Fotik ve Afotik Okyanus Katmanları: Işık, Sıcaklık ve Basınç Nedeniyle Oluşan Okyanus Katmanları Nelerdir?

Fotik ve Afotik Okyanus Katmanları: Işık, Sıcaklık ve Basınç Nedeniyle Oluşan Okyanus Katmanları Nelerdir? PxHere
4 dakika
1,164 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Işık, sadece aydınlık kaynağı değildir; aynı zamanda enerji (ısı) taşıyor olmasından ötürü bir ortamdaki yaşamın temel kaynaklarından biridir. Karalarda bunu pek düşünmüyor olsak da okyanuslar gibi devasa su birikintilerinde ışığın ulaşabildiği bölge, yaşamın nasıl evrimleşeceğini doğrudan belirlemektedir.

Sadece ışık da değil! Okyanusların derinliğine bağlı olarak belli bir derinlikteki basınç da canlı yaşamını doğrudan etkilemektedir. Çok yüksek basınç altında kemikli veya omurgalı hayvanların yaşaması çok zor olmaktadır (hatta mümkün olmayabilir). Buna bağlı olarak, okyanus yaşantısının derinlikle değiştiğini görmekteyiz. Yani aslında ışık ile basınç arasında doğrudan bir ilişki olmasa da, ışığın erişebildiği okyanus katmanları dikey derinlik ile ilişkili olduğu ve basınç da aynı parametreye göre belirlendiği için, ışık (dolayısıyla sıcaklık) ve basınç, yani en temel iki parametre, bir arada değişmektedir.

Işığa Göre Okyanus Katmanları

Bir okyanusu, Güneş ışığının erişebildiği derinliklere göre 2 ana katman olmak üzere 5 alt katmana ayırmak mümkündür. Öncelikle bunların genel dağılımını görelim:

Işığa Göre Deniz Katmanları
Işığa Göre Deniz Katmanları
Lumen Learning

Yukarıdaki görselden görebileceğiniz gibi kıta sahanlığı, karadan uzaklaştığımızda dik bir eğim ile okyanus tabanına doğru batar. Yani okyanus derinliği sadece su içerisinde dikey bir dalış ile ilgili değildir, kara parçasına tutunarak yaşayan canlıların kıtaların okyanus içine gömülen kısımların neresinde (dolayısıyla ne derinlikte) bulunduklarıyla da ilgilidir. Bu, okyanus derinliğinin sadece yüzey canlılar için değil, karalara tutunan canlılar için de önemli olduğunu göstermektedir.

Reklamı Kapat

Fotik Zon (Işık Alan Bölge)

Güneş ışığının önemli bir bölümü, su seviyesinin yaklaşık 200 metre kadar altına ulaşabilmektedir. Tabii ki, 200 metrede okyanus "zınk" diye karanlık oluvermemektedir, suyun yaklaşık 1.000 metre (1 kilometre) altına kadar ışık, farklı seviyelerde tespit edilebilir; ancak 200 metreden sonra hızla azalır.

Epipelajik Zon (Gün Işığı Bölgesi)

İşte ışığın rahatlıkla ulaşabildiği 200 metrelik bölgeye epipelajik zon (gün ışığı bölgesi) denmektedir. Buradaki Güneş ışığı, aynı zamanda ısının da büyük bir kısmının burada kullanılmasını sağlar. İşte bu nedenle buradaki su sıcaklığı en yüksektir ve az sonra göreceğimiz gibi bu, diğer okyanus katmanlarını etkiler.

Mezopelajik Zon (Alacakaranlık Bölgesi)

200-1.000 metre arasında kalan daha düşük şiddetli ışık bölgesine ise mezopelajik zon (alacakaranlık bölgesi) adı verilir. Buradaki ışık çok sönüktür ve genelde okyanus içerisindeki biyolüminesan canlılar bu bölgeden itibaren görülmeye başlarlar. Ayrıca oldukça tuhaf görünümlü balıklar ve çok ilginç yaşam formları da bu bölgede evrimleşmiştir.

