Genler, Yüzümüze Ait Özellikleri Nasıl Kontrol Ediyor? Sadece DNA'ya Bakarak Bir İnsanın Yüzünün Neye Benzeyeceğini Tahmin Edebilir miyiz?

Genlerimizin, Yüzümüzün Özelliklerini Nasıl Belirlediğini Öğrenmek İçin 8.000 İnsanın DNA'sı İncelendi!

Genler, Yüzümüze Ait Özellikleri Nasıl Kontrol Ediyor? Sadece DNA'ya Bakarak Bir İnsanın Yüzünün Neye Benzeyeceğini Tahmin Edebilir miyiz?
3D Sanal Yüz Resmi
Pixabay
Yazar The Conversation Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
1,998 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Genlerinizin yüz tipinizi belirlediği bilgisi, ilk etapta oldukça bariz bir bilgi gibi gelebilir. Hemencecik aile fotoğraf albümüne bir göz atıp aynı burun, göz ya da çeneyi dede, nine, kuzen, hala, teyze, amca ve dayılarınızda görebilirsiniz. Peki ya hiç daha önce genetik sendromu olan biriyle karşılaştınız mı? Bu sendromlar bir ya da daha fazla gendeki zararlı değişimlerden kaynaklanmaktadır ve dolayısıyla bu bireyler genellikle kendilerine özgü yüz özelliklerine sahiplerdir. Bu da dikkatinizi çekmiş olabilir.

Genetikçilerin, en basit yüz görünümü özelliklerinin bile DNA'mızın hangi kısımları tarafından kontrol edildiği konusunda yakın geçmişe kadar neredeyse hiçbir fikirlerinin olmadığı gerçeği sizi şaşırtabilir. Bu bilgi eksikliği, yüz özelliklerinin temel insan etkileşimlerindeki önemli rolü göz önüne alındığı zaman daha da bir gurur kırıcı hale gelmekteydi. Genetik bilgiyi yüz resimleriyle birleştirebilen geniş veri setlerinin geliştirilmesi, bu alanda yapılan keşiflerin hızını dikkate değer miktarda arttırdı.

Peki günümüzde, yüz görünümün genetiği hakkında ne biliyoruz? Bir insanın sadece genlerine bakarak, yüzünün neye benzediğini güvenilir bir şekilde tahmin edebilir miyiz? Bu tür bir teknolojinin sağlık ve hastalıklar açısından çıkarımları nedir?

Yüz Özelliklerini Belirleyen Kaç Gen Var?

Hala bu sorunun kesin cevabına sahip değiliz; lakin Nature Genetics'te yakın geçmişte yayınlanan bir araştırma, yüz şeklinin belirgin özellikleriyle bağlantılı 130'dan fazla kromozal bölge saptayabildi.[1] Bu bölgeleri saptamak, genetiğin yüzümüzü nasıl etkilediği ve bu bilginin gelecekte insan sağlığını nasıl etkileyeceğini anlamak için önemli bir ilk adım.

Reklamı Kapat

Bu başarıya ulaşabilmek için, 8.000'den fazla bireyin DNA'larını inceleyip, yaklaşık olarak 7 milyon genetik işaretleyici (genetik kodda insanların çeşitlilik gösterdiklerinin bilindiği bölgelere verilen ad) ile üç boyutlu yüz resimlerinden elde edilen düzinelerce şekil hesaplaması arasında istatistiksel bağlantılar aradık.

Bir yüz özelliği ile bir ya da daha fazla genetik işaretleyici arasında istatistiksel bir bağlantı bulduğumuzda, bu bizi, bir kromozom üzerindeki belli bir DNA bölgesinin oldukça net bir parçasına yönlendirir. Bunun sonrasında o bölge civarında bulunan genler, burun ve dudak şekli gibi yüz özellikleri için bir numaralı adayımız hallerine gelirler - özellikle de işlevleri hakkında diğer ilişkili bilgilere sahipsek (örneğin embriyoda yüz şekillenirken aktif olup olmamaları gibi).

