Evrim Ağacı

Dünya'da Kaç Kıta Var? Kıta Tanımları ve Sayıları Üzerine...

Dünya'da Kaç Kıta Var? Kıta Tanımları ve Sayıları Üzerine... Wikimedia
Tavsiye Makale

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Şu anda genel geçer olarak kabul edilen kıta sayısı 7'dir: Asya, Avrupa, Afrika, Avustralya, Kuzey Amerika, Güney Amerika ve Antarktika. Buna rağmen, kıta sayısı oldukça tartışmalı bir konudur ve hatta belki okulda veya çevrenizden farklı sayıda kıta olduğunu da duymuş olabilirsiniz. Bazı temel sorular sorarak, işin ne kadar kolay karmaşıklaşabileceğini görelim:

  • "Kuzey Amerika" ve "Güney Amerika" iki ayrı kıta sayılmaktadır; ama neye göre? Panama kanalı, bu tanımı nasıl etkiler?
  • Türkiye, bir Asya ülkesi midir, Avrupa ülkesi midir? Bu sorunun cevabına göre, kıta sınırlarının farklı çizildiğine yönelik örnekleri görmüş olabilirsiniz.
  • Peki ya Yeni Zelanda'yı "Avustralya" kıtasına mı dahil edeceğiz, yoksa "Okyanusya" isimli yeni bir kıta mı oluşturacağız?
  • Avustralya bir kıta ise, Grönland bir kıta mıdır, ada mıdır?

Tüm bunlar, kıtaların tanımından kaynaklanmaktadır.

Kıta Ne Demektir? Nasıl Tanımlanır?

Genel olarak kabul edilen tanımıyla kıta, "büyük, sürekliliği olan, diğer kara parçalarından (mümkünse suyla) ayrılmış kara parçaları"dır. Ancak işin garip tarafı, kıtaların büyük bir kısmı bu tanıma uymamaktadır. Hoş, bu tanıma uymayan kıta sayısı bile tartışmalıdır.

En genel anlamıyla 4 tanesinin bu tanıma uymadığı söylenebilir: Kuzey Amerika ile Güney Amerika, Asya ile Avrupa birbirinden su parçalarıyla ayrı değildir. Ancak tanıma dikkat ediniz: Suyla ayrılmış olması tanımlanmayı kolaylaştırır; ancak zorunluluk değildir.

Tanıma uymayan kıtalar tartışmalıdır, çünkü 15 Ağustos 1914'te Panama Kanalı'nın açılmasıyla birlikte Kuzey Amerika ile Güney Amerika birbirinden ayrılmıştır. Ancak Asya ve Avrupa'nın sınırları arasında hiçbir suyla ayrım gözükmez. Fakat dediğimiz gibi, illa suyla ayrılmış olması gerekmemektedir.

Benzer şekilde, "büyük kara parçası" tanımı da tartışmalıdır. Örneğin Grönland, Avusturalya'nın kabaca 3'te 1'i yüz ölçümüne sahiptir; ancak ilki "ada" iken, ikincisi "kıta" olarak bilinir. 

Genel olarak kabul edilen kıtalar...
Genel olarak kabul edilen kıtalar...
Wikimedia

Asya ile Avrupa bir kenara bırakıldığında, ilk etapta kafa karıştırıcı olan bazı kıtaların neden "ayrı kıtalar" sayıldıkları kolayca anlaşılabilir: örneğin Kuzey Amerika ile Güney Amerika iki ayrı kıtadır, çünkü iki kara parçasının karasal alanına kıyasla, bunları birleştiren kara parçası (Panama bağı/kanalı/istmusu) son derece incedir. Bu sebeple pratik olarak ayrı sayılırlar. Benzer şekilde, teknik olarak Asya ile Afrika da birbirine bağlıdır; onları ayıran tek şey, Kızıldeniz'in ucunda bulunan 125 kilometre genişliğindeki Süveyş istmusudur. Fakat bu ufacık kara bağlantılarına kıyasla kıtaların kendisi devasadır ve bu sebeple pratik olarak Asya ile Afrika, Kuzey Amerika ile Güney Amerika ayrı kıtalar sayılır. Dolayısıyla bu kıtaların ayrımında ciddi bir tartışma bulunmamaktadır.

Temel tartışma, Asya ile Avrupa'nın neden ayrı kıtalar sayıldığı konusundadır. Bu, bariz bir şekilde, Avrupa-merkezli düşünceden kalma bir sorundur. Avrupalılar, kendilerini diğer kıtalardan ayrı tutmak istemişlerdir. Örneğin tarihleri boyunca Çin ve Hindistan'ın her biri, tek başlarına Avrupa büyüklüğünde alanlar kaplamışlardır; ancak kimse onları ayrı bir kıta saymaya kalkmaz. 

Ancak kafamıza göre kıta tanımı yapamayız; bilimsel konvansiyonları takip etmek zorundayız. Şu anda kabul gören, 7-kıta modelidir. Eğer Avrupa ile Asya tek bir kıta olarak (Avrasya) sayılırsa, kıta sayısı 6'ya iner. Keza Avrupa ile Asya'yı ayrı sayarsak, ancak Kuzey ile Güney Amerika'yı tek kıta (Amerika) sayarsak, yine sayı 6'ya iner. Örneğin ikisini de tek kıta sayarsak (Avrasya ve tek bir Amerika), bu sefer sayı 5 kıtaya iner. Ancak bunun sonu yoktur; çünkü Avrasya haricinde geçerli bir sebep de yoktur. Örneğin Afrika ile Asya da teknik olarak birbirine bağlandığı için, Afro-Avrasya kıtası diyerek onları da birbirine bağlayabiliriz ve sayıyı 4'e indirebiliriz. 

İşi abartmak da mümkündür: Örneğin bundan sadece 1 milyon yıl kadar önce Bering Boğazı Amerika ile Asya'yı birbirine bağlayacak şekilde kapalıydı. Benzer şekilde Avusturalya ile Asya da, kimi zaman "Okyanusya" olarak bilinen bir şekilde, Endonezya üzerinden birbirine bağlıydı. Bu durumda kıta sayısı teorik olarak 2'ye ("Afro-Ameriko--Avustralyo-Avrasya" diyebileceğimiz bir sözde-kıta ve Antarktika) indirilebilir; ancak bu pratik olarak anlamsızdır. Zaten bu dediğimiz günümüzde geçersiz olduğu için pek üzerinde duran da yoktur.

Dolayısıyla, genel kabule uygun olarak, günümüzde Dünya üzerinde 7 kıtanın olduğunu söylemek güvenli olacaktır. Zaten bu kıta sayılarını tartışan 13 makaleden 6 tanesi 7 kıtalı modeli, 2 tanesi Avrasya'yı tek kıta sayan 6-kıta modelini, sadece 1 tanesi Amerika'yı tek kıta sayan 6-kıta modelini, 3 tanesi Avrasya ve Amerika olarak sınıflandıran 5-kıta modelini ve yine sadece 1 tanesi Afro-Avrasya'yı tek kıta kabul eden 4-kıta modelini kabul etmektedir. Bilim camiasının çoğunlukla 7 kıtalı modelden yana olduğu söylenebilir ve öğrencilere de bu şekilde öğretmek hatalı olmayacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/05/2020 00:12:36 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2831

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Güncel
Makroevrim
Maske Takmak
Yeme
Böcekler
Yeni Koronavirüs
Sinirbilim
Sahtebilim
Cinsel Seçilim
Kuşlar
Hematoloji
Meteor
Kedigiller
Göğüs Hastalığı
Mitler
İnsan Sağlığı
Cinsel Yönelim
Goril
Primatlar
Sinir Hücresi
Ekoloji
Veri
Obstetrik
Galaksi
Hekim
Viroloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Hayvanların insanlar gibi duyguları olduğunu düşünmek uzunca bir süre bilimsel bir tabu olmuştur. Ancak bunu yapmazsak, hem onlarda, hem de kendimizde olan temel gerçekleri kaçırabiliriz.”
Frans de Waal
Geri Bildirim Gönder