Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!

Yer Yüzeylerinin Oluşumunu Belirleyen Yasaları Tespit Etmek, Diğer Gezegenleri Daha İyi Anlamamızı Sağlayabilir!

Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!
3 dakika
2,686
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 9 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Hepimizin bildiği gibi su, yokuş aşağı akar ve bu akışı sırasında kanallar ve dallı ağlar oluşturur. Bu, hep böyle olmuştur.

Ancak ister inanın ister inanmayın, bilim insanlarının bu kanal ağlarının şekillerinin ve yapılarının tam olarak hangi süreçlerle oluştuğuna dair görüşleri son asır içerisinde pek de değişmemiştir. 1960'lardan beri uygulanan modern teknikler bile su kanallarından kaynaklanan ve gerçekte var olan ağlar ile bilgisayarda rastgele üretilen versiyonları arasında belirgin bir farklılık tespit edememiştir. Dolayısıyla bilim insanları, uzun bir süredir bu yer oluşumlarının tamamen rastgele süreçler olduğu kanısındaydı.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak Stanford Üniversitesi Yerbilimleri Bölümü'nden doktorasını yeni alan Eitan Shelef ve Jeoloji ve Çevre Bilimleri bölümünde akademisyen olan Doç. Dr. George Hilley'in çalışmaları, sulardan kaynaklanan bu ağların neden bu şekilde oluştuğuna dair temel problemi çözmeye yarayabilir. Bu sorunu çözmek için ürettikleri aletler, sadece Dünya'da su kanallarıyla oluşan ağların değil, aynı zamanda Mars'ta ve hatta insan vücudunun dolaşım sisteminde bulunan ağların hangi kurallara bağlı olarak oluştuğunu anlamamıza yarayabilir.

Shelef'in Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan makalesi, bu kanal ağlarının matematiksel ve geometrik olarak rastgele oluştuğu varsayımı üzerine kurulu. Shelef ve Hilley, yokuş aşağı akan suyun oluşturduğu geometriyle ilgili sadece güçlü matematiksel ilişkiler tespit etmekle kalmadı, aynı zamanda bunu suyun aktığı yüzeyin geometrisiyle ilişkilendirmeyi de başardı!

Tüm Reklamları Kapat

Şimdi Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'nda doktora öğrencisi olan Shelef, bu denklemlerin içerisinde araştırmacıların doğal kanal ağları ile bir bilgisayar tarafından rastgele üretilen ağlar arasında basit metrik farklar olduğunu tespit ettiler. Bunu yaparak 1960'lı yıllarda bunun basitçe, rastgele bir oluşum olduğu düşüncesini çürütmüş oldular.

Onlarca yıllık bu hipotezi çürütmeleri sayesinde Shelef ve Hilley artık 2 boyutlu fotoğraflardan paha biçilemez değere sahip 3 boyutlu veriler elde edebiliyorlar. Yüzey (coğrafya) evrimi üzerine önde gelen araştırmacılardan olan Hilley, bunu şöyle açıklıyor:

Geçmişte dallanmış ağların oluşum yollarıyla ilgili araştırmalar sadece 2 boyutlu harita desenlerine/şablonlarına dayanıyordu.

Lazer altimetrisi yöntemiyle elde edilen yüksek çözünürlüklü fotoğrafları kullanan araştırmacılar, sadece bu kanalları değil, aynı zamanda sırtlarda oluşan hatları da analiz ettiler. Sırt hatlarından gelen bilgilerle kanallardan gelen bilgileri birleştirmeleri sayesinde Shelef ve Hilley 3 boyutlu bir erozyonun 2 boyutlu düzlemde bıraktığı izlerin geometrisini ortaya çıkarabildi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu farklı erozyon süreçleri farklı erozyonsal imzalara sahip. Bu da, kanal oluşum desenlerini değiştiriyor. Shelef ve Hilley'in yaklaşımları yer bilimcilerin coğrafi yüzeyleri aşındırma süreçlerini, yalnızca bu yüzeyler üzerinde akan kanal ağlarına bakarak anlamalarını sağlıyor.

Shelef bunu daha da geliştirerek bu matematiksel aletlerin, bilim insanlarının iyi fotoğraflayabildikleri ama yüksekliğine dair kısıtlı bilgileri bulunduğu durumlarda kullanılabileceğini belirtiyor. Örneğin yer altı kanallarında, Mars'ta veya Satürn'ün en büyük uydusu Titan'da...

Örneğin, NASA'nın Mars Keşif Yörünge Aracı, Kızıl Gezegen üzerindeki kanal ağlarının yüzeyi kazıdığını gösteriyor. Titan üzerine inen Huygens uzay aracından yansıtılan bilgiler, aynı şekilde Titan üzerinde de, sıvı metanın akışına bağlı oluşan yüzey aşınmalarını gösteriyor. Shelef'in araştırması bilim insanlarının Titan üzerinde bugün süregelen süreçlerin daha iyi anlaşılmasını ve bu sayede Mars üzerinde milyonlarca (veya belki de milyarlarca) yıl önce kanal ağlarını üreten süreçleri anlamamızı sağlayabilir. Hilley şöyle söylüyor:

Kanal ağları bu ve bunun gibi bazı diğer gezegenlerin yüzeyinde en sık gördüğümüz ve en yaygın olarak bulunan geometrik şekillerdir.

İkilinin analizleri dallanmış ağ yapısının sadece akan sıvılarla sınırlı olması gerekmediğini gösteriyor. Bu dallanmış ağlar yaşam bilimlerinde de karşımıza çıkıyor. Örneğin ağaç yapraklarında ve hatta insanın dolaşım sisteminde... Dallanmış ağlar bu kadar yaygın olduğu için, Shelef'in yer bilimleri ile ilgili çalışmaları disiplinleri aşabilir. Biyolojik yapılarda görülen dallanmış ağları oluşturan süreçleri anlamak da bize önemli bilimsel veriler sunabilir.

Daha önceki araştırmaların rastgeleliğinin ötesini görmeyi başararak Shelef ve Hilley etrafımızdaki cisimleri şekillendiren süreçleri daha da iyi anlamamızı sağlayabilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
16
0
  • Alıntılı Paylaş
  • Tekrar Paylaş
  • Alıntılı Paylaşımları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/02/2024 19:17:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2488

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kedigiller
Göğüs Hastalığı
Kitlesel Yok Oluş
Uygulama
Üreme
Siyah
Modern
Genel Halk
Canlılık
Nöron
Mikrobiyoloji
Sağlık
Yavru
Sinaps
Doğa Olayları
Filogenetik
Antikor
Nükleer
Hastalık Kataloğu
Evrim Tarihi
Sıvı
Yeşil
Malzeme
İlaç
Burun
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Havacılık Tarihinin 90 Yıllık En Gizemli Olayı Çözülmüş Olabilir mi?
Duvarın İçinden Geçebilen Oyuncak Nasıl Çalışıyor? | Sihirli Kılıç!
Duvarın İçinden Geçebilen Oyuncak Nasıl Çalışıyor? | Sihirli Kılıç!
Bu Takviyeyi İçin, Bebekleri Kurtarın!
Bu Takviyeyi İçin, Bebekleri Kurtarın!
Evrenin Yaşını Nereden Biliyoruz?
Evrenin Yaşını Nereden Biliyoruz?
Batarya Gizemi: Modern Piller Nasıl Çalışıyor ve Neden Bu Kadar Az Gidiyor?
Batarya Gizemi: Modern Piller Nasıl Çalışıyor ve Neden Bu Kadar Az Gidiyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Traer, et al. Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!. (15 Temmuz 2014). Alındığı Tarih: 25 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/2488
Traer, M., Bakırcı, Ç. M. (2014, July 15). Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!. Evrim Ağacı. Retrieved February 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/2488
M. Traer, et al. “Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Çağrı Mert Bakırcı, Evrim Ağacı, 15 Jul. 2014, https://evrimagaci.org/s/2488.
Traer, Miles. Bakırcı, Çağrı Mert. “Dünya Coğrafyasının Evrimi ve Dallı Su Kanallarının Oluşumu Rastgele Olmayabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 15, 2014. https://evrimagaci.org/s/2488.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close