Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Evrimi Görselleştiren Siteler: Evrim Ağacı'nı Kurcalamak İsteyenler İçin Bir Kaynak!

Evrimi Görselleştiren Siteler: Evrim Ağacı'nı Kurcalamak İsteyenler İçin Bir Kaynak!
7 dakika
3,593
  • Evrimsel Biyoloji
  • Bilgi Görselleştirmesi

Evrim, bugüne kadar var olmuş yüz milyarlarca türü ve günümüzde var olan on milyonlarca ökaryotik ve prokaryotik türü kapsadığı için, bunca türün birbiriyle olan akrabalık ilişkilerini göstermek kimi zaman zorlu bir göreve dönüşebilmektedir. Özellikle de yeni veriler ışığında akrabalıkların değişiyor olması, bu ağaçların da güncellenmesini gerektirmektedir. Ek olarak, çoğu durumda araştırmacılar bütün türlerin değil, kendi uzmanlık alanlarında kalan az sayıda türün evrimsel akrabalık ilişkilerini araştırmaktadır. Dolayısıyla çoğu durumda bölük pörçük olabilen on binlerce araştırmadan gelen verileri birleştirmek son derece meşakkatli bir iş olabilmektedir.

Buna rağmen, bugüne kadar geliştirilen birçok veritabanı ve görselleştirme, türlerin birbirleriyle akrabalık ilişkilerini kolay ve etkili bir şekilde görebilmemize katkı sağlamakta, bu ağaçların farklı dalları arasında gezinmeyi mümkün kılmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Bu yazımızda, bunu yapan farklı siteleri sizlerle paylaşacağız.

İnternetteki Evrim Ağaçları

Yaşam Ağacı

Bu konuda kendi girişimimiz olan Yaşam Ağacı projemize öncelik vermemizi mazur göreceğinizi ümit ediyoruz:

Bu Reklamı Kapat

Bilgi: Yaşam Ağacı; farklı dal bağlantılarına tıklandıkça ekranınıza sığamayacak büyüklüğe erişebilecek bir ağaç olduğu için, bu sayfada daha rahat hareket edebilmeniz için sayfa "sürüklenebilir yapıda" hazırlanmıştır. Herhangi bir yere tıklayıp, farenizi sürükleyerek sayfada gezinebilirsiniz.

Yaşam Ağacı

Yaşam Ağacı, Evrim Ağacı tarafından başlatılan ve Evrim Ağacı yazarları tarafından geliştirilen bir türler kataloğudur. Bu türler, evrimsel akrabalık ilişkilerine göre, filogenetik bir ağaç olarak gösterilmektedir. Dolayısıyla birbirine yakın dallarda bulunanlar daha yakın, uzak dallarda bulunan daha uzak akraba türlerdir. Dalların ucundaki isimlere tıklayarak, o takson ile ilgili bilgi alabileceğiniz içeriğimize gitmeniz mümkündür. Bu içerikler içinde, Evrim Ağacı bünyesinde çalışan gözlemci ve fotoğrafçılarımızın özgün gözlem ve fotoğraflarını görmeniz mümkün olacaktır.

Yaşam Ağacı, sabit bir ağaç değildir; Evrim Ağacı üyesi olan doğa gözlemcilerimizin ve doğa fotoğrafçılarımızın yaptıkları gözlemler ve çektikleri fotoğraflara bağlı olarak zaman içinde gelişmekte, değişmekte, evrimleşmektedir. Dolayısıyla Yaşam Ağacı'na her uğradığınızda, yeni dalların oluştuğunu görebilirsiniz. Ayrıca proje yapım aşamasında olduğu için, dalların ve ara basamakların eksik olduğunu görebilirsiniz. Bu eksikler zaman içerisinde tamamlanacaktır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dünya'da yaşayan ortalama 8.7 milyon ökaryotik, on milyonlarca prokaryotik canlı türü bulunmaktadır. Bu yaşayan türler, bugüne kadar yaşamış ve yok olmuş bütün türlerin %0.1 civarını oluşturmaktadır. Bu sayılar ışığında, Yaşam Ağacı projesinin ne kadar azimli, zorlu ve uzun dönem bir proje olduğunu anlamak mümkündür. Ancak amacımız, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün tespitleriyle kategorize etmek, bir yandan da tüm Dünya'daki türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Eğer siz de kendi gözlemlerinizi içerik olarak eklemek isterseniz, buraya tıklayarak gönderebilirsiniz.

