Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Derin Uyku Nedir? Dondurulmuş Uyku Sayesinde, Milyonlarca Yıl Sürecek Yolculukları Uyuyarak Kat Edebilir miyiz?

Bilimkurgu Eserlerinde Kullanılan Derin Uyku Yöntemi, Bilimin Geleceğine Işık Tutabilir!

Derin Uyku Nedir? Dondurulmuş Uyku Sayesinde, Milyonlarca Yıl Sürecek Yolculukları Uyuyarak Kat Edebilir miyiz?
7 dakika
7,096
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
  • Bilimkurgu

Teknoloji günlük hayatımızı tamamen değiştirebileceğini defalarca kanıtladı. Peki ya gecelik hayatlarımız? 

Halihazırda, örneğin pandemi paniği geceleri uykuyu haram ediyorsa, kullanabileceğiniz uyku odaklı birçok cihaz var. Uykuya kolayca dalabilmeniz için başucunuza bir beyaz gürültü cihazı koyabilir, sabah uyanabilmek için bir SAD ışığı (Seasonal Affective Disorder, yani 'kış bunalımı' olarak da bilinen Mevsimsel Duygulanım Bozukluğu'nu tedavi etmek için kullanılan ışık dalgalarını yayan cihaz) kullanabilirsiniz; üstelik uyku kalitenizi ölçmek ve arttırmak için kullanabileceğiniz onlarca uygulama ve cihaz da cabası. Haliyle, bilimkurgu filmleri ve öykülerinin, daha iyi dinlenebilmemiz veya uykuda geçirdiğimiz saatleri daha verimli kullanabilmemiz için sürekli yeni yollar araması da gayet normal.

Tüm Reklamları Kapat

Nasılsa hepimiz uyuyoruz, bu durum gelecekte de değişecek gibi durmuyor. O halde gelin bilimkurgu eserlerinde geleceğin yatak odalarına bir bakış atalım.

Öncelikle söylemek gerekiyor ki, birçok bilimkurgu eserine göre gelecekte çok daha uzun süreler uyuyacağız, onyıllar, hatta belki yüzyıllar boyu. Cryosleep olarak adlandırılan, insan bedenini dondurarak yaşamsal faaliyetleri uzayın engin derinliklerinde seyahat edilebilecek denli uzun süreler boyunca durdurmayı hedefleyen "dondurulmuş uyku"nun ardındaki teori bu.

Tüm Reklamları Kapat

Dondurulmuş uyku konseptiyle Alien'dan Avatar'a, 2001: A Space Odyssey'den Event Horizon'a dek birçok bilimkurgu filminde rastlıyoruz. Özellikle uykudan uyanma ânı bir bilimkurgu klişesi oldu bile denebilir: Uyanan mürettebat uyku mahmuru gözlerle kalkarlar ve yavaşça bedenlerini yoklayarak durumlarını anlamaya çalışırlar. Dondurulmuş uyku, yönetmenler için kullanışlı bir numaradır; çünkü nispeten mantıklı bir uzay yolculuğu hissini verir ve bir yandan da, karakterler "Ne zamandır uyuyorum?" sorusuna cevap ararken film, seyirciye kendini açıklama imkânı sunar.

Uzun süreli uyku hâli de bilimsel olarak pekâlâ mümkündür; kış uykusuna yatarak metabolizmalarını yavaşlatan onlarca hayvan türü bunun örneğidir. Peki aynı şey insanlar için de uygulanabilir mi? Hâlâ cevabı aranan bu soru, aktif bir bilimsel araştırma konusu. Örneğin, Oxford Üniversitesi'nde nöroloji uzmanı olan ve aynı zamanda Avrup Uzay Ajansı ile insanlar için kış uykusu araştırmalarına katılan Doçent Doktor Vladyslav Vyazovskiy şöyle diyor:

Teorik olarak insanları kış uykusuna yatabilmekten alıkoyan hiçbir engel yok. Ne var ki henüz insanlar için güvenilir ve sağlıklı bir kış uykusuna yatma yöntemi bulabilmiş değiliz.

Cevabı bilinmeyen en önemli sorulardan biri, uzun süreli böyle bir uykunun beyinde ne gibi etkiler yaratacağı. Hayvanlarda kış uykusu normal uykudan farklıdır; bu da demek oluyor ki kozmik boşluktaki yolculuğunu uyuyarak geçiren bir insan, aslında pekâlâ uyku yoksunluğu çekerek uyanabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir de tabii böyle bir 'uykunun' pek de güvenli bir seyahat yöntemi olmaması durumu var. 2001: A Space Odyssey ve Alien 3'te uzay yolcuları yataklarında (daha doğrusu "pod"larında) öldürülüyorlar. Aynı şekilde Alien: Covenant da büyük bir film yıldızını henüz kendini gösteremeden uykusunda yem ediyor.

1979 tarihli Alien'da Nostromo mürettebatı uzun uykularından uyanıyorlar. Pek yakında hiç uyanmamış olmayı dileyecekler.
1979 tarihli Alien'da Nostromo mürettebatı uzun uykularından uyanıyorlar. Pek yakında hiç uyanmamış olmayı dileyecekler.
Stanley Bielecki Movie Collection

Uyku Yok Artık

Günümüzde insanlar uykularında kendi beyinlerini yıkamak için başuçlarında öğrenmek istedikleri dillerdeki konuşmaların veya kilo vermek için cesaretlendirici konuşmaların kayıtlarını açıyorlar. Bu fenomenin bilimkurgudaki uzantıları ise Aldous Huxley'nin yakın zamanda televizyona da uyarlanan ünlü romanı Cesur Yeni Dünya'da kendini gösteriyor: Hipnopedi adı verilen bir teknikle çocuklar, uykularında eğitim alıyorlar. Elbette distopik bir bilimkurgu kâbusu olduğundan, bu teknik çocukları kötü amaçlara alet etmek için kullanılıyor. Öte yandan aynı tekniğin animasyon dizisi Futurama ve çizgi roman Transmetropolitan'da rüyalara reklam sokuşturmak için kullanıldığına şahit oluyoruz.

Neyse ki bu karanlık senaryoların gerçekleşme ihtimali pek yok; zira uykuda dinlenen kayıtlar beyinde çok da kalıcı olmuyor.[1] Vyazovskiy şöyle diyor:

Beynimiz biz uyurken etrafımızda olup bitenlere karşı dikkate değer ölçüde farkındalık sahibidir. Ancak bu sırada öğrenilenler de bir o kadar çabuk unutuluyor.

Zaman yönetimi olarak bakıldığında, insan, bilimkurgudan uykuyla bir nevi "boşa" geçirdiğimiz zamanı daha iyi değerlendirebilmemiz için farklı yollar bulmasını bekliyor. Bir diğer çizgi roman olan Judge Dredd'de, geleceğin robotlaşmış kanun güçleri anında dinlenip yenilenmek için özel makineler kullanıyorlar, böylece çabucak sokaklara geri dönüp milletin üstünde cop kırmaya devam edebiliyorlar. Adını sıkça alıntılanan ünlü Shakespeare oyunu Macbeth repliğinden alan 2015 tarihli Doctor Who bölümü Uyku Yok Artık'ta, uyku kısaltıcı Morpheus podları uzun ve dinlendirici bir gece uykusunu kısaltıp birkaç dakikaya sığdırabiliyordu. Elbette bir Doctor Who bölümü olduğundan, cihazların aslında uyuduğumuzda gözlerimizin kenarlarında oluşan uyku tozlarından oluşma canavarsı yaratıklarla bağlantılı olduğu ortaya çıkar.

Yorgandan kaçınmanın çok daha akılcı bir yolu, Ian M. Banks'in Consider Phlebas romanındaki uzay korsanı kaptan Kraiklyn tarafından uygulanmaktadır. Beyninin her iki yarısını da ayrı ayrı uykuya daldırabilen kaptan, sürekli uyanık kalabilmektedir ve böylece kimse onu uykusunda yakalayamamaktadır. Bunun kötü tarafı ise, sol beyni ve sağ beyninden hangisinin kullanıldığına bağlı olarak kişiliğinin değişmesidir.

Tüm Reklamları Kapat

Aslında genel olarak bakıldığında, uyku-baskılayıcı yöntemlerin spekülatif kurguda çok nadir kullanıldığını görüyoruz. Uyku, bilimkurgu yazarlarının kurcalamaktan kaçındığı, çok temel bir insan gereksinimi olabilir. Yine de bu durum, uyku kalitemizi arttırmak için uygulamalar ve uyku takip edici sistemler kullanmanın önüne geçmiyor.

Geleceğe Uyuyuş

Bilimkurgu yazarları zamanda hem ileri hem geri gidebilen zaman makinelerini tasarlamadan önce, kurguda zaman yolculuğu karakterin yüzyıllar süren bir uykuya dalması ve bambaşka bir dünyaya uyanması konsepti üzerinde ilerliyordu. Kronik uzun uyku problemlerine klasik eserlerde bile rastlıyoruz; örneğin Japon halk öyküsü Urashima Taro, kahramanın su altındaki bir Ejder Sarayı'nı ziyaret etmesi ve eve döndüğünde ayrılmasının üzerinden yıllar geçmiş olduğunu anlamasını konu alır. Bir başka örnek ise Yunan efsanesi Epimenides'tir: Epimenides bir mağarada 57 yıl uyuyakaldıktan sonra geleceği görme yetisi kazanmış olarak uyanır. 

Sylvester Stallone de 1993 tarihli Demolition Man'de donmuş şekerleme yapmıştı.
Sylvester Stallone de 1993 tarihli Demolition Man'de donmuş şekerleme yapmıştı.
Archive Photos

Washington Irving'in 1819 tarihli ünlü kısa öyküsü Rip Van Winkle ise uyuyakalma fenomenine sıra dışı bir bakış açısı getirir: Rip Van Winkle 40 kez göz kırpana dek aradan 20 yıl geçer. Elbette bu daha modern uykucularla karşılaştırıldığında kısa bir şekerleme gibidir: Demolition Man'de 36 yıl, Sleeper'da 200 yıl, Buck Rogers'ta 500 yıl, Futurama'da 1000 yıl uyuyan kahramanlarla karşılaşırız. Belki de uyuyan karakterlerden en talihsizi The Day of the Triffids'te, sızdıktan sonra dünyanın sonuna kadar uyuyan karakterdir.

1956 tarihli klasik film Invasion of the Body Snatchers'da (ve 1978 tarihli ürkütücü yeniden yapımında) kıyamet bir uyku formunda gelir. İnsanlar uykuya daldıkça uzaylılar tarafından birebir kopyalarıyla değiştirilirler, bunlar pod insanlar olarak bilinir. Dikkate değer bir detay ise yönetmen Don Siegel'ın aslında filmin adını Uyku Yok Artık koymak istemesidir.

Tüm Reklamları Kapat

Belki Bir Rüya

Kâbuslar da sayılamayacak kadar çok hikâyenin odak noktası. Yine de uyku kalitesiyle ilgili bir öykü bulmak istersek, işin yatağına bakmamız gerek. Star Trek: The Next Generation bölümü olan Night Terrors'de, Enterprise mürettebatı uykularında REM evresini kaybediyordu. REM, bilindiği gibi uykunun öğrenme ve hafıza ile doğrudan ilgili kısmıdır. Mürettebat odaklanma yetilerini kaybeder, halüsinasyonlar görmeye başlar ve delirmenin eşiğine gelirken işler çığrından çıkmaya başlar.

REM evresinin büyük bir kısmını rüyalar oluşturuyor. Aslında Star Trek'in de, başka birçok bilimkurgu eserinin de rüyalarla ilgili başka pek çok bölümü var. Örneğin, kim Twin Peaks'teki çılgınca kırmızı odayı veya Inception'daki katman katman rüyaları unutabilir ki? Blade Runner'daki meşhur tek boynuzlu at rüyasını da bu noktada hatırlamak gerekir, filmin fanları uzun yıllar boyunca bu rüyanın Rick Deckard'ın bir android olabileceği anlamına geldiğini tartışıp durdular zira.

Gerçek hayatta ise rüyaları anlattığımız hikâyelerin kaynağı olarak görüyoruz. Bram Stoker Dracula'yı, Mary Shelley Frankenstein'ı, Robert Louis Stevenson da Dr. Jekyll ile Mr. Hyde'ı korkutucu rüyalarından uyandıktan sonra yazdılar. Terminatör, James Cameron'ın alevler arasında yürüyen bir iskeleti gördüğü rüyadan esinlenerek ortaya çıkmıştı. Neil Gaiman ve H.P. Lovecraft gibi yazarların da rüyalarından esinlendiklerini söylediklerini biliyoruz.

Yine de belki de en iyisi uykularımızla uyanık hayatlarımızı birbirinden ayrı tutmak. Vyazovskiy şöyle diyor:

Uyanıkken yaşadıklarımızı hatırlayabildiğimiz kadar uykularımızda, rüyalarımızda gördüklerimizi hatırlasak bunun sonuçları felaket olurdu. Geçmişte neyi gerçekten yaşadığımızı, neyi ise hayal ettiğimizi ayırt edemez hale gelirdik.

Bilimkurgunun hayal ettiği pek çok şey zamanla gerçeğe dönüştü. Yine de, uyku insan olmanın o kadar merkezinde bir olgu ki, bugüne kadar hayatımızın diğer kısımlarını ele geçiren teknolojik ilerlemelere büyük ölçüde direndi. Vyazovskiy dondurulmuş uyku podları, uyku makineleri ve rüyalarda görülen reklamlar konusunda son olarak şöyle diyor:

Bu gelişmelerin gerçeğe dönüşebilmesi için önümüzde uzun ve zorlu yollar var. İnsan beyni, rüyalar ve hafıza konusunda hâlâ anlamadığımız tonlarca şey var ve bunları kısa yoldan çözebilmemiz de mümkün değil.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
56
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: CNET | Arşiv Bağlantısı
  • ^ S. Witkowski. Sleep-Learning Was A Myth, But You Could Strengthen Memories While You Snooze. (16 Şubat 2018). Alındığı Tarih: 27 Ekim 2020. Alındığı Yer: Smithsonian Magazine | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/02/2023 09:00:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9486

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
R. Trenholm, et al. Derin Uyku Nedir? Dondurulmuş Uyku Sayesinde, Milyonlarca Yıl Sürecek Yolculukları Uyuyarak Kat Edebilir miyiz?. (28 Ekim 2020). Alındığı Tarih: 6 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9486
Trenholm, R., Dönmez, E. A., Bakırcı, Ç. M. (2020, October 28). Derin Uyku Nedir? Dondurulmuş Uyku Sayesinde, Milyonlarca Yıl Sürecek Yolculukları Uyuyarak Kat Edebilir miyiz?. Evrim Ağacı. Retrieved February 06, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9486
R. Trenholm, et al. “Derin Uyku Nedir? Dondurulmuş Uyku Sayesinde, Milyonlarca Yıl Sürecek Yolculukları Uyuyarak Kat Edebilir miyiz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Erkam Ali Dönmez, Evrim Ağacı, 28 Oct. 2020, https://evrimagaci.org/s/9486.
Trenholm, Richard. Dönmez, Erkam Ali. Bakırcı, Çağrı Mert. “Derin Uyku Nedir? Dondurulmuş Uyku Sayesinde, Milyonlarca Yıl Sürecek Yolculukları Uyuyarak Kat Edebilir miyiz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Erkam Ali Dönmez. Evrim Ağacı, October 28, 2020. https://evrimagaci.org/s/9486.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.