Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Dünya Gibi Gök Cisimleri, Yörüngeleri Boyunca Durmaksızın Yalpalar!

Dünya ve Güneş Gibi Gök Cisimlerinin Karmaşık Yörünge Hareketleri ve Yörünge Yalpalama Davranışları

Dünya Gibi Gök Cisimleri, Yörüngeleri Boyunca Durmaksızın Yalpalar! Wired
6 dakika
43,014
Tüm Reklamları Kapat

Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesini çizmeniz istense, ne çizerdiniz? Muhtemelen merkeze Güneş'i büyük bir daire olarak yerleştirdikten sonra, Dünya'yı temsil eden daha ufak bir daire çizerdiniz. Dünya'nın yörüngesini gösteren çizgiyi, Dünya'yı temsil eden dairenin tam merkezinden geçecek şekilde çizerdiniz. Bu yörünge muhtemelen daireye yakın bir elips olurdu. Kısaca, çizeceğiniz şeyin 3 boyutlu görüntüsü muhtemelen yukarıdaki ana görseldeki gibi olurdu.

Ancak bu hatalıdır. Evet, yüzeysel olarak baktığınızda Ay Dünya'nın etrafında, Dünya Güneş'in etrafında, Güneş Samanyolu Galaksisi'nin merkezindeki karadeliğin etrafında eliptik bir yörüngede döner, haklısınız. Fakat "elips" ya da "çember/daire" gibi şekiller, geometrik olarak hayal edilen, kusursuz geometrilerdir. Bu durum, gök cisimlerinin yörüngelerinin kusursuz bir düzgünlüğe sahip olduğu yanılgısını yaratır. Bu, büyük bir hatadır.

Tüm Reklamları Kapat

Ne Ay, ne Dünya, ne Güneş yörüngesinde kusursuz bir geometrik şekli takip edebilir. Tam tersine bu gök cisimlerinin her biri, yörüngeleri üzerinde "yalpalar". Bu yazımızda, ekibimizden sevgili Ali Kılıç tarafından hazırlanan bazı animasyonlar ile birlikte bazı diğer animasyonları kullanarak, gök cisimlerinin yörünge hareketlerinin gerçekte neye benzediğini ve bunların nasıl yalpalayarak yörüngelerini takip ettiklerini göstereceğiz.

Gezegenler Neden Yalpalıyor?

Öncelikle, gezegenlerin neden yörüngelerinde yalpaladıklarını anlayalım: Kağıt üzerine çizdiğiniz yörüngeyi hatırlayın. O yörünge, Dünya'yı temsil eden çemberin tam merkezinden geçiyordu, öyle değil mi? En azından çizecek olsanız, böyle çizerdiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Çoğumuz, sağduyularımız nedeniyle bunu böyle çizeriz. Eğer konuya yüzeysel yaklaşılacaksa bu işe de yarar, bu nedenle çoğu kitapta bu yörünge çizimleri hep gezegenin tam merkezinden geçecek şekilde gösterilir. Fakat gerçekte bu doğru değildir.

Örneğin Ay ile Dünya'yı ele alalım. Eğer ki Ay'ın, Dünya'nın tam merkezine odaklanmış bir yörüngede döndüğünü iddia edecek olsaydık, Ay'ın kütlesiz olduğunu varsaymamız gerekirdi! Genellikle büyük olan cisimlerin küçük olanlar üzerindeki etkisi, küçüklerin büyükler üzerinde olduğundan çok daha fazla olduğu için, bu etkiyi göz ardı ederiz. Ama bu, gerçekte hatalı bir varsayımdır.

Sağduyumuzun yanıldığı nokta budur. Aslında Ay da Dünya'yı, Dünya'nın Ay'ı çektiği gibi kendi üzerine çeker! Hatta bu iki cisim arasındaki çekim kuvveti birebir aynıdır! Ancak Ay daha ufak olduğu için ve daha önemlisi, biz Dünya üzerindeki gözlemciler olduğumuz için, Ay'ın Dünya etrafındaki bir yörüngede döndüğünü söyleriz. Fakat referans noktanız Ay olacak olsaydı, Dünya'nın Ay'ın etrafında döndüğünü de iddia edebilirdiniz. Tıpkı Dünya'dan bakan insanların, Güneş'i Dünya'nın etrafında dönüyor sandığı gibi...

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında Einstein'ın Görelilik Teorisi bu şekilde referans kaymaları sonucu yorum değişimlerinin de tamamen doğru olduğunu göstermiştir. Fakat Güneş gibi daha "sabit" bir referans merkezi alacak olursak, gerçekten de Ay, Dünya'nın yörüngesindeymiş gibi görünür. Fakat sorun, bu referanstan baktığımızda bile sadece Ay'ın Dünya etrafında döndüğünü görmeyecek olmamızdır. Hafifçe olsa da Dünya da Ay etrafında döner! Daha doğru bir ifadeyle bu iki gök cismi, ikisinin arasında kalan ayrı bir merkez etrafında dönmektedir!

Ay'ın Dünya'yı kendi üzerine çekmesi, Dünya'nın Güneş etrafındaki hayali yörünge çizgisinin tam olarak Dünya'nın merkezinden geçememesine neden olur. Dolayısıyla iki cismin yörünge merkezi olarak bilinen noktası, Dünya'nın merkezi ile Ay'ın merkezini birbirine birleştiren hayali bir diğer çizgi üzerinde, Ay'a doğru kayar. Hatta epey bir kayar.

Tam değer vermek gerekirse şunları söyleyebiliriz: Dünya'nın yarıçapı 6371 kilometredir. Dolayısıyla eğer ki Ay kütlesiz olsaydı, Güneş etrafındaki yörüngemizin geçtiği çizgi tam merkezde, ayaklarımızın 6371 kilometre altında olacaktı. Ama Ay'ın da kütlesi olmasından ötürü bu merkez tam olarak 4661 kilometre kayar (yarıçapının yüzde 74'ü kadar)! Yani Ay ile Dünya'nın yörünge merkezi, ayaklarımızın 1770 kilometre altında bir noktadadır. 6371 kilometre altındaki çekirdeğin merkezinde değil! 

Bu ne demek? Sadece Ay, Dünya'nın etrafında dönmüyor demek. Dünya da, Ay'ın etrafında dönüyor! Bu aslında tam olarak Görelilik Teorisi'nin söylediği gibi bir "referans kaymasından kaynaklı bir yorum farklılığı" değildir. Gerçek anlamıyla iki cisim de, tarafsız bir referanstan bakıldığında, birbirinin etrafında dönmektedir.

Bu durumun asıl önemli sonucu ise şudur: Dünya, çekirdeğinden (yani merkezinden) 4661 kilometre uzaktaki bir merkez etrafında dönmeye çalıştığı için, Güneş etrafındaki yörüngesinde yalpamalamak zorunda kalır. Yani Dünya, Güneş etrafındaki yörüngede dönerken, aynı zamanda merkezinden 4661 kilometre uzaktaki bir nokta etrafında da döner. Bu da, aşağıdaki animasyonda görüldüğü gibi bir yalpalamaya neden olur:

Tüm Reklamları Kapat

Animasyon açıklamasında da belirttiğimiz gibi, bu hareket elbette anlatım kolaylığı için abartılmıştır. Dünya bu derece yalpalamaz; fakat hareketin ne olduğunu görmek açısından faydalı olduğu kanısındayız.

Görebileceğiniz gibi Dünya, Güneş etrafındaki yörüngesinde dümdüz bir hat izlememektedir. Yörünge, her daim Dünya'nın uzayda kapladığı hacim içerisinde kalmaktadır. Bunun nedeni, Ay'ın yeterince büyük olmaması ve yörünge merkezini 4611 kilometreden daha uzağa çekememesidir. Ama Ay daha büyük veya Dünya daha küçük olsaydı, bu yörünge merkezi 6371 kilometrelik Dünya yarıçapının ötesine geçebilirdi. İşte bu durumda Dünya, yalpalamanın ötesine geçerek adeta el ele tutuşarak birbirleri etrafında dönen iki buz patencisi gibi, bariz bir şekilde ayrı bir merkez etrafında dönerlerdi. Ama şu anda böyle bir durum olmadığı için, Dünya sadece "yalpalıyor" gibi gözükmektedir. Dolayısıyla, "Ay Dünya'nın etrafında dönüyor!" argümanı hatalıdır! "Ay ve Dünya, ortak ve Dünya'ya çok yakın bir merkez etrafında dönmektedir." ifadesi doğrusudur.