130'dan fazla kromozal bölge kulağa büyük bir sayı gibi gelse de, büyük olasılıkla daha her şeyin başındayız. Bu bölgelerden binlercesinin ve dolayısıyla da binlerce genin yüz görünümüne etki ettiğinin keşfedilmesi bekleniyor. Bu kromozal bölgelerdeki birçok genin o kadar minik etkileri olacak ki, bunları keşfetmemizi sağlayacak istatistiksel güce belki de asla sahip olamayacağız.

Şekil, kromozom 2'de yüz şekli ile ilişkili seçilmiş konumları gösterir. Her yüz, olası aday geni ve renk kodlu bir ısı haritası olarak görüntülenen yüz şekli üzerindeki gözlemlenen etkisini gösterir. Kırmızı, yüzün dışa doğru hareket eden bölgelerini, mavi ise içe doğru hareket eden yüz bölgelerini gösterir.
Şekil, kromozom 2'de yüz şekli ile ilişkili seçilmiş konumları gösterir. Her yüz, olası aday geni ve renk kodlu bir ısı haritası olarak görüntülenen yüz şekli üzerindeki gözlemlenen etkisini gösterir. Kırmızı, yüzün dışa doğru hareket eden bölgelerini, mavi ise içe doğru hareket eden yüz bölgelerini gösterir.
Nature Genetics

Bu Genler Hakkında Neler Biliyoruz?

Bu 130'dan fazla DNA bölgesi dahilinde kapsanan genlere toplu olarak baktığımız zaman, ilginç örüntüler ortaya çıkmaktadır.

İsteseniz de istemeseniz de burnunuz, genleriniz tarafından en çok etkilenen bölgenin bir parçası. Belki de şaşırtıcı değil; ancak beslenme alışkanlıkları gibi yaşam biçimi faktörleri tarafından yüksek derecede etkilenen bölgeler (örneğin yanaklarınız), aynı zamanda en az genetik bağlantıya sahip bölgelerdir.

Bu genlerin yüz şeklini etkileme yöntemleri hiç de tekdüze değil. Araştırmacıların bulgularına göre bazı genler yüksek derecede bölgesel etkilere sahip ve yüzün oldukça belirgin kısımlarını etkilerken, bazıları da birden fazla kısmı içeren geniş etkilere sahiptir.

Üstüne üstlük bu genlerin büyük bir kısmının vücudumuzu oluşturan diğer temel gelişimsel süreçlere (mesela kemik gelişimine) de dahil olduğu; dahası, çoğu zaman bu genlerin nadir gözlenen sendromlar ile yarık damak gibi yüz anomalilerinde bir role sahip olan genlerin ta kendileri olduğu da keşfedilmiştir.

Yüz gelişimi ile uzuv gelişimine dahil olan genler arasında büyük bir örtüşme olması ilginçtir. Bu bizlere, neden çoğu genetik sendromun hem el hem de yüz bozulmaları ile ayırt edildiği hakkında önemli bir ipucu sunabilir.[2] Başka bir tuhaf ve beklenmedik gelişme de şudur: Yüz şekline etkisi olan genlerin aynı zamanda kanserle de ilgili olabileceğine işaret eden kanıtlara rastlanmıştır. Pediyatrik onkoloji grubundan tedavi olanların ayırt edici yüz özellikleri belirtisi gösterdikleri kanıtlar göz önüne alınınca, bu oldukça ilgi çekici bir buluş sayılabilir.[3]

Reklamı Kapat

DNA'yı Kullanarak Yüzün Sahici Bir Resmi Çıkarılabilir mi?

