Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

COVID-19 Sürecinde Ayrımcılık: Salgın, Herkesi Eşit Derecede Öldürmez!

COVID-19 Sürecinde Ayrımcılık: Salgın, Herkesi Eşit Derecede Öldürmez! EQUAL RIGHTS TRUST
12 dakika
1,663
  • Epidemiyoloji
  • Etik (Ahlak Felsefesi)

İnsan Hakları sözleşmesinin imzalanmasının üstünden 71 yıl geçmesine rağmen, ayrımcı söylemler ve eylemler devam etmekte ve hatta katlanarak artmaktadır. Ayrımcılık, çok boyutlu bir sorundur; kişiye uyguladığı şiddet bakımından psikolojik, kişiye yapılan eşitsizlik bakımından etik ve politik sorunlardır. Bu makalede ayrımcılığın etik ve insan hakları boyutuna bakacağız.

Ayrımcılık Nedir?

Ayrımcılık, aynı değeri taşıdığı düşünülen şeylerden birine diğerlerinde farklı bir eylemde bulunulmasıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Etnik dinsel ve cinsel ayrımlara baktığımızda hep bir grubun ya da cinsin – diğerlerine eşit olmasına veya öyle düşünülmesine karşın- eşit muamele görmediğini, en azından görmediğinin düşünüldüğünü görüyoruz (Tepe, 2016:186).

Bu bağlamda ayrımcılık, adaletsizliğe ve etik bir soruna işaret eder.

Ayrımcılığın nedenlerinden biri, değerlendirme hatasıdır. Değerlendirme hatası, aynı zamanda bir kimlik sorununu doğurur. İnsanı, "insan" kimliğiyle değerlendirmek yerine, onu alt kimliklerle değerlendirmek ayrımcılığı doğurur.

Tüm Reklamları Kapat

İnsanın Değeri

Değer bir şeyin değeridir hep, o şeyin bir çeşit özelliği, onun aynı türden şeyler arasındaki yeridir. (Tepe, 2016:122)

İnsanın değeri ise, diğer tüm varlıklar arasındaki özel yerinde yatmaktadır. Kişinin değeri ise; o kişiyi kişi yapan özellikleri ve taşıdığı olanaklardır. Kant’a göre insanın değeri akıl sahibi oluşunda yatmaktadır:

Şimdi insan, kendinde gerçekten bir yeti bulur - ki bununla kendini diğer her şeyden, nesnelerce uyarılan kendisinden bile ayırır; bu da akıldır (Kant, 1982:70).

Diğer tüm varlıklar doğa yasasına tabiidir, sadece insan aklı sayesinde düşünülen alana aittir, aklı sayesinde doğa yasasının dışına çıkabilir. İnsan, hem doğa yasasının belirlenimini taşır, hem de aklıyla kendine yasa koyup, bunun dışına çıkıp özgürleşir.

Diğer bir nokta da şudur: İnsan, aklıyla koyduğu yasayla ahlaklı eyleyebilme olanağı vardır; diğer insanları araç değil, amaç olarak eyleyebilme olanağı vardır. İnsan, ahlaklı olabilen tek canlı olarak da değerlidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Akıl sahibi bir varlığın kendisinin amaç olabilmesini sağlayan tek koşul ahlaklılıktır; çünkü ancak onunla bu varlık amaçlar krallığında yasa koyucu üye olabilir. Böylece ahlaklılık ve insanlık, aynı şeyi sağlayabildiklerine göre, değerli olan tek şeydirler (Kant, 1982:52).

İoanna Kuçuradi ise insanın değerinin, değerler ortaya koyabilmesinde yattığını söyler.

İnsanın değerinden kastedilen şey, cins olarak insanın bütün başarılarıdır; bilgi, bilimler, sanatlar, felsefe, teknik, moraller, kültürlerdir. (Kuçuradi, 1971:52)

Kant gibi insanı sadece akıllı yanıyla değil, aynı zamanda biyopsişik yanıyla da ele alır.

Kişinin değerleri, kişiler arası ilişkilerde doğrudan doğruya veya dolaylı olarak ortaya çıkan sevgi, dürüst olma, bağlılık, saygı, adil olma gibi ve açık düşünebilme, doğru bağlantılar kurabilme gibi kişi imkanlarıdır (Kuçuradi, 1971:58).

Her insan birbirinden farklı olsa da kişinin asıl değeri farklılık gösterecek bir şey değildir. Tüm insanlar, insan olması bakımından birdir. Ne kadar ırk, din, dil ve cinsiyet olarak ayrı olsak da hepimiz insanız ve hepimiz akıl sahibi, değerler ortaya koyabilen varlıklarız ve bu yüzden değerliyiz. İnsan hakları da insanın bu türden değerlerini gerçekleştirirken, korunma ve desteklenme talebini içerir. Bu tür haklara insan olduğumuzdan dolayı sahibizdir, sahip olduğumuz kimlik her ne olursa olsun bu haklara sahip olma hakkımız engellenemez. Bildirgenin ikinci maddesi de bunu açıkça belirtmektedir:

Herkes, ırk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasal veya başka bir görüş, ulusal veya sosyal köken, mülkiyet, doğuş veya herhangi başka bir ayrım gözetmeksizin bu Bildirge ile ilan olunan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir (İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi: 2. Madde).

Fakat ayrımcılık yüzünden ne yazık ki bu yasa, pratiğe çok az dönüştürülmektedir. Kişilerin kimlikleri yüzünden onlara farklı davranıldığı ve belli haklardan mahrum bırakıldıklarını görüyoruz.

Değerlendirme Hatası ve kimlik Sorunu

Değerlendirme hatası, değerlendirilen kişiyi hazır değer yargılarıyla (kurallar, normlar, ölçüler) değerlendirmekten dolayı oluşur:

Tüm Reklamları Kapat

Değerlendirmede, değerlendirilenin konuyla doğrudan ilgisi olmayan unsurları merkeze alınmakta ya da onların değerlendirmede belirleyici olmasına izin verilmektedir. (Tepe, 2016:187).

İoanna Kuçuradi, bu durum için değerlendirme kavramını değil “değer biçme” kavramını kullanır.

Bu bir şeye değer biçmektir, başka bir değişle ezbere değerlendirmedir. Çünkü bu niteleme, değerlendirilmesi söz konusu olan şeyin kendisi hesaba katılmadan yapılır; nitelendirilen şeyin kendisi değil, kausal görüşü veya bu kausal görüşüne göre ona verilen adıdır (Kuçuradi, 1971:42).

Değer biçme, değerlendirilenle ilgili değildir, değerlendirenle ilgilidir. Yani biçilen değer değerlendirilen kişinin asıl değeri değildir. Kişiyi insan kimliğiyle değerlendirmek yerine onu diğer kimlikleriyle, sözgelimi kadın oluşu, mülteci oluşu, müslüman oluşu, gibi ya da tam tersi zengin oluşu, belli bir mevkiye sahip oluşu gibi kimlikleriyle değerlendirerek, yanlış değerlendirme yaparak eylemde bulunmak kimlik sorunu doğurur. Küreselleşmeyle birlikte kimliklerden daha çok söz edilir oldu.

Kimlik sorununa geri dönmek gerekiyor, çünkü kimlik sorunu bize geri döndü (Tepe, 2004:89).

Her kişinin birçok kimliği bulunmaktadır. Hatta bu kimliklerin bazıları birbiriyle çelişkili bile olabilir fakat, kişi hangisini görünür kılmak isterse onu görünür kılar.

Kimlikler bizi konumlayan ve kendimizi konumladığımız farklı durumlara verdiğimiz isimlerdir, geçmişin öyküleridir (Tepe, 2004:91).

Fakat hangi kimliğe sahip olursak olalım ya da hangisini öne çıkarırsak çıkaralım diğerlerinden farklı bir eylemle karşılaşmayı hak etmeyiz.

Tüm Reklamları Kapat

Tüm bunların üzerinde yer alan ve tüm insan haklarıyla ilgili belge ve çalışmaların temelinde yatan en üst kimlik gözden kaçırılabilir (Tepe, 2004:92).

Bu üst kimlik bizim insan olmaklığımızdır. Sahip olduğumuz ya da öne çıkardığımız kimlikler bize ne dezavantaj yaratmalı ne de avantaj sağlamadır. Kişiler değerlendirilirken onun insan oluşundan yola çıkılmalıdır. Yukarıda da bahsettiğim gibi değerlendirmede bulunurken kişinin kimliğine değil de onun kişi olarak değerine yönelmeli ve onu bu şekilde değerlendirmeyiz, diğer türlü bir değerlendirme ancak ‘değer biçme’ yani ezbere değerlendirmek olur. Ayrımcılığın temel nedeni de bundan kaynaklanmaktadır.

COVID-19 Sürecinde Karşılaşılan Ayrımcılıklar

COVID-19 insanlarda ağır solunum yolu sorununa neden olan bulaşıcı bir hastalıktır. İlk olarak 2019 yılında Çin’in Vuhan şehrinde ortaya çıkmış ve şu an dünya çapına yayılarak pandemiye yol açmıştır. Hastalık yüksek ateş, öksürük ve nefes darlığına neden olmaktadır. Şu an dünya genelinde toplam; 15.784.287 vaka, 9.132.074 iyileşen ve 640.601 ölü sayısı vardır. Gün geçtikçe bu sayılar artmaktadır.

Bu virüsün, sağlık, politik ve ekonomik boyutlarda dünyaya pek çok etkileri olmuştur. Aslında bu sorunlarının hepsinin temelinde etik temelli bir sorun yatmaktadır. Makalenin bu bölümünde bu sorunların etik ve ayrımcı boyutlarını incelenecektir.

Virüs, yukarıda da değindiğimiz gibi, ağır solunum yollarına sebep olmaktadır. Virüse yakalanan kişiler yoğun bakımda, solunum cihazlarına bağlanarak tedavi görmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Coffee Frappe Tozu 500 gr

Kahve Ambarı Coffee Frappe Tozu 500 gr

Devamını Göster
₺70.00
Coffee Frappe Tozu 500 gr

Fakat çoğu ülkenin günde 2000-3000 hastayı yoğun bakıma alıp, solunum cihazına bağlayacak sağlık imkânı yoktur. Bu bağlamda çoğu ülkede etik dışı uygulamalar yapılmıştır. İtalya, İspanya ve Hollanda gibi vaka sayısının artışıyla baş edemeyen ve sağlık sektörlerinin yavaş yavaş çökmeye başladığı ülkeler trajedik kararlar almaya başlamıştır.

Ölüm oranlarına baktığımızda, yaşlı kesimin virüse karşı daha savunmasız olmasından ötürü, en fazla ölümün yaşlı kesimde olduğunu görüyoruz. Bu ülkelerde doktorlar ölüm oranlarından hareketle, sınırlı sayıda olan oksijen makinelerini "zaten ölecek" mantığıyla yaşlılara değil de en azından kurtulma imkânı daha yüksek olan gençlere takmaya karar verdiler. Kısacası, yaşlıları ölüme terk ettiler. Huzurevlerini yok saydılar ve pek çok yaşlıyı ve çalışanı kaderlerine terk ettiler. The New York Times gazetesi “Huzur Evleri Bir Felaket Oldu” başlıklı yazısında şu verileri veriyor;

Kaiser Family Foundation'a göre , Perşembe günü, COVID-19 verilerini rapor eden 23 eyalette 10.000'den fazla yaşlıyı ve personelini öldürdü ve bu eyaletlerdeki COVID-19 ölümlerinin yaklaşık yüzde 27'sini temsil ediyor.

Devletler, masraf kısıntısına gitmek için iyileşme ihtimali düşük olan hastaların fişini çekiyor. İyi bir müdahale ile kurtulacak olan hastalar, devletler ekonomik olarak sıkıntıya girmesin diye ölüme terk ediliyor. Yapılan tüm bu eylemler ne kadar doğru? Bir kişinin, diğer kişiye göre önceliği kabul edilir mi? Devletin kendi çıkarları bağlamında, vatandaşı yok sayarak eylemde bulunması kabul edilebilir mi?

Bu sorunlar temelde etik sorunlardır. İnsanlar hangi durumda olursa olsun değerler bakımından eşittir. Birtakım verilere dayanarak insan hayatı üzerinden tahmin yürütüp, onları ölüme sürüklemek etik dışı bir eylemdir. Hiçbir doktor hastaları arasında ayrım yapamaz. Her hasta, her insan aynı değere sahiptir bundan dolayı aynı hizmeti hakkeder. Sağlık hakkı herkesin, insan olmasından dolayı sahip olduğu temel bir haktır.

Herkesin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır (İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi: 25. Madde).

Bundan dolayı hiçbir insan yaşı, ırkı veya cinsiyeti dolayısıyla sağlık hakkından mahrum bırakılamaz.

Diğer bir sorun ise, sosyal adaletsizliktir. Teoride virüsün zengin, fakir, İtalyan, İngiliz ayırmadığı, herkesi hasta ettiği söylenir. Fakat görüyoruz ki pratik de durum hiç de böyle değildir. Devlet hastanelerindeki yoğunluk dolayısıyla çoğu hastanın zar zor tedavi olması fakat zengin ya da üst mevkideki vatandaşlara tedavilerde öncelik tanınması ya da para sayesinde kolayca kök hücre tedavisiyle iyileşebilmeleri büyük bir sorundur.

Ekonomik uçurumlar sağlık alanında kendini zaten gösteren bir etkendi fakat, COVID-19 ile birlikte bu uçurum daha da derinleşti. The New York Times gazetesinin “Coranavirüs Eşitsizliği Derinleştirdikçe Eşitsizlik de Koronavirüsün Yayılmasını Daha da Kötüleştiriyor” başlıklı yazısında, yaşlılık ve akut hastalıklarının dışında üçüncü bir risk faktörünün de olduğunu belirtiyor: sosyoekonomik durum. Çoğu ölümcül olmayan hastalığın bile (diyabet gibi) düşük gelirli vatandaşları ölüme sürüklediği görülüyor. Bundan dolayı ekonomik eşitsizlik koronavirüs için önemli bir faktör oluşturuyor. The New York Times şöyle yazıyor:

Sonuç olarak, toplumun alt uçlarındaki insanların yaklaşık yüzde 10'u kronik hastalıklara sahiptir. Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinden elde edilen son verilere göre, bu koşullar koronavirüsü 10 kat daha ölümcül hale getirebilir.

Koronavirüsü ve ekonomik eşitsizlik birlikte ele alındığında düşük gelir grubundaki vatandaşların iki kat daha tehlikede olduğunu görüyoruz. Düşük gelir gruplarındaki vatandaşların daha zor ve daha çok temas gerektiren işlerde çalışması, zaten virüs açısından iki kat tehlike içinde olan vatandaşların bir de çalışmak zorunda oldukları için riskleri daha da artmaktadır. Ülkelerde, eşit olmayan sağlık hizmetleri, yoksullar için hastalanmayı kaçınılmaz kılmaktadır.

Bu sorun, politik olduğu kadar etik bir sorundur ve aynı zamanda temel insan hakları ihlalidir. İnsan hakları kişinin yaşamını desteklemesi ve korunması için gerekenlerdir. Sağlık da bunlardan biridir. Bu hak tüm kişiler için geçerlidir. Yaşlı, genç, fakir, zengin, avukat, işçi, siyahi ya da beyaz tüm insanların hayatını devam ettirme ve bu bağlamda sağlık hizmeti görme hakkı vardır. Devletin de bu hakkı destekleme gibi bir sorumluluğu vardır. Eğer devlet bunu belli bir kesime sağlayıp belli bir kesime sağlayamazsa burada ayrımcılık olur ve sağlık imkânı sağlanamayan kesimin değeri harcanır.

Herkesin bu Bildirgede öngörülen hak ve özgürlüklerin gerçekleşeceği bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır (İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi: 25. Madde).

Washington Üniversitesi Sağlık Uzmanı Nicole A. Errett bu konu hakkında şöyle diyor:

Tüm Reklamları Kapat

Halk sağlığı sadece kendi kişisel sağlığınızla değil, genel olarak halkın sağlığıyla ilgilidir. Tedavi alamayan bir kişi varsa, o kişi herkes için risk oluşturmaktadır.

Bu konuda İngiltere Başbakanı Boris Johnson’ın sürecin en başında izlediği yolu örnek gösterebiliriz. Boris Johnson, önlem alınmayacağını herkesin kendi başının çaresine bakması gerektiğini söyledi. Bu söylemden sonra çok tepki aldığı için geri adım atıp önlem alma yoluna gitti. Fakat bu virüse karşı mücadelede saatlerin bile çok büyük bir önemi var. Sırf bu geç önlemler yüzünden pek çok kişi hayatını kaybetti ve virüsün yayılım alanı genişledi.

Herkesin kendi başının çaresine bakması sözü, zengin insanların kendi yaşamını güvenceye alması fakat gelir düzeyi düşük insanların çalışmak zorunda olduğu için yine kendini tehlikeye atması demekti. Bu durumda bize güvence sağlayacak ve sağlımızı koruyacak kurum devlettir. Bunu vatandaşın kendi kendine yapması beklenemez. Devletin amacı budur. Böyle bir durumda devlet merkezli değil, insan merkezli bir anlayış benimsenmelidir ve bireysellik anlayışından uzaklaşılmalıdır. Devletin insan haklarını korumada ve sosyal adaletsizliği engellemede bir araç olduğu unutulmamalıdır.

Kurulan ve işleyen bir devletin bugün iki amacından söz edilebilir: yurttaşlarının temel haklarının güvence altına alınması ve yaşanabilmesini sağlamak (Kuçuradi, 2018:170).

Bu süreç sosyal adaletsizliğin yanı sıra ırkçılığı da gözler önüne sermektedir. Araştırmalarda göstermektedir ki Amerika’da siyahi vatandaşlarda ölme oranları daha da yüksektir. Pek çok siyahi vatandaş iş bulamamaktadır ve daha zor ve tercih edilmeyen işlerde (temizlik, yaşlı bakımı, taksi şoförü…) çalışmaktadır. Bu işler de virüse kapılma riskini arttırmaktadır, çünkü bu mesleklerde çalışan siyahi vatandaşlar ya da gelir düzeyi düşük insanlar pek çok insanla temas halindedir ve virüse daha açık bir konumdadır.

Bunun yanı sıra bu düzeyde bulunan vatandaşların düzenli bir hayatı ve düzenli sağlık kontrolleri yoktur. Bundan dolayı biyolojik olarak da virüse karşı dayanıksızlardır. Bu durum da vaka sayılarının büyük bir çoğunluğunun toplumdan dışlanan farklı ırka mensup insanlardan ve gelir düzeyi düşük insanlardan oluşmasına sebep olmuştur. The Washington Post gazetesinde, Stacey Patton’un bu konuda yaptığı çıkarım gerçekten korkutucu: “Siyah insanlar virüsün yüzü haline gelirse, COVID-19 ile savaşmak daha az öncelikli olur mu?”

Tüm Reklamları Kapat

İlerleyen süreçlerde diğer kesimden vatandaşlar vaka sayılarına bakarak gelir düzeyi düşük kişileri ya da siyahi vatandaşları suçlarlar mı? Bu gerçekten büyük bir sorun. Şimdiden görülüyor ki evlerine stok yapacak kadar zengin olan insanlar, stok yapacak paraya sahip olmadığı için markete gitmek zorunda olan insanları dışarı çıkmakla ve virüsü yaymakla suçluyor. Charles M. Blow bundan dolayı pek çok vatandaşın sokaklarda linçlendiğini ve sözlü tacize maruz kaldığını söylüyor. Seçim yapacak konumda olmayan insanlar ne yazık ki isteklerinin dışında dışarı çıkmak zorunda kalabiliyor. Bu yüzden suçlamadan önce, eylemin arkasına bakılması gerekiyor. Çıkmak zorunda olduğu için mi çıkıyor yoksa keyfi olarak mı?

Sonuç olarak; bu süreç, zaten varolan ayrımcılıkları daha da derinleştirmiş ve görünür kılmıştır. Ayrımcılık yeni bir olgu değildir, bu olguyla hep beraber savaşmalıyız

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. M. Blow. Social Distancing Is A Privilege. (5 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • M. L. Coleman. Coronavirus Is Inspiring Anti-Asian Racism. This Is Our Political A Wakening. (26 Mart 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • M. Fisher, et al. As Coronavirus Deepens Inequality, Inequality Worsens Its Spread. (15 Mart 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • I. Kant. (1981). Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi. Yayınevi: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
  • İ. Kuçuradi. (2018). İnsan Hakları: Kavramları Ve Sorunları. Yayınevi: Türkiye Felsefe Kurumu yayınları.
  • İ. Kuçuradi. (1971). İnsan Ve Değerleri. Yayınevi: Yankı Yayınları.
  • S. Patton. The Pathology Of American Racism Is Making The Pathology Of The Coronavirus Worse. (11 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • H. Tepe. (2016). Teorik Etik. Yayınevi: BilgeSu.
  • H. Tepe. (2016). Pratik Etik. Yayınevi: BilgeSu.
  • H. Tepe. (2004). Kimlik, Kimlikler Ve İnsan Hakları. Yayınevi: Türkiye Felsefe Kurumu yayınları.
  • V. Williams. What White Americans Can Learn About Racism From The Coronavirus. (8 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 26 Temmuz 2020. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2022 14:06:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9041

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Kültür
Uzay
Küresel Salgın
Şüphecilik
Zeka
Dünya Dışı Yaşam
Memeli
Asit
Şehir
Güneş
İhtiyoloji
İlaç
Evrimsel Süreç
Biyokimya
Aşırı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Sinek
Sars
Malzeme
Sayı
İklim
Deri
Aile
Elektromanyetizma
Kilo
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Tanyıldız, et al. COVID-19 Sürecinde Ayrımcılık: Salgın, Herkesi Eşit Derecede Öldürmez!. (29 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 27 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9041
Tanyıldız, A., Bakırcı, Ç. M. (2020, July 29). COVID-19 Sürecinde Ayrımcılık: Salgın, Herkesi Eşit Derecede Öldürmez!. Evrim Ağacı. Retrieved November 27, 2022. from https://evrimagaci.org/s/9041
A. Tanyıldız, et al. “COVID-19 Sürecinde Ayrımcılık: Salgın, Herkesi Eşit Derecede Öldürmez!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 29 Jul. 2020, https://evrimagaci.org/s/9041.
Tanyıldız, Ayşenur. Bakırcı, Çağrı Mert. “COVID-19 Sürecinde Ayrımcılık: Salgın, Herkesi Eşit Derecede Öldürmez!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, July 29, 2020. https://evrimagaci.org/s/9041.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.