Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor?

Doğadan Antidepresan Toplamak: "Mod Yükselten Bitki" Olarak da Bilinen Sarı Kantaron, Neden Depresyona İyi Geliyor? Verywell Health
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
4,838 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al

Hypericaceae familyasına ait tüm dünyada 500’den fazla; Türkiye’de ise 2019 itibarıyla kayıtlı 108 Hypericum türünden biri olan Hypericum perforatum L., daha aşina olabileceğiniz ismiyle "sarı kantaron", terapötik etkileri yaklaşık 2000 yıldır bilinen en önemli tıbbi bitkilerden biridir. Dünyada yaygın olarak "St. John's Wort" adıyla tanınan sarı kantaron için "Mod Yükselten Bitki", "Doğadan Gelen Prozac", "Tabiatın Sunduğu Antidepresan" gibi tanımlamalar yapılmıştır. Peki, sarı kantaron bilimsel olarak bu tanımları gerçekten hak ediyor mu, yoksa bu da alternatif tıp adı verilen sahtebilim uygulamalarının yarattığı bir diğer "mucize bitki" safsatası mı?

Sarı Kantaron Nedir?

Sarı kantaron "mucizesini" anlamak için ilk önce bitkinin tarihine bir göz atalım. Hypericum kelimesine tarihte ilk kez Nikander’in Theriaca et Alexipharmaca (MÖ 2. yüzyıl) adlı eserinde rastlanmıştır. Hypericum, Yunanca bir kelime olan “υπερεικον” (upereikon) sözcüğünden gelir. "Υπερ" sözcüğü "yukarı", "εικων" sözcüğü ise "ikon" anlamına gelmektedir ve upereikon, Antik Yunanlılar tarafından kötü ruhları uzaklaştırmak için yüksek yerlere asılan dini figürlere verilen isimdir.

Hypericum perforatum
Hypericum perforatum
Wikimedia

Peki bunun sarı kantaronla ne ilgisi var? Tarih kaynaklarına göre Hypericum perforatum, yani sarı kantaron, kötü ruhları kovma amacıyla dekorasyonda kullanılan, kiliselerin ve evlerin duvarlarına, tavana yakın yüksek yerlere asılan, kutsal kabul edilen oldukça önemli bir bitkiydi. O dönemde psikiyatrik bozukluğu olan hastaların ruhlarının kötücül güçler tarafından ele geçirildiğine inanılması ve bu hastalara sarı kantaron verildiğinde durumlarında iyileşme görülmesi üzerine bitkiye böyle kutsal bir anlam yüklenmiştir. "Ruhu şeytan tarafından ele geçirilen" kişi, sarı kantaron bitkisini kullandığında hızla iyileşiyor, yani bitki şeytanı derhal kovuyordu. Diğer yandan sarı kantaronun zeytinyağı içinde bekletilmesi ile bu yağı parlak bir kırmızı renge dönüştürmesi de adeta bir nevi "sihir" olarak görülüyor, hatta bu sıvının bazı kahramanların kanını temsil ettiğine inanılıyordu.

Reklamı Kapat

Bu durum, sarı kantaronun eski Yunan kültüründe kendine önemli yer edinmesini sağlamış, hatta bu geleneklerin Akdeniz coğrafyasında yer alan, Hypericum türlerinin yetiştiği diğer ülkelerde de yayılmasıyla sarı kantaron oldukça saygı duyulan ve kutsal görülen bir bitki olma özelliğini uzun yıllar korumuştur. Öyle ki, özellikle Ortaçağ Avrupa’sında sarı kantaron artık birçok dini ritüelin ve geleneğin parçası haline gelmiş bir bitki olarak öne çıkmaktadır. İsviçreli hekim ve kimyager Paracelsus (1493-1541), sarı kantaronun kaynatılarak sterilize edildiği takdirde dâhilen psikiyatrik rahatsızlıklarda kullanılabileceğini kayıt altına alan ilk kişi olması açısından oldukça önemlidir. Paracelsus, öfke sorunu ve anksiyete problemi olan kişilere sarı kantaron kullanmayı tavsiye etmiştir.

Sarı Kantaron Ne İşe Yarar?

Bugün, artık sarı kantaronun psikiyatrik rahatsızlıkları olan kişileri "kötü ruhları kovarak" iyileştirmediğini biliyoruz. Evet, sarı kantaron gerçekten başta depresyon olmak üzere birçok psikiyatrik bozuklukta oldukça etkili bir bitkidir. Fakat bunu bitkinin "sihirli güçlerine" değil; bileşimindeki eşsiz kompleks yapılı fitokimyasal karışımına borçluyuz.

Flickr

Sarı Kantaron, Depresyona Neden İyi Geliyor?

Sarı kantaronun kimyasal bileşiminde, farklı biyolojik aktivitelerden sorumlu yaklaşık 9 farklı bileşik grubu bulunmaktadır. Bu kimyasal bileşikler içinde antidepresan etkiden sorumlu majör moleküllerin hangileri olduğunu belirlemek amacıyla çok sayıda çalışma yapılmıştır. Buna göre sarı kantaronun antidepresan etkisi, birbirinden farklı ve karmaşık pek çok mekanizma üzerinden oluşmakta, hatta bu mekanizmalar bugün bile kesin bir şekilde ortaya konulamamaktadır.

Antidepresan etkinliğin ilk olarak tek başına naftodiantron türevi bir bileşik olan hiperisinden kaynaklandığı savunulmuş, saf hâldeki hiperisin molekülüyle yapılan çalışmalarda aktivite tespit edilmeyince bir floroglusinol türevi olan hiperforin üzerine yoğunlaşılmıştır. Yapılan çalışmalarla hiperforinin depresyona karşı etkinlik üzerinde en büyük rolü oynayan molekül olduğu belirlenmiş, saf hâldeki hiperforin molekülünün ve hiperforince zengin sarı kantaron ekstresinin tek başlarına da antidepresan etki gösterdiği tespit edilmiştir.

Diğer yandan, fenolik bileşikler açısından oldukça zengin olan bitkinin antidepresan etkinliği üzerinde flavonoidlerin rolünün araştırıldığı çalışmalar da mevcuttur. Bu çalışmalardan birinde, flavonoid bileşiklerinden kersetin, luteolin ve kempferolün monoamin oksidaz (MAO) inhibisyonuna neden olduğu gösterilmiş olsa da bu oldukça zayıf bir etkidir ve tüm aktivitenin bu mekanizmayla oluşmasının mümkün olamayacağı anlaşılmıştır. Yapılan çalışmalar ile rutin ve izoramnetin bileşiklerinin sarı kantaron ekstresinde hiperforin ile birlikte antidepresan etkiye katkıda bulunduğu kanıtlanmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Özetle, flavonoidler tek başlarına antidepresan etkiden sorumlu olmasalar da aktiviteye katkı sağlamaktadırlar. Tüm çalışmaların sonucunda etkinliğin tek bir molekül grubundan değil, bitkinin total ekstresinde bulunan fitokimyasal karışımının tamamından kaynaklandığı söylenebilir.

Antidepresan Olarak Sarı Kantaron

Sarı kantaron ekstrelerinin 1984 yılında Almanya’da Komisyon E monograflarında yer almaya başlaması oldukça önemlidir ve bitkinin bilim çevrelerinin ilgisini çekmesini sağlamıştır. Almanya Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan Komisyon E monograflarında, sarı kantaron ekstresinin psiko-vejetatif bozukluklarda, depresif bozukluklarda, anksiyete ve/veya ajitasyon durumlarında, bazı somatoform bozukluklarda, nöroastenide ve uyum bozukluklarında kullanıldığı belirtilmektedir. Bu monograflardaki bilgiler bitkinin geleneksel kullanımına dayanarak hazırlanmış olsa da, pozitif etkileri ile birçok firmanın ilgisini çekmiş ve bitki üzerinde klinik çalışmaların yapılmasını sağlamıştır.

Sarı kantaronun antidepresan etkisinin araştırılması amacıyla geçmişten günümüze yapılan çok sayıda in vivo deney ve klinik çalışma mevcuttur. Aynı zamanda klinik çalışmaların toplu olarak değerlendirildiği oldukça geniş kapsamlı meta-analiz çalışmaları da vardır. Bilindiği gibi depresyon, genellikle uzun dönem tedavi gerektiren bir hastalıktır ve buna bağlı olarak toksisite riski ve ilaca karşı tolerans gelişimi gibi problemler tedaviyi sınırlandırabilmektedir. Günümüzde en çok kullanılan fluoksetin, paroksetin, sertralin, sitalopram ve essitalopram gibi SSRI’lara karşı sarı kantaronun standardize ekstrelerinin etkinliği incelenmiş ve bunların sonucunda ekstrenin plaseboya göre etkili, sentetik antidepresanların birçoğuyla da aynı etkiye ve daha az yan etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.

Pixabay

Sarı Kantaronun Yan Etkileri ve İlaç Etkileşimleri

Özellikle Almanya’da hafif ve orta şiddetteki depresyon tedavisinde sıklıkla reçete edilen sarı kantaron ekstrelerinin yan etki açısından da oldukça güvenli bir bitki olduğunu söylemek mümkündür. Nadiren rapor edilmiş bazı yan etkiler arasında bulantı, kızarıklık, huzursuzluk ve yorgunluk hissi yer almaktadır. Bu yan etkiler genellikle naftodiantron grubu bileşiklerin (hiperisin ve psödohiperisin) tavsiye edilen dozdan yüksek dozda alımına bağlı olarak meydana gelmektedir.

Reklamı Kapat

Sarı kantaronla ilgili asıl endişe ilaç etkileşimleri ile ilgilidir. Bitkinin özellikle CYP-450 enzimleri üzerinde oluşturduğu etkilerden dolayı bu enzim tarafından metabolize edilen bazı ilaçlarla birlikte kullanıldığında ölüme dahi varabilen tablolar yaratan ciddi etkileşimler meydana gelebilir ve bu durum kesinlikle göz ardı edilmemelidir.

Sonuç

Sonuç olarak sarı kantaron, etkinliğinin sayısız klinik deneyle kanıtlanmış olması, yan etki profili açısından güvenli olduğunun gösterilmesi ve iyi tolere edilebilmesi gibi özellikleriyle depresyon tedavisinde öne çıkan bir tıbbi bitkidir. Ancak sarı kantarondan fayda görebilmemiz için doğru bitkinin, doğru koşullarda üretilen, doğru ürün aracılığıyla ve doğru dozda uygulanması ve muhakkak hekim ve eczacı gözetiminde kullanılması gerekmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Bilim Budur! 7
  • İnanılmaz 5
  • Muhteşem! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Umut Verici! 2
  • İğrenç! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/12/2021 03:54:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11087

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Dil
Kanat
Sars Mers
Vücut
Aminoasit
Uçuş
Nükleik Asit
Nobel Ödülü
Örümcek
Virüsler
Karar
Biyocoğrafya
Hominid
Normal Doğum
Tutarlılık
Avrupa
Evrimleşme
Zehirli Mantar
Hayvanlar Alemi
Nadir
Oksijen
Hava
Epigenetik
Alan
Biyokimya
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et