Günümüz ya da yakın gelecekte birilerinin DNA örneğinizi alıp yüzünüzün bir resmini oluşturması pek olası değildir. Aynı herhangi bir karmaşık genetik özellikte olduğu gibi, bir bireyin yüz görünüşünü tahmin etmek çok zor bir iştir. Daha net ifade etmek gerekirse: Keşfedilen 130 küsür genetik bölge, yüz şeklindeki çeşitliliğin %10'undan da azını açıklayabilmektedir.

Lakin, yüz görünümüne dahil olan bütün genleri anlamış olsak bile tahmin etme işi yine çok büyük bir sıkıntı olurdu. Çünkü yüz şekli gibi karmaşık özellikler, basitçe birkaç ayrı genin etkisinin özetlenmesi ile belirlenmez. Yüz özellikleri biyolojik olan ve olmayan pek çok faktör tarafından etkilenir: yaş, beslenme alışkanlıkları, iklim, hormonlar, travma, hastalıklar, güneşe maruz kalma, biyomekanik etkenler ve ameliyat gibi.

Bütün bu etkenler, daha anlamaya başlama noktasında bile olmadığımız, kompleks biçimlerde genomumuzla etkileşir. Bu karmaşıklığa ek olarak, bir de genler kendi aralarında da etkileşirler; buna epistasis adı verilir ve etkileri karmaşık ve öngörülemez olabilir.[4]

Bunlardan dolayı da, DNA yoluyla bireylerin yüz özelliklerini tahmin etmeye çalışan araştırmacıların başarısız olması hiç de şaşırtıcı değildir.[5], [6] Bu, bu tarz bir öngörmenin asla mümkün olmayacağı anlamına gelmez; ama eğer biri bunu günümüzde yapabildiklerini iddia ediyor ise, buna şüphe ile bakmanız gerekir.

Reklamı Kapat

Genler ile Yüzler Arasında Bir Bağlantı Kuran Araştırmaların İnsanlara Ne Gibi Bir Katkısı Olabilir?

21. yüzyıl içerisinde tıp alanındaki en heyecan verici gelişmelerden biri de, nihai hedefi sağlık sonuçlarını geliştirmek olan, hastaların genetik bilgilerinin onlara özelleştirilmiş tedavi planları oluşturulması için kullanılmasıdır.[7]

Genlerin yüz gelişiminin zamanlaması ve orantılanmasını nasıl etkilediğinin daha iyi anlaşılması, ağız ve diş sağlığında ya da estetik ameliyatlarda tedavilerin planlanması için paha biçilmez bir araç olabilir. Örneğin; günün birinde bir çocuğun çenesinin büyüme potansiyelinin zirve yapacağı anı öğrenebilmek için genetik bilimini kullanabilirsek, diş hekimleri ve diş düzeltim uzmanları bu bilgiyi kullanarak azami etkiye sahip olarak, en ideal müdahale zamanına karar verebilirler.[8]

Benzer bir şekilde genlerin yüz özelliklerinin boyutu ve biçimini belirlemek için teker teker ve birlikte nasıl çalıştıklarını bilmek, yüz gelişim bozukluklarını düzeltmeye yönelik tasarlanan ilaç terapilerine yeni moleküler hedefler sağlayabilir.

Son olarak da, insan yüzlerini oluşturan genler hakkında daha fazla bilgiye sahip olmak bize doğuştan gelen yüz bozukluklarının temel nedenleri üzerine anlayış sağlayabilir ve bu, bu bozukluklardan etkilenen kişiler ve aileleri için yaşam kalitesini derinden etkileyebilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 4
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/08/2021 05:54:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10231

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Periyodik Cetvel
Epigenetik
Antropoloji
Coğrafya
Koruma
Yiyecek
Bilim İnsanları
Kanıt
Uçuş
Tekillik
İngiltere
Demir
Maskeler
Virüsler
Tahmin
Koaservat
İnsan Türü
Biyocoğrafya
İnsanlar
Hamile
Editör Seçkisi
Kara Delik
Mutasyon
Eşcinsellik
Etimoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın