Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Damarsız Kara Bitkileri (Bryophyta)

Damarsız Kara Bitkileri (Bryophyta)
3 dakika
1,441
Tüm Reklamları Kapat
Damarsız Kara Bitkileri
  • Bilimsel Adı Bryophyta
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Damarsız Kara Bitkileri
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Non-Vascular Land Plants
Taksonomi
  • Bu içerik, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.
  • Gözlem Ekle

Damarsız kara bitkiler (yani Briyofitler), karayosunlarını, ciğerotlarını ve boynuzotlarını kapsayan, damar yapısı olmayan, tohumsuz bitkiler grubudur. En az 18,000 tür damarsız kara bitkisi olduğu düşünülmektedir. Damarsız kara bitkilerinin kompleks dokuları yoktur ancak biçim ve ekolojik dağılım açısından son derece çeşitlidirler. Yeryüzünde geniş bir alana yayılmış olan damarsız kara bitkileri tohumlu bitkilere göre daha küçük yapıdadırlar.

Damarsız kara bitkilerini damarlılardan ayıran en temel özellik ksilem (odun dokusu) ve flolem dokularının (soymuk borusu) olmayışıdır. Ayrıca sporofit dönemlerinde sadece bir spor taşıyan organ üretmeleriyle tohumlu bitkilerden ayrılırlar. Pek çok damarsız kara bitkisi 2-5 cm uzunluğundadır ve eğer yatay olarak büyüyen bir bitkiyse genellikle 30 cm'den küçüktürler. Kutup bölgelerinden tropiklere, yeryüzünün hemen her yerinde bulunan damarsız kara bitkileri en çok nemli ortamlarda bulunur. Hiçbiri tuzlu suda yaşamazlar.

Damarsız kara bitkileri kuru ve dondurucu koşullara karşın son derece toleranslıdırlar, nemin geri dönüşü üzerine hızla fotosenteze devam ederler.

Damarsız kara bitkileri doğada kıraç alanlarda toprak oluşumunu başlatırlar, toprağın nemli kalmasını sağlarlar ve orman ekosistemlerinde besinleri geri dönüştürürler.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Damarsız kara bitkilerine ait fosil kayıtları zayıftır. Bu bitkilerin ortaya çıkışına işaret eden ilk kanıt Arjantin'den toplanan erken Ordovisyen Dönemi'ne (485,4 milyon ila 443,8 milyon yıl önce) kayalarda görülür; buluntular ciğerotuna ait bazı spor benzeri yapılara aittir.

Yosunlar için, net görünen en eski malzeme Permiyen Dönemi'ne (298,9 milyon ila 251,9 milyon yıl öncesine) aittir ancak ayrıntılı ilişkilendirilmesi net değildir.

İyi korunmuş yosunların ve ciğer otlarına ait fosiller Paleojen ve Neojen dönemlerinde (66 milyon ila 2,6 milyon yıl önce) ortaya çıkar ve ana evrim çizgilerinin çoğu temsil ederler. Neojen fosilleri (23 milyon ila 2,6 milyon yıl önce) nispeten çoktur ve Kuvaterner Dönemi'nin (2.6 milyon yıl öncesinden günümüze) alt fosil materyali, modern türler olarak belirlenebilir. Yosunlar bu materyalde en zengin şekilde temsil edilmektedir ve kayıtlarda sulak alan habitatlarının türleri baskındır.

Tüm Reklamları Kapat

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Damarsız kara bitkileri kayalarda, ağaçların gövdelerinde ve orman zeminindeki çürümüş yaprakların arasında bulunur. Çürüyen hayvan atıkları (Splachnaceae yosun ailesindeki birçok tür), gölgeli mağara ağızları (ciğerotu Cyathodium ve Mittenia ve Schistostega yosunları), yaprak yüzeyleri (Ephemeropsis yosunu ve ciğerotu cinsi Metzgeria ve ciğerotu ailesinin birçok türü), tuzlalar (ciğerotu Carrpos), kuvars çakıllarının altları (Aschisma yosunu) ve bakır açısından zengin alt tabakalar (Scopelophila yosunu) gibi sıradışı yerlerde büyüyebilirler.

Nemli ılıman veya subtropikal iklimlerde, damarsız kara bitkileri genellikle büyüyerek gelişir; orman zeminlerinde ve kaya yüzeylerinde derin, yumuşak halılar oluşturur, ağaç ve çalıların gövdelerini ve dallarını kaplar. Ilıman bölgelerdeki geniş yapraklı ormanlarda genellikle su yollarının yakınındaki ağaçlar ve kayalar damarsız kara bitkileriyle kaplıdır. Kutup bölgelerinde damarsız kara bitkileri, özellikle de yosunlar, sulak alanlarda, su yollarının yakınında ve eriyen karın mevcut olduğu yerlerde geniş bir örtü oluşturur. Bu bölgelerde hakim bitki örtüsü olabilirler. Aynı durum alpin ve subalpin çevreleri için de geçerlidir.

Davranış ve Üreme

Damarsız kara bitkilerinin yaşam döngüsü, sporofit ve gametofit olmak üzere iki aşamadan oluşur. Her iki aşamada bitkinin fiziksel formu farklıdır. Bir spor filizlendiğinde, iplik benzeri bir hücre zinciri olan protonemayı üretir. Protonemadan daha sonradan üreme organlarını üretecek olan gametofit bitki oluşur.

Tallus ya da yapraklı evre olarak da bilinen gametofit evre, genellikle çok yıllıktır ve hem dişil hem erkek organları üretir. Dişi üreme organı arkegon denilen ve şişeye benzer bir yapıdır. Arkegonda tek bir yumurta hücresi bulunur. Erkek üreme organı anteridyum kese benzeri bir yapıdır ve her biri olgunlaştığında birer sperm üreten pek çok hücreyi içerisinde taşır. Her spermin iki kamçısı vardır ve tirbuşon şeklinde yüzer. Bir sperm boyun kanalından yayılan sıvının alanına girdiğinde, bu sıvının en yoğun olduğu yere doğru yüzer, dolayısıyla boyun kanalından aşağı yumurtaya doğru yüzer. Yumurtaya ulaştıktan sonra, sperm duvarına girer ve yumurta çekirdeği, diploid zigotu üretmek için sperm çekirdeği ile birleşir. Zigot, arkegonda kalır ve bir embriyonik sporofit üretmek için birçok mitotik hücre bölünmesine uğrar.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Bazı damarsız kara bitkileri süs bitkisi olarak yosun bahçelerinde ve çiçekçilikte kullanılır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
16
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 7
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/06/2024 17:50:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11833

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Radyoaktif
Böcek
Albert Einstein
Yıldızlar
Sıcaklık
Model
Mavi
Doğum
Eczacılık
Tümör
Obezite
Evrimleşme
Etimoloji
Mers
Endokrin Sistemi
Bebek Doğumu
Kuyrukluyıldız
Eğitim
Ölçüm
Bilimkurgu
Balıklar
Bilim İnsanı
Elektrokimya
Kimyasal Evrim
Nöron
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Aknam, et al. Damarsız Kara Bitkileri (Bryophyta). (4 Temmuz 2022). Alındığı Tarih: 17 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11833
Aknam, B., Bakırcı, Ç. M. (2022, July 04). Damarsız Kara Bitkileri (Bryophyta). Evrim Ağacı. Retrieved June 17, 2024. from https://evrimagaci.org/s/11833
B. Aknam, et al. “Damarsız Kara Bitkileri (Bryophyta).” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 04 Jul. 2022, https://evrimagaci.org/s/11833.
Aknam, Bilge. Bakırcı, Çağrı Mert. “Damarsız Kara Bitkileri (Bryophyta).” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 04, 2022. https://evrimagaci.org/s/11833.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close