Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor?

Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor? Verywell Health
6 dakika
20,648
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Hypericaceae familyasına ait tüm dünyada 500’den fazla; Türkiye’de ise 2019 itibarıyla kayıtlı 108 Hypericum türünden biri olan Hypericum perforatum L., daha aşina olabileceğiniz ismiyle "sarı kantaron", terapötik etkileri yaklaşık 2000 yıldır bilinen en önemli tıbbi bitkilerden biridir. Dünyada yaygın olarak "St. John's Wort" adıyla tanınan sarı kantaron için "Mod Yükselten Bitki", "Doğadan Gelen Prozac", "Tabiatın Sunduğu Antidepresan" gibi tanımlamalar yapılmıştır. Peki, sarı kantaron bilimsel olarak bu tanımları gerçekten hak ediyor mu, yoksa bu da alternatif tıp adı verilen sahtebilim uygulamalarının yarattığı bir diğer "mucize bitki" safsatası mı?

Sarı Kantaron Nedir?

Sarı kantaron "mucizesini" anlamak için ilk önce bitkinin tarihine bir göz atalım. Hypericum kelimesine tarihte ilk kez Nikander’in Theriaca et Alexipharmaca (MÖ 2. yüzyıl) adlı eserinde rastlanmıştır. Hypericum, Yunanca bir kelime olan “υπερεικον” (upereikon) sözcüğünden gelir. "Υπερ" sözcüğü "yukarı", "εικων" sözcüğü ise "ikon" anlamına gelmektedir ve upereikon, Antik Yunanlılar tarafından kötü ruhları uzaklaştırmak için yüksek yerlere asılan dini figürlere verilen isimdir.

Hypericum perforatum
Hypericum perforatum
Wikimedia

Peki bunun sarı kantaronla ne ilgisi var? Tarih kaynaklarına göre Hypericum perforatum, yani sarı kantaron, kötü ruhları kovma amacıyla dekorasyonda kullanılan, kiliselerin ve evlerin duvarlarına, tavana yakın yüksek yerlere asılan, kutsal kabul edilen oldukça önemli bir bitkiydi. O dönemde psikiyatrik bozukluğu olan hastaların ruhlarının kötücül güçler tarafından ele geçirildiğine inanılması ve bu hastalara sarı kantaron verildiğinde durumlarında iyileşme görülmesi üzerine bitkiye böyle kutsal bir anlam yüklenmiştir. "Ruhu şeytan tarafından ele geçirilen" kişi, sarı kantaron bitkisini kullandığında hızla iyileşiyor, yani bitki şeytanı derhal kovuyordu. Diğer yandan sarı kantaronun zeytinyağı içinde bekletilmesi ile bu yağı parlak bir kırmızı renge dönüştürmesi de adeta bir nevi "sihir" olarak görülüyor, hatta bu sıvının bazı kahramanların kanını temsil ettiğine inanılıyordu.

Tüm Reklamları Kapat

Bu durum, sarı kantaronun eski Yunan kültüründe kendine önemli yer edinmesini sağlamış, hatta bu geleneklerin Akdeniz coğrafyasında yer alan, Hypericum türlerinin yetiştiği diğer ülkelerde de yayılmasıyla sarı kantaron oldukça saygı duyulan ve kutsal görülen bir bitki olma özelliğini uzun yıllar korumuştur. Öyle ki, özellikle Ortaçağ Avrupa’sında sarı kantaron artık birçok dini ritüelin ve geleneğin parçası haline gelmiş bir bitki olarak öne çıkmaktadır. İsviçreli hekim ve kimyager Paracelsus (1493-1541), sarı kantaronun kaynatılarak sterilize edildiği takdirde dâhilen psikiyatrik rahatsızlıklarda kullanılabileceğini kayıt altına alan ilk kişi olması açısından oldukça önemlidir. Paracelsus, öfke sorunu ve anksiyete problemi olan kişilere sarı kantaron kullanmayı tavsiye etmiştir.

Sarı Kantaron Ne İşe Yarar?

Bugün, artık sarı kantaronun psikiyatrik rahatsızlıkları olan kişileri "kötü ruhları kovarak" iyileştirmediğini biliyoruz. Evet, sarı kantaron gerçekten başta depresyon olmak üzere birçok psikiyatrik bozuklukta oldukça etkili bir bitkidir. Fakat bunu bitkinin "sihirli güçlerine" değil; bileşimindeki eşsiz kompleks yapılı fitokimyasal karışımına borçluyuz.

Flickr

Sarı Kantaron, Depresyona Neden İyi Geliyor?

Sarı kantaronun kimyasal bileşiminde, farklı biyolojik aktivitelerden sorumlu yaklaşık 9 farklı bileşik grubu bulunmaktadır. Bu kimyasal bileşikler içinde antidepresan etkiden sorumlu majör moleküllerin hangileri olduğunu belirlemek amacıyla çok sayıda çalışma yapılmıştır. Buna göre sarı kantaronun antidepresan etkisi, birbirinden farklı ve karmaşık pek çok mekanizma üzerinden oluşmakta, hatta bu mekanizmalar bugün bile kesin bir şekilde ortaya konulamamaktadır.

Antidepresan etkinliğin ilk olarak tek başına naftodiantron türevi bir bileşik olan hiperisinden kaynaklandığı savunulmuş, saf hâldeki hiperisin molekülüyle yapılan çalışmalarda aktivite tespit edilmeyince bir floroglusinol türevi olan hiperforin üzerine yoğunlaşılmıştır. Yapılan çalışmalarla hiperforinin depresyona karşı etkinlik üzerinde en büyük rolü oynayan molekül olduğu belirlenmiş, saf hâldeki hiperforin molekülünün ve hiperforince zengin sarı kantaron ekstresinin tek başlarına da antidepresan etki gösterdiği tespit edilmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Diğer yandan, fenolik bileşikler açısından oldukça zengin olan bitkinin antidepresan etkinliği üzerinde flavonoidlerin rolünün araştırıldığı çalışmalar da mevcuttur. Bu çalışmalardan birinde, flavonoid bileşiklerinden kersetin, luteolin ve kempferolün monoamin oksidaz (MAO) inhibisyonuna neden olduğu gösterilmiş olsa da bu oldukça zayıf bir etkidir ve tüm aktivitenin bu mekanizmayla oluşmasının mümkün olamayacağı anlaşılmıştır. Yapılan çalışmalar ile rutin ve izoramnetin bileşiklerinin sarı kantaron ekstresinde hiperforin ile birlikte antidepresan etkiye katkıda bulunduğu kanıtlanmıştır.

Özetle, flavonoidler tek başlarına antidepresan etkiden sorumlu olmasalar da aktiviteye katkı sağlamaktadırlar. Tüm çalışmaların sonucunda etkinliğin tek bir molekül grubundan değil, bitkinin total ekstresinde bulunan fitokimyasal karışımının tamamından kaynaklandığı söylenebilir.

Antidepresan Olarak Sarı Kantaron

Sarı kantaron ekstrelerinin 1984 yılında Almanya’da Komisyon E monograflarında yer almaya başlaması oldukça önemlidir ve bitkinin bilim çevrelerinin ilgisini çekmesini sağlamıştır. Almanya Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Komisyon E monograflarında, sarı kantaron ekstresinin psiko-vejetatif bozukluklarda, depresif bozukluklarda, anksiyete ve/veya ajitasyon durumlarında, bazı somatoform bozukluklarda, nöroastenide ve uyum bozukluklarında kullanıldığı belirtilmektedir. Bu monograflardaki bilgiler bitkinin geleneksel kullanımına dayanarak hazırlanmış olsa da, pozitif etkileri ile birçok firmanın ilgisini çekmiş ve bitki üzerinde klinik çalışmaların yapılmasını sağlamıştır.

Sarı kantaronun antidepresan etkisinin araştırılması amacıyla geçmişten günümüze yapılan çok sayıda in vivo deney ve klinik çalışma mevcuttur. Aynı zamanda klinik çalışmaların toplu olarak değerlendirildiği oldukça geniş kapsamlı meta-analiz çalışmaları da vardır. Bilindiği gibi depresyon, genellikle uzun dönem tedavi gerektiren bir hastalıktır ve buna bağlı olarak toksisite riski ve ilaca karşı tolerans gelişimi gibi problemler tedaviyi sınırlandırabilmektedir. Günümüzde en çok kullanılan fluoksetin, paroksetin, sertralin, sitalopram ve essitalopram gibi SSRI’lara karşı sarı kantaronun standardize ekstrelerinin etkinliği incelenmiş ve bunların sonucunda ekstrenin plaseboya göre etkili, sentetik antidepresanların birçoğuyla da aynı etkiye ve daha az yan etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Pixabay

Sarı Kantaronun Yan Etkileri ve İlaç Etkileşimleri

Özellikle Almanya’da hafif ve orta şiddetteki depresyon tedavisinde sıklıkla reçete edilen sarı kantaron ekstrelerinin yan etki açısından da oldukça güvenli bir bitki olduğunu söylemek mümkündür. Nadiren rapor edilmiş bazı yan etkiler arasında bulantı, kızarıklık, huzursuzluk ve yorgunluk hissi yer almaktadır. Bu yan etkiler genellikle naftodiantron grubu bileşiklerin (hiperisin ve psödohiperisin) tavsiye edilen dozdan yüksek dozda alımına bağlı olarak meydana gelmektedir.

Sarı kantaronla ilgili asıl endişe ilaç etkileşimleri ile ilgilidir. Bitkinin özellikle CYP-450 enzimleri üzerinde oluşturduğu etkilerden dolayı bu enzim tarafından metabolize edilen bazı ilaçlarla birlikte kullanıldığında ölüme dahi varabilen tablolar yaratan ciddi etkileşimler meydana gelebilir ve bu durum kesinlikle göz ardı edilmemelidir.

Sonuç

Sonuç olarak sarı kantaron, etkinliğinin sayısız klinik deneyle kanıtlanmış olması, yan etki profili açısından güvenli olduğunun gösterilmesi ve iyi tolere edilebilmesi gibi özellikleriyle depresyon tedavisinde öne çıkan bir tıbbi bitkidir. Ancak sarı kantarondan fayda görebilmemiz için doğru bitkinin, doğru koşullarda üretilen, doğru ürün aracılığıyla ve doğru dozda uygulanması ve muhakkak hekim ve eczacı gözetiminde kullanılması gerekmektedir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
29
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 29
  • Bilim Budur! 9
  • İnanılmaz 7
  • Muhteşem! 6
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Umut Verici! 3
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2024 08:15:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11087

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Wuhan Koronavirüsü
Mutasyon
Toprak
Albert Einstein
Diş Hekimi
Adaptasyon
Büyük
Evrim Kuramı
Aşılar
Okyanus
Semptom
Test
Tutarlılık
Genler
Retrovirüs
Mühendislik
Yaşamın Başlangıcı
Doğal Seçilim
Buzul
Uzun
Hekim
Astrofotoğrafçılık
Yılan
Kültür
Kuşlar
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Ersoy, et al. Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor?. (16 Ekim 2021). Alındığı Tarih: 25 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11087
Ersoy, E., Bakırcı, Ç. M. (2021, October 16). Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor?. Evrim Ağacı. Retrieved June 25, 2024. from https://evrimagaci.org/s/11087
E. Ersoy, et al. “Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 16 Oct. 2021, https://evrimagaci.org/s/11087.
Ersoy, Ezgi. Bakırcı, Çağrı Mert. “Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 16, 2021. https://evrimagaci.org/s/11087.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close