Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Gizli Hastalık Emarelerini Çok Hızlı Bir Şekilde Tespit Edebiliyoruz; Tanımadığımız İnsanların Yüzlerinde Bile!

Bu yüzlerden hangisi hasta bir insana ait dersiniz?

Gizli Hastalık Emarelerini Çok Hızlı Bir Şekilde Tespit Edebiliyoruz; Tanımadığımız İnsanların Yüzlerinde Bile!
8'i kadın, 16 bireyin 2'şer defa fotoğraflanması sonucu elde edilen bir ortalama görüntü. 16 yüz, tek bir yüze indirgenmiştir. Soldaki mi (A), yoksa sağdaki mi (B) hasta bir yüze aittir?
J. Axelsson, et al.
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Discover Magazine isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İnsanlar, diğer insanların yüzlerinde enfeksiyon izlerini tespit etmek konusunda sıra dışı bir yeteneğe sahipler; hasta olan kişiler, hastalığın çok erken evrelerinde olsalar bile!

"Yapma ya!" diyerek bunun bariz bir şey olduğunu düşünebilirsiniz. Nihayetinde kim grip olan birinin kırmızı burnunu ayırt edemez ki? Ama İsveç'teki Karolinska Enstitüsü'nden John Axelsson ve ekip arkadaşlarının yaptığı çalışmaya göre, burada sözünü ettiğimiz şey, bundan çok daha hassas bir beceri. Hatta bizim hasta yüzleri tespit etme konusundaki becerimiz o kadar hassas ki, bazı insanlar diğerlerinin hasta olduğunu, o kişinin kendisi fark etmeden bile tespit ediyor olabilir!

İnsanların çekiciliği, güvenilirliği, baskınlığı ve temel duyguları yüzlerden okuyabildiği zaten bilinen bir gerçek. Dolayısıyla hastalığı tespit edebilmemiz de çok şaşırtıcı değil.

Basit bir deneyde, Axelsson ve arkadaşları sağlıklı gönüllülerin bazılarının vücutlarına plasebo, diğerlerinin vücutlarına lipopolisakkarit (LPS) enjekte ettiler. LPS, vücutta enflamasyon stres tepkisini tetikleyen bir endotoksindir. Yani hasta olmaya karşı verdiğimiz fiziksel tepkiyi tetikler. Araştırmacılar, her bir kişinin enjeksiyondan ve enflamasyon tepkisini doğrulayan kan testi sonuçlarından 2 saat sonra fotoğraflarını çektiler.

Sonrasında, yepyeni bir gözlemci grubu laboratuvara getirildi ve fotoğrafları incelemeleri istendi. İlk deneyde gözlemcilerden, fotoğraftaki kişinin hasta olup olmadığını belirlemeleri istendi. 0'dan 1'e kadar olan bir skalada, 0.5'lik başarı oranı tamamen şans eseri iken, gözlemciler 0.62 puan aldılar. Yani hasta kişiyi ilk bakışta tespit etmeleri tamamen tesadüf eseri değildi. İkinci deneyde ise gözlemcilerden, fotoğraftaki kişinin hasta olduğunu anlamalarını sağlayan işaretleri belirtmeleri istendi.

Cevaplarına bakacak olursak, LPS enjeksiyonu alan kişilerin daha soluk dudakları ve derisi vardı, yüzleri daha şişkindi, ağızlarının kenarları daha fazla çökmüştü, göz kapakları daha çöküktü, gözleri daha kırmızıydı ve derileri daha az parlaktı. Tüm bu göstergeler arasından soluk dudaklar, hastalığın en bariz belirtisiydi. Araştırma sonuçları Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayınlandı.[1]

Örtük İpuçları

Evrimsel açıdan bakacak olursak, hasta kişileri tespit edip onlardan uzak durmak temel bir savunma güdüsüdür. Güçlü koku duyuları olan hayvanlar, hastalığın idrar ve dışkıdaki izlerini koklama lüksüne sahiplerdir. Her ne kadar insanların da hasta bir kişiyi koklayabildiğine dair izler bulunsa da, bizlerin görsel tanı becerileri burunlarımızdan çok daha başarılı olabilir.

