatiye neden olabilir ve bağırsak geçirgenliğini arttırır. Bu durumların glütensiz diyetle iyileşebileceği düşünülmektedir. Hayvanlarda, glütenin diğer maddeler arasında lipaz (LPS) ile birlikte bağırsak bariyerini geçtiği, adacıklar ve yağ dokusu da dahil olmak üzere farklı dokularda birikebileceği bulunmuştur. Ayrıca hayvan beta hücrelerinde, glüten peptidlerinin insülin salgılanmasını indüklediği ve beta hücre stresini, disfonksiyonunu, kaybını ve otoimmüniteyi indükleyebileceği, böylece hem tip 1 diyabete hem de tip 2 diyabete etkisinin olabileceği düşünülmektedir. Aşağıdaki tabloda standart bir diyetle glütensiz diyet karşılaştırılarak glütensiz diyetin tip 1 diyabeti nasıl iyileştirebileceğini gösterilmiştir.

Reklamı Kapat

Glütensiz diyet ve tip 1 diyabet (T1D) gelişimi - Bir hipotez.
Glütensiz diyet ve tip 1 diyabet (T1D) gelişimi - Bir hipotez.
Nutrients

Tablo şu şekilde açıklanabilir:

  • (A) Glütensiz diyet bağırsak geçirgenliğini azaltır ve villus-kript (V: C) oranını arttırır, böylece gliadin peptidleri gibi gıda parçacıklarının bağırsak bariyerini geçmesini ve pankreasa tepki vermesini önler. Glütensiz diyet, diğer değişikliklerin yanı sıra Akkermansia bakterilerinin sayısını ve bütirat gibi kısa zincirli yağ asitlerinin (KZYA) miktarını artırır.
  • (B) Glütensiz diyet, CD4+ T yardımcı (TH) hücrelerinden azaltılmış interferon gama (IFNG) sekresyonu, gama delta T hücre reseptörü (gdTCR)+ T hücrelerinden azaltılmış interlökin (IL) 22 sekresyonu ve daha az sayıda aktive edilmiş (NKG2D+) doğal öldürücü (NK) hücrelerle sonuçlanan doğuştan gelen ve adaptif bağışıklık sistemini modüle eder. TH17 hücre sayıları azalır ve immün baskılayıcı M2 makrofaj sayıları + düzenleyici T hücresi (Treg) sayıları artar.
  • (C) Glütensiz diyet, insülin salgılanmasını azaltarak beta hücre stresini azaltır. Bu, adacık sayısını koruyabilir, insüliti azaltabilir ve T1D'yi iyileştirebilir.

Glütensiz Diyetin Mikrobiyataya etkisi nasıldır?

Probiyotik türlerin (Lactobacillus ve Bifidobacteria) tükenmesi ve pro-inflamatuar bakterilerin göreceli artışı (örn. Veillonaceae) Çölyak hastalarında yaygın olan hastalık başlangıcına neden olan mikrobiyotayı temsil eder. Çölyaklı bireyler için; glütensiz diyet, bu mikrobiyota popülasyonunun yenilenmesine yardımcı olarak ve proinflamatuar türleri azaltarak gastrointestinal semptomlar üzerinde olumlu etkiye sahiptir. Çölyak olmayan bireylerde ise; glütensiz diyet, tam tersine, yararlı türlerin (örn. Bifidobacteria) fırsatçı patojenler (Enterobacteriaceae ve Escherichia coli) lehine tükenmesine neden olur.

Glütensiz Diyet, Metabolik Sendromu İyileştirebilir mi?

Metabolik sendrom, artmış bel çevresi, trigliserid yüksekliği, düşük HDL, yüksek kan basıncı ve yüksek açlık kan glikozu risk faktörlerinden en az üçünün varlığı ile tanımlanan bir tablodur. Birçok hastalık için risk teşkil eder. Yapılan bir araştırmada glütensiz diyet uygulamasının metabolik sendromun risk faktörleri üzerindeki etkisine bakılmıştır. Sonuçlar; ”Glütensiz diyet, metabolik sendromlu bireylerde bel çevresinde azalmaya, daha düşük trigliserid seviyesine ve glikoz toleransında iyileşmeye neden olmuştur” şeklinde yorumlanabilir. Ancak çalışmanın kısa vadeli olması glütensiz diyetin daha uzun vadede sağlık üzerine sonuçlarını görmek için yetersiz kalmaktadır.

Sağlıklı Bireyler Glütensiz Ürünleri Kullanarak Fayda Elde Edebilirler Mi? Glütensiz Diyetin Kilo Vermede Etkisi Var Mıdır?

Şimdiye kadar incelediğimiz konuları göz önünde bulundurarak söyleyebiliriz ki glütensiz diyet, Çölyak Hastalığı başta olmak üzere bazı glüten metabolizması hastalıklarında işe yaramaktadır. Bunun yanında, farklı hastalık gruplarına da etkisi olabilmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Günümüzde glütensiz ürünlere ve glütensiz beslenmeye yönelik kontrolsüz ve bilinçsizce bir yönelim söz konusudur. Glütensiz ürünlerin, sanıldığının aksine, kilo vermeye etkisinin olduğunu ya da sağlıklı bireylerde yararlı etkilerinin olduğunu gösteren bir kanıt yoktur. Üstelik glütensiz ürünler, glüten içeren eşdeğerlerine göre, vitamin- mineral açısından fakir, protein içeriği düşük, yağ ve tuz içeriği yüksek ürünlerdir.

Çölyak hastalarında tanı sırasında ve glütensiz diyete uyma sırasında beslenme yetersizlikleri.
Çölyak hastalarında tanı sırasında ve glütensiz diyete uyma sırasında beslenme yetersizlikleri.
Nutrients

Glütensiz diyet uygulayan bireyler, diyetteki makro ve mikro besin yetersizliklerine dikkat etmelidir, glütensiz ürünlerin kullanımları konusunda bir uzman tarafından bilgilendirilmelidir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Umut Verici! 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/08/2021 09:23:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10409

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Sağlık Personeli
Mutasyon
Uyku
Mikoloji
Boyut
Organ
Aminoasit
Teyit
Evrenin Genişlemesi
Normal Doğum
Kuşlar
Bilinç
Transkripsiyon
Salgın
Halk Sağlığı
Yaşlılık
Fosil
Eğilim
Parazit
Bakteriler
Bitkiler
Mikroevrim
Öğrenme
Aşılar
Hominidae
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın