Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Dinozorlar Ne Sıcakkanlıydı, Ne De Soğukkanlı: ''Ilıkkanlı'' Dinozorlar!

Dinozorlar Ne Sıcakkanlıydı, Ne De Soğukkanlı: ''Ilıkkanlı'' Dinozorlar!
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, IFLS isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Eski kemiklerle ilgili sorun, metabolizma veya kan sıcaklığı ile ilgili size pek fazla şey söylemiyor oluşlarıdır. Dinozorların metabolizmalarının yavaş olduğunu düşünürdük, sadece bulundukları coğrafya üzerinde yavaş yavaş hareket ettiklerini sanırdık, yürüdükleri yerlerde devasa pislikler bıraktıklarını ileri sürerdik. Ancak sonra bir anda jipleri kovalayabilecek kadar hızlı olduklarını öğrendik. Peki ya hangisi doğru? Yapılan araştırmalara göre metabolik hızları semenderler kadar yavaş değildi, ancak ispinozlar kadar da hızlı değillerdi. İkisi arasında bir yerlerdeler! 

Bizler ya da kuşlar gibi sıcakkanlı hayvanlarda (endotermik hayvanlar) vücut sıcaklığı sabittir. Eğer vücudumuz çok fazla ısı kaybederse, metabolizmamız bunu telafi etmeye çalışır. Soğukkanlı hayvanlar (ektotermik hayvanlar), vücut sıcaklıklarını kontrol etmek için dış ısı kaynaklarına ihtiyaç duyarlar. Sıcak bir yol üzerindeyken bir yılan hızla saldırabilir; ancak eğer bir yılanı buz üzerine atacak olursanız, saldırmak yerine öylece duracaktır.

Ancak bunun illa öyle veya böyle, siyah veya beyaz, bir diğer deyişle "dikotomi" olması gerekmez. Orta bir yol da bulunabilir ve dinozorlar, bu şekilde ortalama bir enerji profilinin görüldüğü en erken grup olabilir. Buna "mezotermi" denmektedir, yani "ılıkkanlı hayvanlar". Günümüzde var olan bazı mezotermler arasında ton balıkları, deri sırtlı deniz kaplumbağaları, yumurtayla çoğalan sivri ekidnalar ve lamind köpekbalıkları (büyük beyazlar ve okyanusun en hızlı yüzen köpekbalıklarının bazılarını içeren grup) bulunuyor.

New Mexico Üniversitesi'nden John Grady önderliğindeki bir ekip, soyu tükenmiş hayvanların metabolizmalarını, eskiden yapıldığı gibi onların sadece büyüme hızlarına bakarak değil, aynı zamanda bir bebeğin yetişkin olana kadar geçen sürede vücut büyüklüğündeki bazı değişimlerin metabolizma hızına etkisi üzerinden yapılan çıkarımlara bağlı bir yöntemle tespit etme yolunu buldular. Bu yolla, oldukça çok sayıda yaşayan ve soyu tükenmiş omurgalının (21'i dinozor olan 381 hayvan) verilerini barındıran bir veritabanı oluşturdular. Böylece gelişimleri ile metabolizma hızları arasındaki ilişkiyi analiz edebildiler.

Soyu tükenmiş hayvanların büyüme hızını tespit etmek için araştırmacılar fosillerden görülebilen yıllık büyüme çizgilerini incelediler. Tıpkı ağaçlarda olduğu gibi; ancak hayvanlarda bunlar kemiklerde bulunuyor. Aşağıdaki görselde, omurgalılardaki göreceli büyüme oranları ve buna bağlı evrimsel filogeni haritası (Evrim Ağacı) gösterilmektedir:

 

Araştırmacılar daha sonra daha hızlı büyüyen hayvanların daha yüksek enerjiye ve daha yüksek vücut sıcaklıklarına sahip olmaları gerektiğini gösterdiler. Büyüme hızı tahminlerine dayanarak, dinozorların metabolik hızlarını hesaplamayı başardılar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yeni bulgulara göre dinozor metabolizmasının en yakın olduğu metabolizma, var olan mezotermlerdir. Bu hayvanlar kendi vücutlarında üretilen metabolik ısıyı çeşitli sıcaklıklarda vücut sıcaklıklarını korumak için kullanırlar. Ancak sıcakkanlılardan farklı olarak bunu kısıtlı olarak yapabilirler. Örneğin ekidnalar vücutlarını sadece 31 dereceye kadar ısıtabilirler; ancak bu sıcaklık 21 dereceyle 41 derece arasında gidip gelebilir, sıcakkanlılardaki gibi bunu sıkı sıkıya kontrol edemezler. Öte yandan ton balıkları etraflarındaki su sıcaklığının 20 derece üzerindeki bir sıcaklığa kadar kendilerini ısıtabilirler; ancak derin sulara dalmaya kalktıklarında, bu sıcaklığı koruyamazlar ve metabolizma hızları düşer.

İlginç bir şekilde tüylü dinozorlar ve erken kuşlar, torunları olan modern kuşlara kıyasla daha yavaş büyürler. İlk kuş olarak bilinen Archaeopteryx'in yetişkinliğe erişmesi 2 yıl sürer; ancak bir kızıl şahin sadece 6 haftada bunu başarır. Her ne kadar dinozorlar modern kuşlar ya da memeliler kadar hızlı büyümüyorlarsa da, modern sürüngenlere göre çok daha hızlı büyüdükleri bir gerçek. Araştırmayla ilgili basın açıklaması yapan Grady, şöyle söylüyor:

Daha yüksek olan bu enerji tüketimi muhtemelen hızı ve performansı arttırdı. Mezotermik dinozorların, Mesozoik Dönem'in erken zamanlarında bulunan diğer iri sürüngenlere göre daha hızlı avcılar veya tehlikeden daha hızlı kaçabilen canlılar olması çok muhtemeldir.

Dinozorlardaki ılıkkanlılık ekolojik olarak baskın olmalarına ve bu kadar büyük vücutlara sahip olmalarına katkı sağlamış olabilir. Araştırmanın eş yazarı Felisa Smith şöyle söylüyor:

T-Rex boyutundaki bir aslan, her ne kadar korkutucu bir fikir olsa da, kısa sürede açlıktan ölürdü. Çünkü bu kadar büyük bir vücudu besleyecek miktarda besin bulmak çok zordur.

Grady ise sözlerini şöyle bitiriyor:

Ortalama miktarda bir enerjiyle çalışma stratejisi muhtemelen daha yavaş olan sürüngenlere karşı dinozorlara avantaj sağladı. Ancak tabii modern kuş ve memelilerin hızları karşılığında ödedikleri enerji bedellerini ödemek zorunda kalmadılar.

Araştırma, Temmuz 2014'te Science dergisinde yayımlandı.

Tüm Bunlar Evrim Açısından Ne Anlama Geliyor?

Bu, Evrimsel Biyoloji'nin harika zaferlerinden bir diğeridir. Dinozorlar 250 milyon yıl kadar önce sürüngenlerden evrimleşmiştir. Sürüngenler ise kendilerinden önce gelen amfibilerden, amfibiler ise balıklardan evrimleşmiştir. Sürüngenler de dahil olmak üzere onların evrimine kadar geçen süredeki tüm canlılar soğukkanlıdırlar.

Yazıda belirtildiği gibi dinozorların da sürüngen ataları gibi soğukkanlı olduğu düşünülmekteydi. Kuşlar, dinozorların evriminin erken safhalarında ve ilerleyen dönemlerinde dinozorlardan evrimleşmiş bir canlı grubudur. Modern kuşlar sıcakkanlıdır. Dolayısıyla soğukkanlılık ile sıcakkanlılık arasında bir geçiş olması gerekmektedir. Bu geçiş illa devasa bir grupta olmak zorunda değildir, bir veya birkaç canlı türü veya cinsinde de kendini gösterebilir.

Ancak yapılan araştırma, dinozorların ezici bir çoğunluğunun "ılıkkanlı" dediğimiz "geçiş özelliğinde" olduğunu göstermektedir. Yani sıcakkanlılık ile soğukkanlılık arasındaki geçişi, Evrimsel Biyoloji'nin öngöreceği biçimde doldurmaktadır.

Üstelik sadece bir grupta da değil: Sürüngenlerden evrimleşen tek canlı grubu dinozorlar değildir. Memeliler de sürüngenlerden (ama bir başka dalı üzerinden) evrimleşmiştir ve memeliler sıcakkanlıdır.

Günümüzde bildiğimiz, sürüngenler ile memeliler arasında geçiş özelliklerini halen taşıyan 2 canlı vardır: platypus (ornitorenk) ve ekidna. Yazıda görüleceği üzere, ekidnalar da ılıkkanlıdırlar. Dolayısıyla sürüngenlerden sadece dinozorlara giden soy hattında değil, memelilere giden soy hattında da geçişi tam da beklediğimiz gibi görmekteyiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: IFLS | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 07:57:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2490

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Enzim
Araştırma
Balık
Yörünge
Erkek
Üreme
Büyük Patlama
Hekim
İhtiyoloji
Memeli
Deniz
Nörobilim
Sağlık
Ağız
Botanik
Deri
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Viral Enfeksiyon
Sars Virüsü
Sars Mers
Hamilelik
Charles Darwin
Besin Değeri
Genetik Mühendisliği
Göğüs
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Biyoloji, birbiri ardına gelen ve her biri kendisinden öncekileri değiştiren mekanizmalar üzerine kuruludur. Occam'ın Usturası fiziksel bilimlerde çok kullanışlı olsa da, biyolojide uygulamak çok tehlikeli sonuçlar doğurabilir.”
Francis Crick
Geri Bildirim Gönder