Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!

Yer Yüzeylerinin Oluşumunu Belirleyen Yasaları Tespit Etmek, Diğer Gezegenleri Daha İyi Anlamamızı Sağlayabilir!

Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Phys.org isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Hepimizin bildiği gibi su, yokuş aşağı akar ve bu akışı sırasında kanallar ve dallı ağlar oluşturur. Bu, hep böyle olmuştur.

Ancak ister inanın ister inanmayın, bilim insanlarının bu kanal ağlarının şekillerinin ve yapılarının tam olarak hangi süreçlerle oluştuğuna dair görüşleri son asır içerisinde pek de değişmemiştir. 1960'lardan beri uygulanan modern teknikler bile su kanallarından kaynaklanan ve gerçekte var olan ağlar ile bilgisayarda rastgele üretilen versiyonları arasında belirgin bir farklılık tespit edememiştir. Dolayısıyla bilim insanları, uzun bir süredir bu yer oluşumlarının tamamen rastgele süreçler olduğu kanısındaydı.

Ancak Stanford Üniversitesi Yerbilimleri Bölümü'nden doktorasını yeni alan Eitan Shelef ve Jeoloji ve Çevre Bilimleri bölümünde akademisyen olan Doç. Dr. George Hilley'in çalışmaları, sulardan kaynaklanan bu ağların neden bu şekilde oluştuğuna dair temel problemi çözmeye yarayabilir. Bu sorunu çözmek için ürettikleri aletler, sadece Dünya'da su kanallarıyla oluşan ağların değil, aynı zamanda Mars'ta ve hatta insan vücudunun dolaşım sisteminde bulunan ağların hangi kurallara bağlı olarak oluştuğunu anlamamıza yarayabilir.

Shelef'in Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan makalesi, bu kanal ağlarının matematiksel ve geometrik olarak rastgele oluştuğu varsayımı üzerine kurulu. Shelef ve Hilley, yokuş aşağı akan suyun oluşturduğu geometriyle ilgili sadece güçlü matematiksel ilişkiler tespit etmekle kalmadı, aynı zamanda bunu suyun aktığı yüzeyin geometrisiyle ilişkilendirmeyi de başardı!

Şimdi Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'nda doktora öğrencisi olan Shelef, bu denklemlerin içerisinde araştırmacıların doğal kanal ağları ile bir bilgisayar tarafından rastgele üretilen ağlar arasında basit metrik farklar olduğunu tespit ettiler. Bunu yaparak 1960'lı yıllarda bunun basitçe, rastgele bir oluşum olduğu düşüncesini çürütmüş oldular.

Onlarca yıllık bu hipotezi çürütmeleri sayesinde Shelef ve Hilley artık 2 boyutlu fotoğraflardan paha biçilemez değere sahip 3 boyutlu veriler elde edebiliyorlar. Yüzey (coğrafya) evrimi üzerine önde gelen araştırmacılardan olan Hilley, bunu şöyle açıklıyor:

Geçmişte dallanmış ağların oluşum yollarıyla ilgili araştırmalar sadece 2 boyutlu harita desenlerine/şablonlarına dayanıyordu.

Lazer altimetrisi yöntemiyle elde edilen yüksek çözünürlüklü fotoğrafları kullanan araştırmacılar, sadece bu kanalları değil, aynı zamanda sırtlarda oluşan hatları da analiz ettiler. Sırt hatlarından gelen bilgilerle kanallardan gelen bilgileri birleştirmeleri sayesinde Shelef ve Hilley 3 boyutlu bir erozyonun 2 boyutlu düzlemde bıraktığı izlerin geometrisini ortaya çıkarabildi.

Bu farklı erozyon süreçleri farklı erozyonsal imzalara sahip. Bu da, kanal oluşum desenlerini değiştiriyor. Shelef ve Hilley'in yaklaşımları yer bilimcilerin coğrafi yüzeyleri aşındırma süreçlerini, yalnızca bu yüzeyler üzerinde akan kanal ağlarına bakarak anlamalarını sağlıyor.

Shelef bunu daha da geliştirerek bu matematiksel aletlerin, bilim insanlarının iyi fotoğraflayabildikleri ama yüksekliğine dair kısıtlı bilgileri bulunduğu durumlarda kullanılabileceğini belirtiyor. Örneğin yer altı kanallarında, Mars'ta veya Satürn'ün en büyük uydusu Titan'da...

Örneğin, NASA'nın Mars Keşif Yörünge Aracı, Kızıl Gezegen üzerindeki kanal ağlarının yüzeyi kazıdığını gösteriyor. Titan üzerine inen Huygens uzay aracından yansıtılan bilgiler, aynı şekilde Titan üzerinde de, sıvı metanın akışına bağlı oluşan yüzey aşınmalarını gösteriyor. Shelef'in araştırması bilim insanlarının Titan üzerinde bugün süregelen süreçlerin daha iyi anlaşılmasını ve bu sayede Mars üzerinde milyonlarca (veya belki de milyarlarca) yıl önce kanal ağlarını üreten süreçleri anlamamızı sağlayabilir. Hilley şöyle söylüyor:

Kanal ağları bu ve bunun gibi bazı diğer gezegenlerin yüzeyinde en sık gördüğümüz ve en yaygın olarak bulunan geometrik şekillerdir.

İkilinin analizleri dallanmış ağ yapısının sadece akan sıvılarla sınırlı olması gerekmediğini gösteriyor. Bu dallanmış ağlar yaşam bilimlerinde de karşımıza çıkıyor. Örneğin ağaç yapraklarında ve hatta insanın dolaşım sisteminde... Dallanmış ağlar bu kadar yaygın olduğu için, Shelef'in yer bilimleri ile ilgili çalışmaları disiplinleri aşabilir. Biyolojik yapılarda görülen dallanmış ağları oluşturan süreçleri anlamak da bize önemli bilimsel veriler sunabilir.

Daha önceki araştırmaların rastgeleliğinin ötesini görmeyi başararak Shelef ve Hilley etrafımızdaki cisimleri şekillendiren süreçleri daha da iyi anlamamızı sağlayabilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/10/2020 08:39:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2488

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Antikor
Kök Hücre
Epistemik
Taksonomi
Kuyruksuz Maymun
Mantar
Sıcaklık
Evrimsel
Zihin
Hastalık Kontrolü
Analiz
Genetik Mühendisliği
Gerçek
Test
İletişim
Maske
Evrimleşme
Dişler
Oksijen
Oyun Teorisi
Mucize
Kadın
Bakteri
Tarih
Kanser Tedavisi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ben; Einstein'ın beyninin kıvrımları veya kütlesiyle, onunla neredeyse eşit yeteneğe sahip kişilerin pamuk tarlalarında ve terhanelerde yaşayıp öldüğü gerçeğinden daha fazla ilgilenmiyorum.”
Stephen Jay Gould
Geri Bildirim Gönder