Gerçekte bu yalpalama miktarı şu şekildedir; görebileceğiniz gibi Dünya, pek de az yalpalamamaktadır: 

Yandan bakacak olursak bu hareket şöyle gözükecektir:

Aynı şey, Güneş için de geçerlidir. Güneş'in etrafında dönen gezegenler, onun Samanyolu Galaksi'mizin merkezindeki karadelik etrafındaki yörüngesinden saptırmaktadırlar. Tabii Güneş çok daha devasa olduğu için bu yalpalama çok daha az olmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Aslında Güneş üzerine etki eden çok fazla gezegen (ve hatta yıldız) vardır ve bunların toplam etkisi analiz edilmelidir. Benzer şekilde, Dünya üzerinde de diğer gezegenlerin etkileri söz konusudur; fakat bunlar çok çok daha az olduğu için, sadece yörünge hareketi yapan cisimler arasında yapılacak bir analiz, daha kolay anlaşılır sonuçlar vermektedir. Güneş için de bunu, tek bir gezegenin etkisine göre şu şekilde gösterebiliriz:

Görebileceğiniz gibi, Güneş'in yarıçapı çok daha büyük olduğu için (Dünya'nınkinin 109.2 katı), bu yalpalama merkeze çok daha yakın kalmaktadır.

İşte cisimlerin yörünge aldıkları bu ortak merkezlere barimerkez adı verilir. Bu yörüngelere göre belirlenen koordinatlara ise barimerkezcil (barisantrik) koordinatlar adı verilir. Birçok astronomi referans sisteminde, barisentrik koordinatlar kullanılmaktadır. Söz konusu analiz, iki cisim arasında yapılacaksa, şöyle bir formülle bu barimerkezin büyük cisimden ne kadar kaydığı hesaplanabilir:

Bu formülde
Bu formülde "a", analiz edilen iki gök cismi arasındaki mesafedir. "m1" ve "m2" cisimlerin kütleleridir. Bu hesap sonucunda bulunan "r1", barimerkezin daha büyük olan (primer) gök cisminin merkezinden ne kadar uzakta olduğudur. Tabii ki, bu merkezin diğer cisimden olan mesafesini "r2 = a - r1" formülüyle basitçe bulmak mümkündür.

Pratik bir bilgi olarak, r1/R1r_1/R_1 oranına bakmak faydalı sonuçlar verebilir. Bu oran, barimerkezin büyük cisimden olan mesafesi (r1r_1) ile büyük cismin yarıçapı (R1R_1) arasındaki orandır. Bu oran, 1'den küçükse, barimerkez büyük gök cisminin uzayda kapladığı hacmin "içerisinde" kalıyor demektir. Örneğin Ay ile Dünya arasında bu oran 0.732'dir. Bu nedenle Dünya ile Ay'ın barimerkezi, ayaklarımızın altında yer alır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
35
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 26
  • Muhteşem! 15
  • Bilim Budur! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • İnanılmaz 6
  • Umut Verici! 2
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/03/2024 00:23:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3086

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Madde
Görüş
Toplumsal Cinsiyet
Uzay Görevleri
Argüman
Plastik
Element
Akademi
Boyut
Çeviri
Video
Ağız
Moleküler Biyoloji
Elektron
Uzaylı
Hasta
Diş Hekimi
Kertenkele
Anksiyete
Meteor
Normal Doğum
Beslenme Davranışı
Ateş
Hastalık
Fotoğraf
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Dünya Gibi Gök Cisimleri, Yörüngeleri Boyunca Durmaksızın Yalpalar!. (5 Aralık 2014). Alındığı Tarih: 4 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3086
Bakırcı, Ç. M. (2014, December 05). Dünya Gibi Gök Cisimleri, Yörüngeleri Boyunca Durmaksızın Yalpalar!. Evrim Ağacı. Retrieved March 04, 2024. from https://evrimagaci.org/s/3086
Ç. M. Bakırcı. “Dünya Gibi Gök Cisimleri, Yörüngeleri Boyunca Durmaksızın Yalpalar!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 05 Dec. 2014, https://evrimagaci.org/s/3086.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Dünya Gibi Gök Cisimleri, Yörüngeleri Boyunca Durmaksızın Yalpalar!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, December 05, 2014. https://evrimagaci.org/s/3086.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close