Epipelajik ve mezopelajik zonlar bir araya gelerek "fotik zon" adını verdiğimiz, genel olarak ışık alan bölgeyi oluştururlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Işığın erişme miktarına göre okyanus katmanları
Işığın erişme miktarına göre okyanus katmanları
Sea and Sky

Afotik Zon (Işık Almayan Bölge)

Batipelajik Zon (Gece Yarısı Bölgesi)

1.000 metre derinlikten sonra ışık görülmez; bu nedenle neredeyse hiç fotosentetik canlı bulunmaz, bu yüzden buraya batipelajik zon (gece yarısı bölgesi) adı verilir. Bu bölge, mezopelajik zondan daha geniş olmasına rağmen daha az canlı yoğunluğuna sahiptir. Genel olarak suyun 4.000 metre altına kadar devam eder. Bu bölgedeki ışığın tek kaynağı, bu bölgede yaşayan canlıların kendi ürettikleri ışıktır (biyolüminesans). Ayrıca bu derinlikte artık basınç muazzam bir seviyeye (40 MPa civarına) ulaşır. Bu yüksek basınca rağmen bu katmanda da çok sayıda tür bulmak mümkündür. Örneğin ispermeçet balinaları bu derinliğe dalarak besin arayabilirler. Bu bölgede evrimleşen canlıların çoğu, ışık noksanlığından ötürü siyah veya kırmızımsı bir renktedir.

Abisopelajik Zon (Cehennem Bölgesi)

4.000 metreden sonra ise abisopelajik zon (cehennem bölgesi) başlar. Bu bölge, okyanus tabanına kadar devam eder; ancak genellikle 6.000 metreye kadar indiği söylenir. Bunun sebebi, okyanus tabanlarında kimi zaman çok daha derin yarıklar olması ve bu yarıkların tabanın derinliklerine kadar inmesidir. Abisopelajik zondaki abartılı basınç nedeniyle pek az makroskopik canlı bu derinliklerde yaşayabilir. Bu seviyede yaşayan türlerin büyük bir kısmı basket denizyıldızı veya ufak mürekkepbalıkları gibi omurgasız canlılar ve bolca mikroskobik canlıdır. Okyanus tabanlarının %75 kadarı bu seviyede yer alır.

Hedalpelajik Zon (Çukurlar)

Okyanus tabanının içerisinde oluşan yarıkların olduğu katman, okyanusun ışığa göre bölündüğü 5. katmandır: hedalpalajik zon (çukurlar). Bu katman, Mariana Çukuru örneğindeki gibi suyun 10.911 metre altına kadar (veya genel olarak inilebilecek herhangi bir taban seviyesine kadar) inebilir. Bunlar, aynı zamanda okyanus altı kanyonlarının bulunduğu bölgedir. Bu seviyede su, donma sıcaklığının sadece birazcık üzerindedir ve basınç 110 MPa düzeyine çıkar. Bu, üzerinize 48 adet Boeing 747 jetin ağırlığının binmesi gibidir.

Bu düşük sıcaklığa ve yüksek basınca rağmen bu seviyede bile canlılığa rastlamak mümkündür: Bugüne kadar en derin noktada keşfedilen balık, Porto Rico Çukuru'nda, yani 8.372 metre derinlikte keşfedilen balık türleridir. Ayrıca çeşitli omurgasız hayvanlar ve mikrobik yaşam da burada var olabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/06/2021 14:01:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10555

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Astronot
Hastalık Kataloğu
İletişim
Kelebek
Müfredat
Makroevrim
Hormon
Bilim Tarihi
Wuhan
Eşcinsellik
Sars
Goril
Mit
Video
Balıklar
Yas
Köpekgil
Yaşamın Başlangıcı
Kanat
Yapay Zeka
Astronomi
Kuantum
Hominid
İspat
Tür
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın