Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Ellingham Diyagramı Nedir? Kimyasal Tepkimelerin Termodinamik Özelliklerini Nasıl Öngörebiliriz?

Ellingham Diyagramı Nedir? Kimyasal Tepkimelerin Termodinamik Özelliklerini Nasıl Öngörebiliriz? ThoughtCo
Demirin paslanması istemli bir tepkimeyken bu süreç yıllar alabilir.
13 dakika
2,201
  • Termokimya
  • İnorganik Kimya

Ellingham diyagramları, bir bileşiğin stabilitesinin sıcaklığa olan bağımlılığını gösteren bir grafiktir. Bu analiz, metal oksit ve sülfitler gibi kimyasalların redükte edileiblme kolaylığını ölçmekte kullanılır. Ellingham diyagramının temel kullanım alanları metalürji endüstrisi, inorganik kimya ve fiziko kimyadır. Metalürji endüstrisinde metal madeninden saf metal elde etmekte kullanılır.

Ellingham diyagramları, ismini mucidi olan Harold Ellingham'dan almıştır. İlk kez 1944 yılında "Metalürjik Süreçlerde Oksit ve Sülfitlerin İndirgenebilirliği" (İng: "Reducibility of Oxides and Sulfides in Metallurgic Processes") adlı makalesinde bu diyagramlar tanıtılmıştır. Ellingham diyagramları, o zamandan bu yana diğer elementler için de genelleştirilmiştir. Oksit ve sülfitlerin yanında bromür, klorür, florür, iyodür, hidrit, nitrit, selenit ve tellüritler için de Ellingham diyagramları yapılmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Hepsinin temel mantığı aynı olduğu için biz bu yazımızda oksitler üzerinden gideceğiz; ancak aynı bilgiler diğer bileşikler için de uygulanabilir.

Gibbs Serbest Enerjisi ve Metal Oksitlerin Kararlılığı

Gibbs serbest enerjisi, bir tepkimenin kendiliğinden olma eğilimini ölçmemize yarayan bir büyüklüktür. Tepkimeye girenlerin Gibbs serbest enerjisi ve ürünlerin Gibbs serbest enerjisini kullanarak bir tepkimenin kendiliğinden mi olacağını yoksa dışarıdan müdahale mi gerektiğini bulabiliriz.

Bu Reklamı Kapat

Gibbs serbest enerjisindeki değişim negatifse bu tepkime kendiliğinden yürür yani istemlidir. İstemli tepkimelerin en önemli özelliği oluşan ürünlerin termodinamik olarak girenlerden daha kararlı olmasıdır. Eğer Gibbs serbest enerjisindeki değişim pozitifse bu tepkimenin yürümesi için dışarıdan müdahale etmemiz gerekir, bunun sebebi de girenlerin termodinamik olarak ürünlerden daha kararlı olmasıdır. Eğer Gibbs serbest enerjisindeki değişim sıfıra eşit ise tepkime kimyasal olarak dengededir ve hem girenler hem ürünler sürekli oluşmaktadır. Bunu matematiksel olarak şöyle ifade edebiliriz:

ΔG=ΣΔGu¨ru¨nler−ΣΔGgirenler\mathrm{\Delta G = \Sigma \Delta G_{ürünler} - \Sigma \Delta G_{girenler}}

ΔG>0:\mathrm{\Delta G > 0}: İstemsiz tepkime

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

ΔG<0:\mathrm{\Delta G <0}: İstemli tepkime

ΔG=0:\mathrm{\Delta G = 0}: Kimyasal Denge

Gibbs serbest enerjisinin değeri tepkimenin yönüne bağlıdır. Tepkimenin yönü değiştiğinde büyüklüğü aynı kalmasına rağmen işareti değişir. Bir tepkime üzerinden örnek verelim:

N2(g)+3H2(g)⇆2NH3(g)ΔG=−32.96kJ\mathrm{N_2 (g) + 3H_2 (g) \leftrightarrows 2NH_3 (g) \hspace{20pt} \Delta G = -32.96 kJ}

2NH3(g)⇆N2(g)+3H2(g)ΔG=32.96kJ\mathrm{2 NH_3 (g) \leftrightarrows N_2(g) + 3 H_2(g) \hspace{20pt} \Delta G = 32.96 kJ}

Bu Reklamı Kapat

Gibbs serbest enerji değişimlerine baktığımızda amonyak oluşum tepkimesi istemliyken ters yöndeki tepkime istemsizdir.

Ellingham Diyagramı Nedir ve Nasıl Okunur?

Ellingham diyagramı, Gibbs serbest enerji değerleri ve sıcaklık değerleri kullanılarak yapılır. Yatay eksende sıcaklık, dikey eksende Gibbs serbest enerji değerleri bulunur. Bazı Ellingham diyagramları ek bilgiler içerebilir ve bu bilgiler de çeşitli eksenlere kodlanmıştır. Biz bu yazımızda, ana eksenler olan Gibbs serbest enerjisi ve sıcaklığı inceleyeceğiz. Yazımızın ilerleyen kısımlarında diğer eksenlerden de bahsedeceğiz.

Diyagramın dikey ekseninde metal oksitlerin oluşum tepkimelerinin Gibbs serbest enerji değerleri bulunur. Bu tepkimeler istemli tepkimeler olduğu için hepsinin Gibbs serbest enerji değeri negatiftir, bundan dolayı dikey eksenin en üstünde sıfır bulunur ve aşağıya indikçe değerler daha da negatifleşir. Herhangi bir MM metali için aşağıdaki genel tepkime metal oksit oluşum tepkimesidir. Bu vereceğimiz örnekte aynı zamanda yazımızın geri kalanı için notasyonu belirleyeceğiz:

M(s)+nO(g)→MOn(s)ΔG=ΔG(M,MOn)\mathrm{M(s) + nO(g) \rightarrow MO_n (s) \hspace{20pt} \Delta G = \Delta G(M,MO_n)}

Bu Reklamı Kapat

Seçtiğimiz notasyon bize tepkimenin yönü hakkında bilgi verir. Parantezin içerisindeki ilk sembol gireni, ikinci sembol ürünü temsil eder. Verilen tepkimenin tersini yazmak isteseydik ΔG(MOn,M)\mathrm{\Delta G(MO_n,M)} ifadesini kullanırdık. Bu notasyon hem giren ve ürün bilgisi hem de tepkimenin yönünü verdiği için çok pratiktir. Bu bilgilerle birlikte, artık ilk Ellingham diyagramımızla karşılaşmaya hazırız.

Oksitler için Ellingham diyagramı
Oksitler için Ellingham diyagramı
Wikimedia Commons

Tam bir sanat eseri, öyle değil mi? Bu ilk şoku atlattıysanız, devam edebiliriz. Negatif bir Gibbs serbest enerji değerinin kararlı bir yapıya denk geldiğini düşünürsek diyagrama ilk baktığımızda şu çıkarımı yapabiliriz: Diyagramda bir metal oksit ne kadar aşağıda bulunuyorsa o kadar kararlıdır. Metal oksitlerin kararlılığı hakkında bilgi sahibi olmak, tepkimelerin nasıl yürüyeceğine dair çıkarımlar yapmamızda yardımcı olur.

Diyagramı kullanarak bir somut bir örnek verelim: Magnezyum oksit (MgO\mathrm{MgO}), konum olarak her sıcaklık değer için titanyum oksitten (TiO2\mathrm{TiO_2}), aşağıda bulunmaktadır. Bu durumda magnezyum oksit, titanyum oksitten daha kararlı bir yapıdır. Bundan dolayı aşağıdaki tepkime her sıcaklıkta istemli şekilde yürür.

Mg(s)+TiO2(s)→MgO(s)+Ti(s)ΔG<0\mathrm{ Mg(s) + TiO_2(s) \rightarrow MgO(s) + Ti(s) \hspace{20pt} \Delta G < 0}

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Aile ve Çocuk Seti (3 Kitap)

Bu seti edinerek elde edeceğiniz kitaplar şunlardır:

  1. Gözyaşları iyileştirirb – Tears Heal, Kate Orson
  2. Ebeveynler için Konuşma Dersleri – Voice Lessons, Wendy Mogel
  3. Ebeveynliğin Çöküşü – The Collapse of Parenting, Leonard Sax
Devamını Göster
₺120.00
Aile ve Çocuk Seti (3 Kitap)

Diyagramdan elde edebileceğimiz bir başka bilgi ise, metallerin hal değiştireceği sıcaklık değerleridir. Eklediğimiz diyagramdaki MM harfi erime noktasını (İng: "melting point"), BB harfi kaynama noktasını (İng: "boiling point") temsil eder. Eğer sadece harf varsa saf metalin, eğer harfin etrafında kutu varsa metal oksitin sıcaklık değerlerini temsil eder. Örnek olarak titanyum için değerleri incelersek, saf titanyumun erime sıcaklığı diyagramda yaklaşık 1600oC değerlerindeyken, titanyum oksitin erime sıcaklığı yaklaşık 1800oC değerlerindedir. Tam değerlerine baktığımızda titanyum için 1668oC, titanyum oksit için 1843oC değerini görürüz. Ellingham diyagramı çok kısa sürede yaklaşık değerler bulmamıza yardımcı olduğu için bu konuda da kimyagerler için faydalıdır.

Karbon Tepkimeleri ve Metalürjik Uygulamalar

Şu ana kadar termodinamik ve kimyasal yorumlar yaptık. Şimdi Ellingham diyagramının en önemli kullanım alanından bahsedeceğiz: Pirometalürji.

Pirometalürji, ısıl işlemler kullanılarak kıymetli metalleri elde etmekle uğraşan metalürji dalıdır. Şu ana kadar öğrendiğimiz bilgiler ışığında pirometalürji ve Ellingham diyagramının bağlantısını rahatça kurabiliriz. Ellingham diyagramı, bilgileri sıcaklık üzerinden vermekte ve pirometalürji ısıl işlemler kullanmaktadır. Metalürjik uygulamaları anlamak için, tekrar yukarıdaki Ellingham diyagramına bakalım. Metal çizgilerinden ayrı duran üç renkli çizgi vardır. Bunlar aşağıdaki tepkimelere denk gelir:

  • Siyah Çizgi: 2CO(g)+O2(g)→2CO2(g)ΔG(CO,CO2)\mathrm{ 2CO(g) + O_2(g) \rightarrow 2CO_2(g) \hspace{20pt} \Delta G(CO,CO_2)}.
  • Bu tepkimenin çizgisi sıcaklık arttıkça yukarı doğru çıkmaktadır, yani Gibbs serbest enerji değişiminin negatifliği azalmaktadır. Bir diğer deyişle, bu tepkimenin sıcaklık arttıkça daha az istemli olmaktadır.
  • Mavi Çizgi: C(s)+O2(g)→CO2(g)ΔG(C,CO2)\mathrm{C(s) + O_2(g) \rightarrow CO_2(g) \hspace{20pt} \Delta G(C,CO_2)}.
  • Bu tepkimenin çizgisi sıcaklıktan bağımsız olarak düz ilerlemektedir, yani Gibbs serbest enerjisi sıcaklıktan bağımsızdır ve tepkime her sıcaklıkta aynı düzeyde istemlidir.
  • Kırmızı Çizgi: 2C(s)+O2(g)→2CO(g)ΔG(C,CO)\mathrm{2C(s) + O_2(g) \rightarrow 2CO(g) \hspace{20pt} \Delta G(C,CO)}.
  • Bu tepkimenin çizgisi sıcaklık arttıkça aşağı doğru inmektedir, yani Gibbs serbest enerji değişimi daha da negatif olmaktadır. Bir diğer deyişle, bu tepkime sıcaklık arttıkça daha da istemli olmaktadır.

Karbon, metalürji endüstrisinde indirgen olarak kullanılmaktadır. Ellingham diyagramını kullanarak hangi şartlar altında madenden saf metali elde edebileceğimizi bulabiliriz. Karbon kullanarak metal oksitten ilk kez metal elde etmeye başladığımız an karbon ve metal çizgisinin kesiştiği noktadır. Bu noktanın yatay eksende denk geldiği sıcaklık değeri bizim için kritik sıcaklıktır. Kritik sıcaklığın altındayken metali saf halde elde edemeyiz. Kritik sıcaklık değerinde kimyasal denge vardır, metal oksitten metal oluşurken aynı zamanda oluşan metalin bir kısmı tekrardan metal oksit olmaktadır. Kritik sıcaklığın üzerindeki her sıcaklıkta indirgenme tepkimesi istemlidir ve başarıyla metali saf halde edebiliriz. Herhangi bir MM metali ve karbon tepkimelerini denkleştirmeden en genel haliyle aşağıdaki gibi yazabiliriz:

Siyah Çizgi:

MnO(s)+CO(g)→nM+CO2(g)ΔG=ΔG(CO,CO2)−ΔG(M,MnO)\mathrm{ M_nO(s) + CO(g) \rightarrow nM + CO_2 (g)} \\ \mathrm{\Delta G = \Delta G(CO,CO_2) - \Delta G(M,M_nO)}

Mavi Çizgi:

MnO(s)+C(s)→nM(s)+CO2(g)ΔG=ΔG(C,CO2)−ΔG(M,MO)\mathrm{ M_nO(s) + C(s) \rightarrow nM(s) + CO_2(g)} \\ \mathrm{\Delta G = \Delta G(C,CO_2) - \Delta G(M,MO)}

Kırmızı Çizgi:

MnO(s)+C(s)→nM(s)+CO(g)ΔG=ΔG(C,CO)−ΔG(M,MO)\mathrm{ M_nO(s) + C(s) \rightarrow nM(s) + CO(g)} \\ \mathrm{ \Delta G = \Delta G(C,CO) - \Delta G(M,MO)}

Bu Reklamı Kapat

Tek yapmamız gereken Ellingham diyagramından gerekli değerleri bulup tepkimenin Gibbs serbest enerji değişimini hesaplamaktır. Eğer işlemlerimiz sonrası elde ettiğimiz sonrası elde ettiğimiz sayısal değer sıfırdan küçükse tepkimemiz istemlidir ve metali o şartlarda saf şekilde elde edebiliriz.

Bir örnek olarak TiO2\mathrm{TiO_2} molekülünü inceleyelim ve süreci adım adım yorumlayalım:

  1. Titanyum oksit görece diyagramın aşağılarında bulunmaktadır ve çoğu metal oksite göre daha kararlıdır. Mavi çizgi ve siyah çizgi hiçbir sıcaklık değerinde TiO2\mathrm{TiO_2} çizgisini kesmez yani bu tepkimeler aracılığıyla TiO2\mathrm{TiO_2} molekülünü indirgeyemeyiz. Titanyumu elde etmek için kullanabileceğimiz tek tepkime kırmızı çizgidir.
  2. Kırmızı çizgi TiO2\mathrm{TiO_2} çizgisini yaklaşık olarak 1650oC sıcaklığında keser. Bu sıcaklıkta kimyasal denge vardır, iki yönlü tepkime de gerçekleşir. Bu sıcaklığın üzerinde TiO2\mathrm{TiO_2}'yi başarıyla indirgeriz ve titanyumu aşağıdaki tepkimeyle uygun olarak saf halde elde ederiz.

TiO2(s)+C(s)→Ti(s)+2CO(g)ΔG=ΔG(C,CO)−ΔG(Ti,TiO2)<0,T>1650\hspace{90pt}\mathrm{ TiO_2(s) + C(s) \rightarrow Ti(s) + 2CO(g)} \\ \hspace{70pt} \mathrm{\Delta G = \Delta G(C,CO) - \Delta G(Ti,TiO_2) < 0}, \hspace{5pt}T>1650

Çoğu metalin indirgenmesi çok yüksek sıcaklıklar gerektiği için, bu metalürjik işlemler maden eritme ocağı adı verilen özel fırınlarda gerçekleştirilir.

Bu Reklamı Kapat

Bir maden eritme ocağı
Bir maden eritme ocağı
Wikimedia Commons

Ek Yorumlar ve Teknik Detaylar

Yazımızda şu ana kadar Ellingham diyagramlarına dair temel bilgiler verdik ve kullanım alanlarını inceledik. Bu bölümdeyse atladığımız birkaç teknik detaya değineceğiz.

İlk olarak Gibbs serbest enerjisini ve diyagramdaki çizgileri inceleyelim. Yazının başında verdiğimiz Gibbs serbest enerji değişim formülünü tepkimeye girenler ve çıkanların Gibbs enerji değişimlerine göre yazdık. Gibbs serbest enerji formülü aynı zamanda termodinamik fonksiyonlar olan entalpi ve entropi cinsinden de yazılabilir ve aşağıdaki formu alır:

ΔG=ΔH−TΔS\mathrm{\Delta G = \Delta H - T \Delta S}

Burada ΔH\mathrm{\Delta H} entalpiyi, ΔS\mathrm{\Delta S} entropiyi ve T\mathrm{T} sıcaklığı temsil eder. Matematiksel olarak bir doğrunun denklemi y = mx + b şeklinde verilir. Burada m doğrunun eğimi, x yatay eksendeki değişken ve b doğrunun dikey ekseni kestiği değerdir. Ellingham diyagramını incelediğimizde elimizde doğrular olduğunu ve yatay eksenin sıcaklık olduğunu biliyoruz. Gibbs serbest enerji denklemi ve doğru denklemini incelersek:

Bu Reklamı Kapat

ΔG=−ΔST+ΔH↔y=mx+b\mathrm{ \Delta G = - \Delta S T + \Delta H \leftrightarrow y = mx + b }

Buradan şu çıkarımı yapabiliriz: Ellingham diyagramındaki gördüğümüz çizgilerin eğimi −ΔS\mathrm{ - \Delta S}dir. Matematiksel olarak ifade edersek, Ellingham diyagramındaki çizgilerin gradyanı tepkimelerin standart entropi değişimidir:

∂(ΔG)∂T=−ΔS\mathrm{\large \frac{ \partial (\Delta G)}{ \partial T} = -\Delta S}

Yukarıda Ellingham diyagramını kullanarak çözdüğümüz örnekte titanyum oksitin indirgenebileceği sıcaklık değerini belirlemiştik. Oradaki formülü incelediğimizde yazıda seçtiğimiz tepkime yönünü belirleyen notasyonla çeliştiğimiz veya hata yaptığımız düşünülebilir. Metal oksitten metal oluşumu olmasına rağmen biz hesabımızı ΔG=ΔG(C,CO)−ΔG(Ti,TiO2)\mathrm{\Delta G = \Delta G(C,CO) - \Delta G(Ti,TiO_2)} şeklinde yaptık, yani tepkime yönünün tersi olmasına rağmen hesabımızda ΔG(Ti,TiO2)\mathrm{ \Delta G(Ti,TiO_2)} değerini kullandık. Aslında bu formülde bir hata yoktur, bu formüle redoks yarı tepkimelerini ve Hess yasasını kullanarak ulaştık. Yarı redoks tepkimelerini yazıp bunları topladığımızda net tepkimeyi elde ederiz.

Bu Reklamı Kapat

C(s)→CO(g)ΔG(C,CO)\mathrm{ C(s) \rightarrow CO(g) \hspace{20pt} \Delta G(C,CO)}

TiO2(s)→Ti(s)ΔG(TiO2,Ti)\mathrm{ TiO_2(s) \rightarrow Ti(s) \hspace{20pt} \Delta G(TiO_2,Ti)}

Hess yasasına göre tepkimeleri toplayarak elde ettiğimiz genel tepkimenin Gibss serbest enerji değişimi bireysel tepkimelerin Gibbs serbest enerji değişimlerinin toplamıdır. Buna göre net tepkimenin Gibbs serbest enerji değişimi ΔG=ΔG(C,CO)+ΔG(TiO2,Ti)\mathrm{\Delta G = \Delta G(C,CO) + \Delta G(TiO_2,Ti)} olarak yazılabilir. Tepkimenin yönü değiştiğinde işaretin de değiştiği bilgisini kullandığımızda,

ΔG(TiO2,Ti)=−ΔG(Ti,TiO2)\mathrm{ \Delta G(TiO_2,Ti) = - \Delta G(Ti,TiO_2)}

Bu Reklamı Kapat

olduğunu görürüz. Yani bizim örnekte yaptığımız hesaplama Hess Yasası ile uyumludur. İki hesaplama şekli de doğrudur, sadece bizim örnekte yazdığımız daha fazla tercih edilen şekildir.

Yazımızın başlarında Ellingham diyagramını tanıtırken bazı diyagramlarda ek eksenler olduğunu söylemiştik. Şimdi bu eksenler üzerinde duralım. Ekstra eksenlerden birincisi verilen sıcaklıkta metal - metal oksit dengesinin sağlanması için gereken oksijen kısmi basınç değeridir. Bu eksen diyagramımızda pO2\mathrm{p_{O_2}}olarak gösterilmektedir. Bu değer tepkimenin yönünü belirlemek açısından çok önemlidir. Eğer oksijenin kısmi basıncı denge basıncından yüksekse metal oksit oluşumu ağır basar, eğer düşükse saf metal oluşumu ağır basar. Bu değeri belirlemek için diyagramın sol üst köşesindeki 0 noktasından verilen sıcaklıktaki metal çizgisine doğru bir çizgi çekilir. Çizginin pO2\mathrm{p_{O_2}} ekseninde kestiği nokta oksijenin denge basıncıdır.

Oksijenin denge basıncını belirleme süreci. Bakır için 700 K sıcaklığındaki oksijen denge basınç değeri 10^-11 atm'dir
Oksijenin denge basıncını belirleme süreci. Bakır için 700 K sıcaklığındaki oksijen denge basınç değeri 10^-11 atm'dir
Olgun Yılmaz

Benzer şekilde bir metal oksitin indirgenmesi için gereken karbonmonoksit miktarının karbondioksit miktarına olan oranını belirleyebiliriz. Bu eksen diyagramımızda COCO2\mathrm{\frac{CO}{CO_2}} ile gösterilmektedir. Bunu belirlerken izlediğimiz yöntem oksijenin denge basıncını belirlemeye çok benzerdir. Diyagramın sol eksenindeki C ile belirtilen noktadan verilen sıcaklıktaki metal çizgisine çizgi çekilir. Çizginin ekseni kestiği yer bize gerekli minimum COCO2\mathrm{\frac{CO}{CO_2}} oranını verir. Metal oksitin indirgenmesi zorlaştıkça gereken karbonmonoksit oranı artmaktadır.

Metal oksitin indirgenmesi için gerekli minimum karbonmonoksit / karbondioksit oranının belirlenme süreci.
Metal oksitin indirgenmesi için gerekli minimum karbonmonoksit / karbondioksit oranının belirlenme süreci.
Olgun Yılmaz

Son olarak Ellingham diyagramının en büyük kısıtlaması hakkında konuşalım: Ellingham diyagramı süreci tamamen termodinamik olarak inceler, kimyasal kinetik hakkında hiçbir bilgi vermez. Termodinamik olarak mümkün olarak tepkimeler çok yavaş gerçekleşebileceği için, gerçek hayatta uygulanması pek pratik olmayabilir. Çok yavaş gerçekleşen tepkimeler için pirometalürjik metotlar yerine farklı metotlar uygulanabilir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2022 20:10:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11277

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Memeli
Maymun
Virüsler
Zehirli Mantar
Çevre
Okyanus
Koronavirüs
Diş Hekimliği
Yeni Koronavirüs
Koruma
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Doğal Seçilim
Molekül
Evrenin Genişlemesi
Antikor
Modern
Deney
Balık
Eğitim
Elektron
Beyin
Evrim Teorisi
Balina
Bebek Doğumu
Pandemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.