Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Evrimsel Psikolojinin Faydası Nedir?

Evrimsel Psikolojinin Faydası Nedir? Flickr / Ronald Woan
9 dakika
8,816
  • Etoloji
  • Primatoloji
İçgüdülerimizin bilincimizdeki yansımalarını ‘Durum bundan ibaret, yapacak bir şey yok.’ yaklaşımıyla naifçe kabul etmektense onları tüm çıplaklığıyla ele almak, zararlı sonuçlar doğurduklarında onları etkisizleştirebilmemizdeki ilk adımdır. 

Steven Pinker, The Better Angels of Our Nature

Büyük fikirler genelde büyük yankı uyandırır ama çok azı bunu “doğal ve cinsel seçilim yoluyla evrim” fikri kadar sarsıcı şekilde yapmıştır. Bazı mutasyonların diğer bazılarına üstün gelerek sağ kalması sayesinde insanların insan olmayan atalardan evrimleştiği fikri, halihazırda el üstünde tutulan sayısız ideolojiyi rahatsız etmiştir. Doğal seçilim, varoluşumuzun kutsallıkla onaylandığı yönündeki dini kabule hakaret niteliğindedir; bencil rekabetin modern dünyanın yaşadığı bir sapkınlık olduğu yönündeki yenilikçi yaklaşımı rahatsız eder ve ayrıca doğada amaç ve ahlak arama şeklindeki yaygın arzuyu yolundan çıkartır . Bu sınır ihlalleri hesaba katıldığında, evrimin halkla olan ilişkisinde ciddi sorunları olması şaşırtıcı değildir.

Bu Reklamı Kapat

Evrim kendine en güçlü muhalefeti evrimsel psikoloji* alanında insan aklını yorumladığında çeker. Evrimin insanın akli özelliklerini açıklayamadığını ilk savunan Alfred Russel Wallace’tan (Charles Darwin’le beraber doğal seçilimi keşfeden İngiliz natüralist) bugüne dek, insanlar bu tarz girişimleri ürpererek karşılamışlardır. Ünlü dil bilimci Noam Chomsky – ki kendisi dilin, Darvinci evrimle evrimleştiği fikrini biraz da yüz kızartıcı bir şekilde reddeder- evrimsel psikolojinin neredeyse tamamen yararsız olduğunu söylemiştir. Bu bilimsel alan medyada sıklıkla, beyaz ataerkilliği korumak için sağcı bir metot olarak sunulmuştur. Hatta Stephen Jay Gould gibi bazı evrimsel biyologlar evrimsel psikolojiyi ‘kısır spekülasyonların alanı’ olarak görüp küçümsemiştir.      

Eleştirenleri, evrimsel psikolojiye genelde birbiriyle ilişkili iki sebeple karşı çıkar. İlki, insan aklı çok karmaşık olduğu için, onu biçimlendiren seçilim baskılarını ne zaman araştırmaya kalksak kestirimlerle sınırlı kalırız. İkincisi, bu kestirimler genellikle adaletsiz bir statükonun korunmasına hizmet ettiği için bütün alan güvenilmez bir girişimdir.   

Bu Reklamı Kapat

Darvinci bakışın, karmaşık biyolojik tasarımı açıklamanın tek yolu olduğunu ya da evrimsel psikologların çoğunun aslında oldukça özgürlükçü kişiler olduğunu ya da insan doğasını tanımlamanın günümüz dünyasındaki insan davranışları için bir reçete olmadığını hadi boş verelim. Eleştirenler, evrimsel biyolojiyi değersiz kılma konusunda bu noktaların herhangi birinde yanılıyor olabilirler ama bir alanın saygınlığını lekeleyerek yalnızca bilimsel ya da felsefi olarak pot kırmış olmanın ötesine geçiyorlar. Evrimsel psikolojinin ırkçı, cinsiyetçi ya da faşist olduğunu ağızdan ağıza yayarak aslında hayatın büyük bir bölümünü geliştirecek değerli bir perspektiften toplumu yoksun bırakmış oluyorlar. 