Lifemap

ABD Ulusal Biyoteknoloji Enformasyon Merkezi'nin (NCBI) taksonomi veritabanını otomatik olarak görselleştiren, en basit evrim ağacı sitelerinden biri. NCBI veritabanı fazlasıyla "mekanik" olduğu için, Lyon Üniversitesi bunu daha anlaşılır bir görselleştirmeye çevirmiş:

Lifemap

OneZoom

Evrimi fraktal bir ağaç olarak gösteren harika bir internet sitesi:

OneZoom

Her bir dala yaklaşıp uzaklaşarak türler ve taksonlar arası akrabalık ilişkilerini görebilirsiniz.

Bu Reklamı Kapat

OneZoom

Ayrıca sağ üst kısımda "Advanced Search" (Gelişmiş Arama) kısmını açarak, 2 ayrı taksonu girmeniz hâlinde bunların ayrışma yerini ve her birine giden dalları görmeniz mümkün (örnek):

OneZoom

Open Tree of Life

Bugüne kadar geliştirilmiş en kapsamlı evrim ağaçlarından biri bu:

Open Tree of Life

Ne yazık ki Lifemap gibi oldukça kısıtlı miktarda bilgiye sahip olan sitede, daha ziyade güncel taksonomiyi takip etmek mümkün. Ayrıca arayüzü de diğerleri kadar ilgi çekici ve basit değil.

TimeTree

Temple Üniversitesi tarafından sürdürülen TimeTree projesi, 2 türün ortak atasının ne zaman yaşadığını veya bir türün evrimsel geçmişinin ne olduğunu görebilmeniz için tasarlanmış, David Attenborough'nun Emmy Ödüllü belgeseli Rise of Animals'da da gösterilmiş olan, harika bir internet sitesi.

Bu Reklamı Kapat

TimeTree

Örneğin "Get Divergence Time" (Ayrışma Zamanını Öğren) kısmındaki Taxon 1'e insan (Homo sapiens), Taxon 2'ye Çam Ağaçları (Pinus) girecek olursanız, böyle bir sonuç veriyor:

Timetree

Burada, bu iki taksonun ayrıştığı medyan zaman (bu örnekte 1113 MYA = 1113 milyon yıl = 1.1 milyar yıl) ile tahmini ayrışma zamanı (bu örnekte 1144 MYA) verilmekte. Burada "medyan" ve "tahmini" gibi istatistik terimleri kullanılmasının nedeni, sitenin bu ayrışmayı hesaplamakta kullanılabilecek verisetlerine sahip makaleleri tarayıp, bunların istatistiki analizini yapıp, ona göre hata payları çerçevesinde bir süre veriyor. Mesela bu örnekte, eldeki araştırmalar göre, 1144 MYA sayısının güven aralığı 672-1270 MYA olarak verilmiştir; yani girilen iki taksonun ortak atası 672 milyon ilâ 1270 milyon yıl önce arasında yaşamış olmalıdır. Bu sonuca ulaşmakta kullanılan makaleler ve her bir makalenin ayrışma tahmini de alt kısımda verilmektedir (her birine tıklayarak makaleleri de okuyabilirsiniz):

Timetree

Ayrıca bu ayrışma süresince geçen jeolojik zaman skalası, Dünya'ya çarpan göktaşları, Güneş parlaklığının değişimi, CO2 ve O2 değerleri de bu grafikte gösterilmektedir (en sağdaki noktalar, yukarıdaki makalelerin tahmin ettiği ayrışma süresini ayrı ayrı göstermektedir; noktalara tıklayarak makalelere de inebilirsiniz):

TimeTree

Sitenin ana sayfasındaki 2. kısım olan "Get an Evolutionary Timeline" (Evrimsel Geçmişi Gör) seçeneğine Homo sapiens gibi bir tür girecek olursanız, türün evrim ağacını ve türe kadar gelecek olan soy hattının her bir gruptan ayrışma süresini "milyon yıl" cinsinden görebilirsiniz:

Bu Reklamı Kapat

TimeTree

EvoGeneao

Daha önceden statik hâlini Türkçeye kazandırdığımız bu site, bizim favorilerimiz arasında ve evrim tarihini öğrenmek açısından çok faydalı:

Evogeneao

Zamanı, bir göle atılan taşın etrafında yayılan dalgalar gibi modelleyen bu ağaç, insan ve diğer tüm canlıların ortak kökenini görebilmeniz için harika görselleştirme sunuyor. Örneğin koniferlerin üzerine tıkladığınızda, bu ağaçlarla insanların ortak atasının neye benzediğini ve kaç nesil önce yaşadığını görebiliyorsunuz:

Evogeneao

Interactive Tree of Life

Biraz daha akademik ve üst düzey bir araç olan iTOL, dairesel bir evrim ağacı modelini takip ediyor:

iTOL

Bu siteyi kullanarak kendi ağaçlarınızı çizebiliyorsunuz, var olan verisetlerinizi işaretleyebiliyorsunuz ve ürettiğiniz ağaçların çıktılarını alabiliyorsunuz. Üstelik bu araç, üzerinde 50.000'den fazla dal olan ağaçları bile görselleştirmenizi ve sağ üstteki araçlar menüsü sayesinde özelleştirmenizi sağlıyor.

NextStrain

Özellikle SARS-CoV-2 gibi patojenlerin evrimine odaklanan bu site, uluslararası bir işbirliğine dayanıyor ve hastalıkların evrimine güçlü bir ışık tutuyor:

17 Nisan 2022 itibariyle SARS-CoV-2 virüsünün evrimi
17 Nisan 2022 itibariyle SARS-CoV-2 virüsünün evrimi
NextStrain

Ne yazık ki tüm türlerin evrim ağaçlarını göremediğiniz için, burada daha kısıtlı bir bilgiye erişiminiz var. Buna rağmen, o bilgiyi muhteşem bir şekilde görselleştirmek mümkün. Örneğin yukarıdaki ağacı, radyal/dairesel bir evrim ağacına çevirebiliyoruz:

NextStrain

Site, evrimin "popülasyon içi gen ve özellik dağılımlarının zaman içinde değişimi" şeklindeki ana tanımını da enfes bir şekilde görselleştiriyor:

NextStrain

Buradaki yükseklik miktarı, belli bir virüs suşunun popülasyon içindeki frekansını, dolayısıyla baskınlığını gösteriyor.

Microreact

Spesifik genetik epidemiyoloji verisetlerini filogenetik görselleştirmeye çeviren Microreact da NextStrain gibi daha kısıtlı ve niş ağaçlara odaklanıyor:

Microreact

Örneğin Y kromozomuna dayalı insan filogenisini şu şekilde görmek mümkün:

Bu Reklamı Kapat

Microreact

Herhangi bir veri noktasına tıklayarak, onun ağaç üzerindeki yerlerinin işaretlenmesini de sağlayabiliyoruz:

Microreact

Sonuç

Görülebileceği gibi internette evrimi görselleştiren bolca araç bulmak mümkün. Tabii ki tüm bunların ne anlama geldiğini anlayabilmek için, evrimsel biyolojiyle biraz daha aşina olmak gerekiyor; bu nedenle de Evrim Ağacı sitemizi kullanabilirsiniz (buradan başlayabilirsiniz). Ayrıca bütün canlılığın sistematik sınıflandırmasıyla ilgili (İngilizce) bir anlatım isterseniz, bu video serisini öneririz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Umut Verici! 6
  • Bilim Budur! 4
  • Tebrikler! 2
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2022 07:00:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11679

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Alan
Bitkiler
Madde
Akciğer
Bilim İnsanı
Diş
Çiçek
Sağlık Bakanlığı
Ağrı
Yanlış
Evrim Ağacı Duyurusu
Virüs
Darwin
Karanlık
Uçma
Mikrop
Şiddet
Makine
Protein
Zihin
Görme
Periyodik Tablo
Saç
Koku
Molekül
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et