Unutmayın ki bu deneydeki insanlar, enjeksiyondan sonraki birkaç saat içinde bile enfeksiyonu tespit edebiliyorlardı. Bu durum, insanların yüzündeki en belirsiz hastalık emarelerini bile tespit edebildiğimizi gösteriyor. Yani hastalığın en berbat, en alçak, en hırıltılı semptomları çıkmadan çok önce... Bu erken tespit becerisi çok önemli, çünkü insanlar hastalığın erken evrelerinde en bulaşıcı oluyorlar; yani sağı solu bakteri ve virüslerden arındırma çabalarına girişmeden günler, hatta haftalar önce... Bu nedenle yüzde meydana gelen değişimlere olan hassaslığımız, o insanlardan erkenden uzak durmamızı sağlıyor olabilir.

Ama şunu da söylemek gerekiyor: 0.62'lik isabet oranı, tesadüf eseri tahmin etmekten iyi olsa da, araştırmacıları etkileyecek kadar yüksek de bir oran değil. Ancak gözlemcilerin sadece birkaç saniyeliğine baktıkları ve daha önceden hiç tanımadıkları kişilere ait fotoğraflardan yola çıkarak tahminde bulundukları düşünülecek olursa, bu başarı oranı hiç de beklenmedik değildir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Gerçekte insanlar, önceden tanıdıkları ve sağlıklı oldukları dönemdeki yüzlerine aşina oldukları kişilerin yüzlerinde meydana gelen hastalık emarelerini çok daha kolay algılıyor olabilir. Araştırmacılar, şöyle yazıyorlar:

Bu isabet oranının, özellikle de öğrenme yoluyla nasıl arttırılabileceğine ve bu tespit becerisinin tüm hastalıklar ve etnik gruplar için aynı olup olmadığına yönelik daha fazla araştırma gerekmektedir.

Gelecekte araştırmacılar, yüzdeki emareleri belirli hastalıklara özgü bir şekilde daraltarak ve tüm hastalıklar için geçerli olan emareleri tespit ederek araştırmalarını genişletmek istiyorlar. Örneğin hasta insanlarla yorgun insanların yüzlerinde yaşanan değişimlerin büyük bir kısmı ortaktır. Bu nedenle yeni sorular da doğuyor: Belirli hastalıklar, insan yüzünün özelliklerini belirli şekillerde değiştiriyor mu? Yüz tanımlama konusunda deneyimli olan sağlık personeli, hasta insanları tespit etmek konusunda daha başarılı mı?

Bir hastalık ne kadar erken tespit edilirse, o kadar kolay kontrol altına alınabilir. Buradan yola çıkarak, konuyu daha da genişletmek mümkündür: Eğer araştırmacılar hasta bir yüze ait tüm nüansları tespit edebilirlerse, yüz tanıma özelliği olan bir cep telefonu uygulaması yardımıyla hızlıca check-up yapmamız mümkün olabilir.

Şimdilik teoride olan bu teknoloji bir gün gerçek olursa, okula gitmek istemeyen çocuklar, termometreyi bir lambaya yanaştırarak ebeveynlerini kandırma ihtimalini unutabilirler. Anne babaların yapacağı tek şey, cep telefonlarını çıkartıp, çocuklarının bir fotoğrafını çekerek gerçekten hasta olup olmadıklarını anlayabilirler.

Ve en tepedeki fotoğrafta hangi yüzün hasta (LPS enjeksiyonu yapılmış) insana ait olduğunu merak ediyorsanız: Cevap, A şıkkıydı. Doğru bildiniz mi?

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 17
  • Tebrikler! 14
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Discover Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/11/2020 08:12:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9475

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Teori
Diş Hekimi
Balık Çeşitliliği
Böcekler
Fosil
Gıda
Avrupa
Jeoloji
Doğa Yasası
Obstetrik
Teyit
Yemek
Cansız
Kütle
İnsan Sağlığı
Ay Ve Dünya
Sosyal Mesafelendirme
Albert Einstein
Evrimsel Biyoloji
Kelebek
Karanlık Enerji
Kuşlar
Olasılık
Evrim Ağacı Duyurusu
Tümör
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Merak, bilginin tohumudur.”
Francis Bacon
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol