Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Dinlenen Müziklerin Sözleri, Gençleri Kötü Davranışlara İtiyor Olabilir mi?

Dinlenen Müziklerin Sözleri, Gençleri Kötü Davranışlara İtiyor Olabilir mi?
11 dakika
3,954
  • Tıp
  • Biyomüzikoloji

Ülkemizde de aralıklarla gündeme gelen bir konu, özellikle de hip hop ve rap gibi şarkı türlerinde geçen sözlerin şiddet, alkolizm ve uyuşturucu bağımlılığı gibi kötü davranışları tetikliyor olabileceğine yönelik endişelerdir. Türkiye'de özellikle de gençlerin boş zamanlarında yaptıkları etkinlikler arasında en üst sıralarda yer alan müzik dinlemek geldiği, ortalama bir gencin günde 2.5 saat müzik dinlediği ve en popüler şarkıların 3'te 1'inin alkol veya uyuşturucu kullanımından söz ettiği (yani ortalama bir gencin müzik dinlediği saat başına 35 kere alkol veya uyuşturucuya maruz kaldığı) düşünülecek olursa, bu soru önem arz eder hale gelmektedir.

Dahası, rap gibi bazı spesifik müzik türlerinin özellikle hedef alınması şaşırtıcı değildir: 1990'lı yıllarda ABD'de yapılan bir araştırmada, rap türündeki şarkıların %47'sinde alkol tüketiminden bahsederken, alkolden bahsetme oranının country müzikte %13, hot-100 veya top-40 gibi listelerde %12, alternatif rock müzikte %10 ve heavy metal müzikte %4 olduğu gösterilmiştir. Ayrıca her 3 rap şarkısından 2'sinde yasa dışı uyuşturuculardan bahsedilirken, diğer şarkı türlerinde bu oran %10 dolaylarında kalmıştır. Daha net kıyaslayacak olursak: Yapılan bir araştırmaya göre, sadece pop müzik dinleyen bir genç, uyuşturucu kullanımından bahseden sözlere günde 5 defa maruz kalırken, sadece rap dinleyen biri günde 251 referansa maruz kalır. Ortalama müzik dinleyicisi için bu sayılar günde 84, haftada 591, yılda 30.732 referans düzeyindedir.

Bu Reklamı Kapat

Ayrıca zaman içinde rap şarkılardaki kötü davranış referansları sıklaşmıştır: 1997 yılında yayınlanan rap şarkılarında alkolden bahsetme oranı, 1979'a oranla 5 kat artmıştır (%8'den %44'e çıkmıştır). Ayrıca 1970-1989 yılları arasında alkolden bahseden rap şarkılarında bu referansların %43'ü alkole yönelik pozitif bir tona sahipken, bu oran 1994-1997 yılları arasındaki rap şarkılarında %73'e çıkmıştır. Rap ve rock şarkılarının kliplerindeki şiddet ve kriminal faaliyet imgeleri de diğer müzik türlerinin 2 katı kadardır.

Elbette toplumun evrimi, sanatın da evrimini tetiklemektedir. Örneğin 2000'lerden önce sigara tüketimine yönelik imgeler daha yoğunken, 2005 yılı itibariyle popüler olan şarkıların sadece %3 civarında sigara tüketildiği görülmekteydi. Buna karşılık, şarkıların %14'ünde marijuana, %24'ünde alkol, %12'sinde diğer maddelerin kullanımından söz edilmekteydi. 2005 yılında popüler olan 279 şarkıdan sadece %4'ü uyuşturucu-karşıtı veya alkol-karşıtı nitelikteydi.

Bu Reklamı Kapat

2017 yılında Billboard'un en çok dinlenen 100 şarkısından %33.7'sinde en az 1 defa alkolden söz edilmektedir. Bu temayı şarkılarında en çok işleyen sanatçılar arasında Flo Rida, Drake ve Lil Wayne gelmektedir. Bu şarkıların hepsi alkolizmi öven nitelikte değildir; bazıları, ağır alkol tüketiminin yarattığı sorunlara da değinmektedir.

The Ringer

Sorulması Gereken Sorular

Bu durumda şu soru doğmaktadır: Eğer bir genç, bu tür olumsuz davranışları pekiştiren, telkin eden veya öven müziklere uzun süreler boyunca maruz kalacak olursa, bu kişinin davranışları negatif yönde değişebilir mi? Eğer öyleyse, bu davranışları yeren veya eleştiren perspektiften müzik üretilecek olursa, toplumdaki olumsuz davranışları azaltmak mümkün olabilir mi?

Burada dikkatinizi çekmek istediğimiz kritik nokta şudur: Bu yazımızda incelediğimiz, belirli müzik türlerinde bu davranışların sergilenmesinin uygun olup olmadığı değildir; zira bu tür bir inceleme, daha ziyade etik, sanat, felsefe ve kamu sağlığı boyutunda, meta bir tartışma olacaktır ve yukarıdaki sorunun kapsamının ötesindedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Benzer şekilde, burada ayıklamak istediğimiz nokta, halihazırda olumsuz davranışlar sergileyen kişilerin belirli müzik tiplerini seçip seçmediği konusu da değildir. Elbette, eğer ki belirli davranışları sergileyen kişiler belirli müzik türlerini tercih ediyorlarsa, o müzik türlerini dinleyenlere yönelik yapılacak bir incelemede, o türün kitlesinin olumsuz davranışları sergileme ihtimali daha yüksek olacaktır. Zaten bugüne kadar yapılan deneysel çalışmalar, hard rock, heavy metal, rap ve tekno gibi müzik türlerini dinleyen gençler arasında alkol ve yasadışı uyuşturucu kullanımının daha yüksek olduğunu göstermeyi başarmıştır.

Burada sorduğumuz, halihazırda bu tür olumsuz davranışları sergilemeyen ve bu tür davranışlara yönelik başka sebeplerle (ailevi problemler gibi) meyilli olmayan bireylerin, bu tür müziklere maruz kalması sonucunda davranışlarında herhangi bir değişim olup olmadığıdır.

Elbette bu sorunun yanıtını vermek kolay değildir; çünkü insanlar, çok karmaşık sosyal ve psikolojik yapılara sahiplerdir ve bir davranış, genellikle çok sayıda faktörün bir arada çalışması sonucunda ortaya çıkar. Bu nedenle, belirli müzik türlerini dinleyen kişilerin belirli davranışları sergileme ihtimalinin zamanla arttığını gösterebilseydik bile, bu davranış değişiminin nedeninin bu müzik türü olduğunu aceleci bir şekilde ileri süremezdik. Çünkü korelasyon, her zaman neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmez.

Katarsis Hipotezi ve Müziğin Gücü

Yine de bir korelasyon kurabilmek, konuya yönelik atabileceğimiz ilk bilimsel adımdır: Örneğin 2016 yılında yapılan bir araştırmada, 15-25 yaş arası üniversite öğrencileri arasında rap müzik dinleme ile alkol tüketimi, problemli alkol tüketimi, yasa dışı uyuşturucu tüketimi ve agresif davranışlar arasında güçlü ve pozitif bir ilişki tespit edilebilmiştir.

Ne var ki rap müzik gibi türlere daha fazla maruz kalma sonucunda kötü davranışlardan söz eden sözleri daha çok dinlemenin, bu davranışlarda herhangi bir değişime sebep olup olmadığı konusu çok net değildir ve halen tartışmalıdır. Yapılan çalışmalarda, olumsuz nitelikteki bir müziğe kısa bir süreliğine (örneğin 1 dakikalığına) maruz kalmanın davranışları değiştirmekte neredeyse hiçbir etkisi olmadığı gösterilmişse de, daha uzun süreli maruziyet konusunda cevaplanmayı bekleyen soru işaretleri bulunmaktadır. Aşağıda örnekleyeceğimiz gibi, farklı çalışmalardan birbiriyle çelişen sonuçlar almak mümkün olmuştur.

Bu Reklamı Kapat

Müzik, Olumsuz Davranışları Tetikleyebilir mi?

Müziğin davranışları değiştirebilme gücü konusunda, korelasyonun ötesine geçerek nedensellik iddia eden çalışmalar da yapılmıştır.

Örneğin Pittsburgh Üniversitesi'nden Denise Herd, ABD'nin güney eyaletlerinde popüler olan rap şarkılarında sözü edilen reçeteli öksürük şuruplarının hatalı bir şekilde övülmesi sonucunda gençler arasında kodeine bulanmış öksürük şurubu tüketiminin arttığını söylemektedir. Dolayısıyla şarkı sözlerindeki telkinlerin gençlerin davranışını değiştirdiği söylenebilir.

Buradaki kritik nokta, olumsuz davranışları pekiştiren veya olumlayan nitelikteki müziklerin, o davranışların gençler arasındaki kabul edilebilirliğini arttırıyor olmasıdır. Dolayısıyla bu davranışlara doğrudan neden olmuyor olsa bile, bu davranışların ortak bir müzik kültürünü paylaşan gençler arasında daha kolay yayılabilmesi için uygun zemini hazırlamaktadır.

Bir diğer örnek olarak, 2003 senesinde yapılan bir araştırmada, 5 ayrı deneye tabi tutulan gençlerde, vahşeti öven ve yücelten şarkılar dinletilen gençlerde şiddete yönelik algılar, vahşeti öven içerikte olmayan şarkılar dinletilenlere göre daha güçlü ve yoğun bir şekilde gelişmiştir. Deneylerde, vahşet içerikli şarkılar dinleyenlerde vahşet içerikli düşüncelerin arttığı saptanmıştır. Ayrıca bu etkinin, şarkının niteliği ve türünden bağımsız olduğu, yani esprili bir dille de yazılmış olsa, ciddi bir dille de yazılmış olsa aynı şekilde şiddet eğilimini arttırdığını gösterilmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Bu araştırmanın önemli tarafı, müzik dinleme öncesi ve sonrasında davranışların nasıl değiştiğini ölçmüş olmasıdır; yani hatalı korelasyonlara düşmekten kaçınmıştır. Buna göre sonuçlar, katarsis hipotezi olarak bilinen bir argümanı çürütmektedir: Bu hipoteze göre, agresif duygu ve düşünceleri müzik gibi tehlikesiz araçlar yoluyla ifade etmek, kişinin agresiflik düzeyini düşürecektir. Ne var ki deneysel sonuçlar bu sonucu desteklemiyor gibi gözükmektedir. Ancak araştırmada, müzik dinlemenin saldırgan davranış üzerindeki kısa dönem ve uzun dönem etkilerinin netleştirilmesi için daha fazla araştırma yapılması gerektiği de vurgulanmaktadır.

Müzik, Olumsuz Davranışları Dizginleyebilir mi?

Katarsis hipotezi, farklı delillerle desteklendiği için ölmeye niyetli değil gibi gözükmektedir. Örneğin Queensland Üniversitesi'nden araştırmacılar, deneklerinin başından geçen öfke uyandırıcı anıların üzerine giderek onları kasten sinirlendirmiştir. Sonrasında bir gruba hardcore metal müzik dinletmişler, diğerlerinin ise sessizce oturmasını istemişlerdir. Öfkeyi tetiklediği söylenen müzik türünü dinleyen bireylerdeki pozitif duygu oranı, sessizce oturanlara göre çok daha yüksek olmuştur.

Benzer şekilde, 2014 yılında yapılan bir diğer araştırmada, üzgün müziğin vücut içi dengenin (homostazinin) sağlanmasında yardımcı olabileceği gösterilmiştir. Bu bulgular, 2005 yılındaki bir diğer çalışmanın gösterdiği üzere, üzgün müzik dinlendiğinde aktifleşen beyin bölgelerinin homeostazi ile ilişkili beyin bölgeleri ile (OFC, nucleus accumbens, insula ve singulat gibi) aynı olduğu bulgusu ile uyumludur.

Müzik, Olumsuz Davranışlarda Etkisiz Eleman Olabilir mi?

Ancak herkes müziğin belirli olumsuz davranışların sebebi olduğu konusunda aynı kanaatte değil. Örneğin 2013 yılında yapılan bir araştırmada, müziğin duyguları ve davranışları nasıl etkilediğinin, halihazırda altta yatan nedenlerle ilişkili olduğu gösterilmiştir (yani başta da uyardığımız gibi, diğer faktörlerin etkisini görmekteyiz). Klinik depresyon eğilimi olan bireyler, üzgün ve negatif şarkılar dinledikten sonra daha kötü hissetmektedirler; ancak bu tür eğilimleri olmayan bireyler, üzgün şarkılardan sonra daha iyi hissettiklerini belirtmektedirler. Üzgün veya negatif içerikli şarkıların, insanın iç dünyasında duygularını gözden geçirmesine ve insanlarla daha iyi ilişkiler kurulmasına katkı sağladığı gösterilmiştir. Northwestern Üniversitesi'nden Eric Beeson şöyle diyor:

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Diferensiyel Denklemler ve Sınır Değer Problemleri

ISBN: 9789758982714
Sayfa Sayısı: 787
Ebatlar: 19.5 X 27.5
Basım Yılı: 2011

Devamını Göster
₺170.00
Diferensiyel Denklemler ve Sınır Değer Problemleri

Müzik, gençlerin alkol tüketmesinin sebebi değildir; ama onları alkol tüketmeye teşvik edebilir. Alkol ve uyuşturucu kullanımından söz etmenin, gençlerde bunların tüketimini arttırdığını gösteren çalışmalar mevcuttur.

Öte yandan aynı araştırmada, mutlu şarkıların hem depresyona eğilimli olan, hem de olmayan kişilerde daha fazla pozitif duyguları tetiklediği gösterilmiştir.

Yazımızın başında, gençler arasında yaygın olarak dinlenen rap gibi müzik türlerinde uyuşturucu referanslarının arttığını söylemiştik. Fakat 2014 yılında yapılan bir araştırma, gençler arasında sigara ve uyuşturucu gibi maddelerin kullanımını tam tersi yönde gittiğini göstermekte ve müziklerin içeriği ile gençlerin davranışı arasında doğrudan bir ilişki kurulamayacağını, dikkate alınması gereken daha birçok faktör olduğunu (örneğin çeşitli uyuşturucu maddelerin serbest bırakılmasının yarattığı etkileri gözetmek gerektiğini) savunmaktadır:

Gençler arasında hem alkol hem de sigara tüketimi, 2014 senesinde, Geleceği Denetleme Proje'mizin başladığı 1975 senesinden bu yana olan en düşük seviyelerine ulaşmıştır. 2013-2014 yılları arasında reçeteli ilaçların, özellikle de narkotik maddelerin kullanımı ya sabit kalmıştır ya da azalmıştır. Gençlerin çeyreği geçtiğimiz sene içerisinde marijuana kullandığını itiraf etmektedir; buna karşılık gençlerin 7'de 1'inden azı uyuşturucu veya sigara tüketmektedir. (...) Bu, elbette yersiz rehavete kapılabileceğimiz anlamına gelmemektedir.

Sakin Müzik, Ahlaksız Davranışları Pekiştirmekte Kullanılabilir!

İlginç bir şekilde, 2011 yılında yayınlanan bir diğer çalışmada araştırmacılar, müziğin insanların ahlaki değer yargılarını değiştirebileceğini göstermiştir. Ancak ilginç olan sonuç bu değildir. İlginç olan, daha sakin müzikler dinleyen kişilerin ahlaksız davranışlar sergilemeye daha meyilli olabileceğinin bulunmuş olmasıdır.

Araştırmacılar, katılımcıların sahte bir radyo reklamı dinlemesini istemişlerdir. Reklamda bir internet sitesi, insanlar için sahte dokümanlar üreterek onların daha yüksek gelir elde edebilmesine yardımcı olabileceği söylenmektedir. Bu reklamı dinleyenlerin yarısına fonda Mozart'ın A Little Night Music allegrosu dinletilmiştir. Geri kalanına ise hiç müzik dinletilmemiştir.

Benzer şekilde, bir diğer deneyde katılımcılara yine bir internet sitesinin radyo reklamı dinletilmiştir. Bu defa internet sitesi, üniversite sınav kağıtlarında öğrencilere sahtekarlık yapma konusunda yardımcı olabileceğini söylemektedir. Katılımcıların yarısına James Brown'ın I Got You şarkısı dinletilmiş, diğer yarısına ise çekirgelerin sesi dinletilmiştir.

Her iki durumda da, sakin veya mutlu nitelikte olan arka plan müziğini dinleyen grubun ahlaksız reklamı onaylama oranı, hiçbir müzik dinlemeyen veya çekirge sesleri dinleyenlere göre daha yüksek olmuştur.

Araştırmacılar, bu bulgulardan yola çıkarak, müziğin doğru bir şekilde kullanılması halinde ahlaksız davranışları pekiştirici bir rol üstlenebileceği sonucuna varmışlardır. Öyle ki, müzikli arka plana sahip reklamı dinleyen deneklerinden bazıları, reklamda söylenenleri daha "pozitif bir ışıkta gördüklerini" söylemişlerdir.

Sonuç

Sonuç olarak, müziğin duygu ve davranışlarımızı değiştirme gücü olduğu açıktır. Bu gücün, sıfırdan bir davranışı yaratabilecek kadar güçlü olup olmadığı henüz net değildir; yani halihazırda belirli davranışlara eğilimi olanlarda bu davranışları pekiştirme düzeyinde kalıyor olma ihtimali bulunmaktadır.

Ancak yine de toplumun belirli bir kesimi için "son damla" olabilme gücüne sahip olan bu sanat eserlerini üreten sanatçıların, bu yazımızdaki bulgular ışığında, söz yazımı pratiklerini gözden geçirmeleri veya belirli bir temayı işlerken, dinleyici kitlesinde bulunan kişilere hitap etme sırasında bu araştırmaların bulgularını göz önünde bulundurmaları tavsiye edilebilir.

Bu yöndeki her türlü teşvik, müzikte sansür uygulanması gibi çağ dışı yöntemler yoluyla değil, sanatçılar, kamu sağlığı yöneticileri ve bilim insanları arasında açık iletişim ağları oluşturarak toplumun doğru yönlendirilmesi şeklinde yapılmalıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 20
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • İnanılmaz 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/06/2022 07:16:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9007

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Biyoloji
Hücreler
Psikiyatri
Evrimsel Psikoloji
Spor
Oyun
Kadın Sağlığı
Nobel Ödülü
Toprak
Öğrenme
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Renk
İhtiyoloji
Primat
Antikor
Wuhan Koronavirüsü
Evrim Kuramı
Genetik Değişim
Antik
Yıldız
Biyocoğrafya
Saldırı
Asteroid
Gaz
İklim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.