Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 8: Entomoloji

Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 8: Entomoloji
6 dakika
3,739
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 1: Embriyoloji" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Ben bir böcek miyim diye sordu örümcek kızgınlıkla, solucan lafı ağzımdan aldın diye karşılık verdi. Dünya üzerinde en çok türe ev sahipliği yapan ve evrimsel açıdan bir dolu dallanmaya da yer veren bu koca sınıfta maalesef ne örümcek ne de solucan yer alıyor. Ama ağız alışkanlığı derler ya, çoğu zaman hala artık eskisi kadar bu konuda pek bilgisiz insanlar kalmadığı halde o sekiz ayaklı dostumuza böcek muamelesi yapabiliyoruz, solucan bu konuda biraz daha şanslı sanırım.

Böcekler, Latincede Insecta olarak bilinirler, pek tabi ki bu akılda kalıcı bir kelimedir. İngilizcede kendileri "Insect" olarak çağırıldıkları için Latince adlarını pek unutmak zor olmasa gerek. Ama bu kadar da değil, genelde sınıflandırmada yıllar geçtikçe yeni isimler önerilir türlere, cinslere, familyalara hatta takımlara ve ne zaman yeni isim kullanılmaya başlansa eski isimler artık sinonim olarak geçerler kitaplarda. Böceklerin de takım olarak bir başka adları daha vardır: Hexapoda! Bu çok önemli bir kelimedir, çünkü böceklerin en önemli özelliklerine vurgu yapar. Kelimenin tam karşılığı altı bacaklı olarak çevrilebilir.

Bu bacakların her çifti böceklerde göğüs segmentinde yer alırlar ve bu da son derece önemli bir özelliktir. Elinize aldığınız her böceği incelediğinizde bu altı bacağın konumunun son derece dikkat çekici olduğunu kendiniz görebilirsiniz, bir karıncadan tutun da bir çekirgeye kadar. Böceklerin göğüs segmentinden sonra gelen abdomen olarak genelde bahsi geçen karın segmentlerinde hiç bacak bulunmaz. Bu işte içinde yer aldığı Eklembacaklı şubesindeki diğer grupların çoğundan böcekleri bir güzel ayıran bir detaydır.

Tüm Reklamları Kapat

Segmentten bahsetmişken önemli bir kavramdan bahsetmeden konuya devam etmek pek doğru olmaz. Şimdi böceklerde göğüsler üç segmentlidir deriz ve bu segmentlerin her biri benzer özellikler gösterir, sonuç olarak göğsü oluştururlar. Benzer segmentlerin bir araya gelerek oluşturdukları bu kısımlara tagma diyoruz, çoğul hali de tagmata olarak geçer. Şimdi bu tagma kavramı neden önemlidir. Böceklerde üç tagma vardır: baş, göğüs (=toraks) ve karın (=abdomen). Örümcekler, akrepler ve kenelerin yer aldığı Arachnida sınıfında ise iki tagma söz konusudur. Baş ve toraks bölgesi birleşmiştir, cephalotoraks adıyla terminolojide kendine yer bulmuştur.

En azından bu zamana kadar anlatılanlardan yola çıkarak eklembacaklı şubesinde yer alan iki sınıfın en ayırıcı özelliklerinin ne olduğunu kavramışsınızdır. Böceklerde üç tagma yer alırken, örümceklerde baş ve toraksın birleşmesi ile iki tagmaya inmiştir. Böceklerde göğüsten çıkan altı bacak bulunurken, örümceklerde sekiz bacak bulunduğunu söyleyebiliriz. İşte o sekiz bacağı yüzünden de örümcekler benim fobim haline gelmişlerdir, sevimli yaratıklar olduğunu en azından ben diyemem. Bana gayet itici geliyorlar, ama böcekler öyle mi?

Böcekler o kadar sevimlidirler ki onları inceleyen koca bir bilim dalı söz konusudur (evet, sanki diğer canlılar için de yok; ama olsun böcekler candır) ve o bilim dalı entomoloji olarak bilinir. Bugün tanımlanmış hayvanların en az %80'i böcekler sınıfının içinde yer alır. Sayısal kısımlara da şöyle kısaca göz atacak olursak 1.000.000 kadar yaşayan tür, 15.000 kadar da fosil tür karşımıza çıkacaktır. Bunların tanımlanmış tür sayısı olduğunu ilave edecek olursak toplamda tür sayısının 2.000.000 kadar olduğu varsayılmaktadır. Tür sayısı ile değil sadece böcekler birey sayısı olarak da dikkat çekerler. Örnek olarak bir domates bitkisi deyip geçmeyin, üzerinde 25.000 kadar yaprak biti barındırabilir. Ya da daha tanıdık bir örnek vermek gerekirse, bir arı kovanına baktığınızda toplamda 60.000 kadar arıyla karşı karşıya kalmanız mümkündür.

Jeolojik devirlerin her biri bir hayvan grubuyla simgelenirler. Şu anda içinde bulunduğumuz devir ise sizce ne olabilir? Size bir ipucu: insan değil. Diğer hayvan gruplarına belirli olarak üstünlük kurmuş olan böcekler bu devrin simgeleşmiş canlılarıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Bunun başlıca nedeni olarak “kanat” gösterilebilir. Böceklerin büyük bir kısmında kanat yapısı gelişmiştir, bunlar kuşların ve yarasaların kanatları ile benzer yapılar değillerdir, o yüzden bu adları kanat olarak geçen birbirinden farklı yapılar analog organlar olarak kıyaslanırlar. Hayvanlar âleminde uçma yeteneği ilk defa bu omurgasız hayvanlarda ortaya çıktığı için bu yetenek onlara yayılma, düşmanlarından kurtulma, daha iyi yaşam koşullarını bulma gibi bir sürü olanak sağladığı için her yerde kendilerine rastlayabiliyoruz.

Şimdi bu kadar teknik detaydan bahsettik, gelelim bu böceklerin evrim ile ilişkilerine. Araştırıcıların büyük bir kısmı, genelde bu araştırıcılar entomolog olurlar yoksa niye böcek ile uğraşsın, her neyse böceklerin halkalısolucanlardan türediklerini kabul etmişlerdir. Hani bu başta ben böcek değilim diye örümcek ile isyan bayrağını çekmiş olan solucandan bahsediyorum.

Halkalı solucan ile herhangi bir böceği elinize aldığınızda ne gibi farklar görürsünüz? Solucanların deri solunumu yaptıklarını, ama böceklerinin etrafının kalın bir kutikula ile çevrili olmasından ötürü deri solunumu yerine trake sisteminin gelişmiş olduğunu söylemekle başlayabiliriz işe. Kutikula böceği korudu, ama deriden hava alamadı, trake sistemi gibi farklı bir solunum yöntemine yol açtı bu durum. Tabi her avantaj bir bedel de getirir. Kutikula yüzünden büyüme sınırlandırılmış ve bu da deri değiştirme yeteneğinin ortaya çıkmasına önayak olmuştur.

İkisi arasında daha büyük bir fark daha vardır. Böceklerde daha önceden bahsettiğim gibi değişmez sayıda segmentler söz konusudur. Baş 5-6 civarı, göğüs 3, abdomen köken olarak 11 segment ile bizi karşılar. Abdomen ve baş segmentlerinde gelişmiş böceklerde körelme görülebilir, ama bu sayı embriyonik dönemlerinde sabittir. Buradan da embriyolojik açıdan böcek evrimine göz kırpabiliriz, tabi isterseniz. Her neyse biz entomolojide kalalım.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Daha bir sürü fark vardır, halkalısolucanlarda çizgili kas bulunmaması gibi. Ama buraya tüm farkları say say bitmez. İlk böceklerde halkalısolucanlara benzerlik daha çok görülebilir. En önemlisi atasal böceklerde çok ince kitin kutikula vardır. Kutikulanın karaya geçişten sonra kalınlaşmaya başladığını ve trake sistemi, deri değişimi gibi bir sürü özelliğin böceklerin evriminde ortaya çıktığını söyleyebiliriz.

Toparlayacak olursak ne diyebiliriz? Entomoloji, sadece bir sınıflandırma bilimi değildir. Ziraat, adli tıp, mühendislik gibi alanlarda karşımıza çıkar. Ekonomik anlamda önemlidirler. Onlardan ipek, bal gibi maddeler üretirken, bir kısmını da zararlı olarak görürüz ve onlara karşı ürünlerimizi korumaya çalışırız. Kendileri direk zarar veriyor olmasalar bile taşıdıkları parazitler yüzünden düşman olarak görülebilirler. Çok tehlikeli hastalıklara davetiye çıkartabilirler. Bir cesedin başına üşüştükleri zaman dilimlerine göre ölen kişinin ölüm saatinin ortaya çıkartılmasına katkı sağlarlar. Bazı dâhiler onları gözlemleyerek icatlarını yapacak ilhamı toplarlar. Sivrisineğin kan emme mekanizmasını bir düşünün mesela. Aynı mekanizmayı hemşirenin elindeki iğnede de göreceksiniz.

Bunlar diğer bilim dallarıyla olan ilişkisi, peki entomoloji biyolojinin tam olarak hangi noktasında duruyor? Özellikle evrim ile ilgili çalışmalara tam olarak nasıl bir katkısı olabilir? Bir kere kendisi, taksonominin içerisine de alınabilir ve sınıflandırmanın ne derece evrime katkısı olduğu ayrı bir konudur ve burada anlatılması uzun sürecektir. Zaten bu konuda burada yazılmış makaleler de göreceksinizdir ya da belki de çoktan görmüşsünüzdür.

En önemlisi immünoloji ile ilgili olan kısımdır. Bağışıklık sistemi tam olarak çözülememiş bir engel olarak karşımıza çıkar. Özellikle omurgasızlarda bir sürü bilinmeyen kısımlar söz konusudur. Evrimsel olarak daha ilkel düzeyde olan böceklerin bağışıklık mekanizmalarının tamamına hâkim olabilirsek sırasıyla insanlara kadar çıkılabilir ve bu sayede kanser, AIDS gibi hastalıklarla mücadelede bir adım öne çıkabiliriz. Sonuç olarak böceklerin İmmünoloji bilimine katkıları yadsınamaz diyebiliriz.

Size elimden geldiğince böceklerin genel özelliklerinden, ataları olarak kabul edilen halkalısolucanlarla arasındaki ilişkilerinden ve evrimsel açıdan önemini anlatmaya çalıştım. En azından entomoloji bilimine az buçuk dikkat çekmeyi başardıysam ne mutlu bana. (Mesela adli entomoloji bir araştırın derim, çok ilginçtir!)

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Destekleyen/Kullanan Bilimler yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 1: Embriyoloji" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
1
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Demirsoy. (2014). Yaşamın Temel Kuralları - Omurgasızlar/Böcekler-Entomoloji. ISBN: 6054460331. Yayınevi: Hacettepe.
  • P. Gullan, et al. (2010). The Insects: An Outline Of Entomology. ISBN: 1444330365. Yayınevi: Wiley-Blackwell.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/04/2024 05:29:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/376

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kas
Foton
Diş Sorunları
Hormon
Güneş Sistemi
Üreme
Yatay Gen Transferi
Ekonomi
Buz
Haber
Halk Sağlığı
Kalıtım
Yörünge
Önyargı
Cinsel Yönelim
Depresyon
Hekim
Yaşlılık
Hindistan
Fotoğraf
Ufo
Yaşanabilir Gezegen
Egzersiz
Işık Hızı
Obstetrik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
G. Öztürk, et al. Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 8: Entomoloji. (13 Eylül 2013). Alındığı Tarih: 25 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/376
Öztürk, G., Bakırcı, Ç. M. (2013, September 13). Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 8: Entomoloji. Evrim Ağacı. Retrieved April 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/376
G. Öztürk, et al. “Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 8: Entomoloji.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 13 Sep. 2013, https://evrimagaci.org/s/376.
Öztürk, Gürhan. Bakırcı, Çağrı Mert. “Evrim'i Destekleyen/Kullanan Bilimler - 8: Entomoloji.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 13, 2013. https://evrimagaci.org/s/376.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close