Evrimsel psikoloji - pek öyle sunulmasa da - kendisini, diğerlerini ya da evrendeki yerimizi anlamak isteyen herkes için temel bir bilgeliktir . İnsan aklını biçimlendirmiş olan seçilim baskılarına dair bir kavrayışın yoksunluğunda, varoluşumuzun büyük bölümü sinir bozucu biçimde kafa karıştırıcıdır. Mesela, neden benlik algımızla ilgili meselelerle sık sık kendi kendimize ket vururuz? Neden yaşamlarımızı dinginlik yerine statü peşinde koşarak geçiririz? Ünlüler hakkındaki dedikodularla neden bu kadar çok zaman harcarız? Neden çoğunlukla dış güzelliği içsel niteliklerin önüne koyarız? Ve neden inatla siyasi partilere bağlılık yeminleri ederiz? Evrime başvurmadan bu soruları tam olarak cevaplamayı bekleyemeyiz. Aksine, başkalarını (ve bazen de kendimizi) yüzeysel, kendine güvensiz ve sinir bozucu görmeye umarsızca devam ederiz.    

Buna karşılık, Darvinci bir bakışı benimseyerek daha önce anlamsız görünen birçok şeyi kavrayabiliriz. İnsan aklı, Pleistosen Çağı’nın Afrika düzlüklerinde, okuma-yazma bilmeyen, teknoloji yoksunu, yüksek düzeyde sosyal, sıra dışı düzeyde el becerisi yüksek ve meraklı primat kabilelerinde evrimleşti. Aklımızın içinde serpildiği koşullar bugün yaşadığımız dünyadan önemli derecede farklıydı.  

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Darvinci bir bakışı benimseyerek insan davranışı ile ilgili daha önce anlamsız görünen pek çok şeyi kavrayabiliiz.
Darvinci bir bakışı benimseyerek insan davranışı ile ilgili daha önce anlamsız görünen pek çok şeyi kavrayabiliiz.
Wikimedia Commons

Hayırseverliğin ya da sosyal yardımlaşmanın önünde pek bir engel yoktu; bu da sosyal bağların, yaşam ve ölüm arasında genellikle belirleyici olduğu anlamına geliyordu. Dolayısıyla sosyal imajına yeterince önem vermeyen bireyler kendilerini hızlıca gen havuzunun dışında buluyordu. Dedikodu, kabileler küçük olduğu için önemli sosyal gelişmelerden haberdar olmanın etkili bir yoluydu. Bunlar, People ya da Us Weekly gibi magazin dergilerinin döneminden önce, kabilenin yüksek statülü üyelerinin hayatta kalımı ve üreme başarısını ciddi düzeyde etkileyebildiği zamanlardı. Dedikoduya katılmamak potansiyel olarak ölümcül bir hataydı. Evrimsel cennet bahçemizde tıp pek gelişmemişti dolayısıyla sağlıklı olmak günümüzden de fazla önem taşıyordu. Cinsel partner ya da uzun süreli arkadaşlar ararken yüz simetrisini ve beden orantısını (yani fiziksel güzelliği) hesaba katmak son derece önemliydi. Bir kişinin güzelliği; sakatlanma, enfeksiyon ya da bedenin düzgün gelişememesi sonucu bozulmuşsa bu kişiyle ilişkiye girecek olanlar kaynaklarını karşılık veremeyebilecek bir partnere adama riskini üstlenmiş oluyordu. Ve son olarak, kabilemizde yaşayıp öldüğümüz için dayanışma önem taşıyordu. Güvenilir barış antlaşmalarının, serbest ticaretin ve adalet sistemlerinin ortaya çıkışından önce yabancılara ön yargıyla bakmak -en azından başlangıçta- mantıklıydı.      

Bu örneklerin gösterdiği üzere, günümüzde bizi etkileyen irrasyonel güçlerin çoğunun (yabancı düşmanlığı, kendine yönelik güzellik takıntısı ve zararlı şöhret kültürü de bunlara dahil) evrimsel geçmişimizde rasyonel kökleri bulunmaktadır. Evrimsel psikolojiyi eleştirenler, insanlığın daha temel içgüdülerine meşruiyet kazandırdığını düşünerek genelde bu düşünce biçiminden korkarlar fakat zamanında adaptif* olanın bugün illâ iyi anlamına gelmediğinin de insanlar genelde farkındadır. Mesela, tarih öncesi zamanlarda şekere olan eğilimimizin bir anlamı olduğunu öğrendik diye marketteki şeker reyonlarına akın etmeyiz. Aksine, şeker düşkünlüğümüzün ardındaki evrimsel mantığı kavramak bizi ona karşı daha çok eleştirel kılar, daha az değil. İnsanları yalancılara, hilecilere ve hırsızlara dönüştürmek şöyle dursun, evrimsel psikoloji bizim kişisel gelişim çabalarımıza bir temel oluşturur.    

Modern uygarlığın düzeltilmesi gereken birçok sorunu vardır ki bunların hepsi bir biçimde evrimsel geçmişimizden bize miras kalan akıllarımızla ilişkilidir. Olabilecek en iyi dünyada yaşamak istiyorsak sorunlarımızı sadece fark etmemiz ve eleştirmemiz yetmez; onları anlamalıyız da. Anlayış eksikliğinde sorunlar ezici görünebilir, sonuç alamama kaynaklı engellenmişlik duygusuyla bizi sert tepkiler vermeye ya da kaderciliğe teslimiyete götürebilir. Hatta, günümüzde bunların ikisi de insanlığın zihnini meşgul eder hale gelmiş görünüyor. Evrimsel psikoloji toplumsal sorunlara ışık tutarak arkalarındaki mantığı kısmen aydınlatmaktadır. Bu yolla, kör bir engellenmişlik duygusunu gerçek bir kavrayışla değiştirmeye yardım ederek anlamlı bir değişimin önünü açar.     

Tabii ki, tek başına Darvinci bir bakış açısı sorunlarımızı çözmeyecek fakat eğer okurlar bu perspektifin gücünden şüphe duyuyorlarsa onları aşağıdaki deneye katılmaya davet ediyorum. Bir dahaki sefere, irrasyonel insan davranışları yüzünden kendinizi usanmış hissettiğinizde geri çekilin ve Darvinci bir tutum takının. Bu tür bir davranışa avantaj sağlamış olabilecek evrimsel bağlamı düşünün. Tarih öncesi zamanlarda bunun adaptif olup olamayacağını sorgulayın. Arkasındaki evrimsel mantığı deşifre etmeye çalışın. Kavga eden çocuklarınıza sinirlendiğinizde, politikacıların sahteliği yüzünden ümidinizi kaybettiğinizde ya da market çıkışlarındaki dedikodu dergilerini görüp tiksindiğinizde, evrimsel geçmişimize dair merakın verimsiz mutsuzluğunuzu biraz olsun dağıttığını ve daha berrak düşünebilmek için sizi özgür kıldığını görebilirsiniz.  

Şimdi, bu deneyin ölçeğinin büyüdüğünü; antropoloji, arkeoloji, bilişsel bilim, oyun teorisi vb. alanlardan gelen bilgiyle desteklenip geliştirildiğini düşünün. Böylesi bir girişimin insan varoluşuna dair birçok şeyi açıklığa kavuşturma potansiyeli vardır. Akıllarımız, erdemlerini ve zaaflarını atasal koşullara borçlu olduğu için günümüzü geçmişe bakmadan anlayamayız. Evrime başvurmadan modern yaşamı anlamayı ummak, fiziğe bakmadan kimyayı anlamayı ummaya benzer. Bu durumda, ne kadar denersek deneyelim resmin tamamına hiçbir zaman hakim olamayız. 

Bu Reklamı Kapat

Evrimsel geçmişimizde dedikoduya katılmamak potansiyel olarak ölümcül bir hataydı. İnsan aklı, Pleistosen Çağı’nın Afrika düzlüklerinde, okuma-yazma bilmeyen, teknoloji yoksunu, yüksek düzeyde sosyal, sıra dışı düzeyde el becerisi yüksek ve meraklı primat kabilelerinde evrimleşti.
Evrimsel geçmişimizde dedikoduya katılmamak potansiyel olarak ölümcül bir hataydı. İnsan aklı, Pleistosen Çağı’nın Afrika düzlüklerinde, okuma-yazma bilmeyen, teknoloji yoksunu, yüksek düzeyde sosyal, sıra dışı düzeyde el becerisi yüksek ve meraklı primat kabilelerinde evrimleşti.
Pixabay

Ve nasıl ki başkalarına evrimsel bir mercekten bakabiliyorsak kendimize de bakabiliriz. Geçmişin aklımızı nasıl biçimlendirdiğini kavrayarak düşüncelerimizi, duygularımızı ve davranışlarımızı daha yetkin bir şekilde kontrol edebiliriz. Bizi mutlu etmek için değil, genlerimizi yaymak için evrimleşmiş olan içgüdülerimizin, dürtülerimizin ve arzularımızın etkisinde sıkça acı çekiyoruz. (Daha net söylemek gerekirse hiçbir şey aslında bir şey “yapmak” için evrimleşmedi; daha ziyade, adaptasyonlar henüz var olmalarını durduracak bir durum olmadığı için sürüyor.) Anlık istekleri pek mutluluk getirecek cinsten olmasa da kendilerine sorulduğunda insanlar mutluluğu bulmak istediklerini söyler. Pek az kalıcı tatmin bırakan gelip geçici zevklerin peşinden gitmeye eğilimliyizdir. Evrimsel psikolog Geoffrey Miller’in “The Mating Mind”da (Çiftleşen Beyin) söylediği gibi bunun temel nedeni, evrimin işinin bizi tatmin etmek değil, motive etmek olmasıdır. Bunu akılda tutarsak, modern zamanlarda anlam bulmaktan çok Pleistosen dönemde hayatta kalmaya daha uygun olan bu dürtü ve arzularla aramıza bilinçli bir şekilde mesafe koyabiliriz.  

Bilim, insanlığı aydınlatıp geliştirdiğinde ve bunun sonucunda kendimize dair bilgimizi ve kavrayışımızı arttırarak bizi özgürleştirdiğinde en asil halini alır. Evrimsel psikolojiyi durgun bir bilimsel alan olarak göz ardı etmek, şu an itibariyle kullanabileceğimiz, bize en yakın bilgelik kaynaklarından birini kaçırmak anlamına gelir. Buna rağmen birçok kişi “kendini bilme”yi korkutucu bir olasılık olarak görüyor. Kendimizi keşfetmeye açılan kapıların önünde korkuyla duran birileri hep olacaktır. Bu gibi kimselerin, kendini bilmeyi arzulayan kişileri caydırmasına izin vermemeliyiz.

Bu makale Quillette sitesinden alınmıştır. Yazarı Triston Flock, bir mühendislik öğrencisi ve yazardır; fen bilimleri ve hukuk alanlarından lisans diploması bulunmaktadır. @tbonesbeard Twitter hesabından takip edebilirsiniz.

Sözlük:

Evrimsel psikoloji: Psikolojiyi ve özelde insan psikolojisini evrimsel bir bakış açısıyla inceleyen bilim alanıdır. Psikolojik özelliklerin hangilerinin doğal ve cinsel seçilim yoluyla evrimleşmiş adaptasyonlar olup olamadığını araştırır.  

Bu Reklamı Kapat

Adaptif özellik: Taşıyıcısının uyum başarısını arttıran özelliklere denir.

Konuyla ilgili Evrim Ağacı Tavsiyeleri:

  1. Türler arasındaki, özellikle de hayvanlarla insanlar arasındaki düşünsel, duygusal ve davranışsal ilişkileri merak edenlere etolog-primatolog Frans de Waal'in tüm kitaplarını tavsiye ederiz.
  2. Frans de Waal'in, hayvanlarda adalet duygusunu ölçen hayli ünlenmiş bir deneyin de gösterildiği şu TED konuşması da ilginizi çekebilir (Türkçe altyazı seçeneği vardır):
Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 14
  • Bilim Budur! 4
  • Umut Verici! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Korkutucu! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Quillette | Arşiv Bağlantısı
  • Tristan Flock. What Good Is Evolutionary Psychology?. (23 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 23 Kasım 2018. Alındığı Yer: Quillette | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/10/2022 06:42:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7456

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Komplo Teorisi
Çocuklar İçin Bilim
Toprak
Vegan
Biyoçeşitlilik
Türkiye
İfade
Balık Çeşitliliği
Virüs
Taklit
Ölüm
Tardigrad
Genom
Cinsiyet Araştırmaları
Kilo
Su Ayısı
Dalga
Elektrokimya
Stres
Seçilim
Zooloji
Uçuş
Evrimsel Antropoloji
Hominidae
İklim Değişikliği
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.