Evrim Ağacı

COVID-19 Salgınında Aile Sağlığı Hizmetlerine Erişim: Teletıp, Aile Hekimliğini Nasıl Dönüştürüyor ve Nelere Dikkat Etmeli?

COVID-19 Salgınında Aile Sağlığı Hizmetlerine Erişim: Teletıp, Aile Hekimliğini Nasıl Dönüştürüyor ve Nelere Dikkat Etmeli?
Tavsiye Makale

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

COVID-19 pandemisi küresel bir krize neden olmuştur. Birçok sektör bu durumdan etkilenmiş olmakla birlikte, sağlık sektörü de daha önce benzeri olmayan bu salgına hazırlıksız yakalanmıştır. Yeni tanımlanan bu virüse ilişkin bilinmeyenlerin çok olması, mücadele sürecinde birçok belirsizlik ortaya çıkarmıştır. Şu anda COVID-19’a yönelik bazı tedbirler alınmış olsa da geleceğe ilişkin belirsizlik ve endişe devam etmektedir.

Sağlık sektöründe hastaneler yanı sıra, aile hekimliği de bu süreçten etkilenmiştir. Ülkemizde aile hekimliği uzmanlık eğitimi Tıpta Uzmanlık Sınavı tercihlerinde iyi bir konuma erişmiş olsa da, uzmanların atanmalarında yaşanan sorunlar devam etmektedir. Yapısal kapasite sınırlılıkları nedeniyle gereksinim duyulan sayıda uzman hekimin yetiştirilmesi konusunda arzu edilen kapasiteye henüz ulaşılabilmiş değildir. Bu bağlamda aile hekimi başına 2500 hasta hedefine henüz ulaşılamamıştır.

Ancak diğer yandan, aile hekimliği uygulaması şu ana kadar yapılan birçok iyileştirmeler ile sağlık sistemine iyi ölçüde entegre olmuştur ve özellikle ana-çocuk sağlığı, aşılamalar, kanser taramaları, rapor ve benzeri alanlarda oldukça verim göstermektedir. Hatta özellikle influenza surveyansı konusunda aktif çalışan aile sağlığı birimlerinin olması, viral salgınlar konusunda da aktif olduklarını göstermektedir. Toplum sağlılığı merkezleri filyasyon görevini üstlenmiş olsa da, halk sağlığı konsepti çerçevesinde aile hekimlerinin bu kavram konusunda farkındalıkları yüksektir.

Başka ülke örneklerinden farklı olarak, hastaların aile hekimlerine gerek fiziken, gerekse telefon ile ulaşımları nispeten daha kolaydır. Her bir aile hekimliği merkezinin web sitesi bulundurma zorunluğu hastaların web sitelerinde yayınlanan duyurulara ve hasta eğitim materyallerine erişimlerini mümkün kılmaktadır.

Aile Hekimlerinin COVID-19 Salgınındaki Rolü

Aile hekimleri ülkemizde sevk zinciri olmasa da, sağlık sisteminin önemli bir yapı taşıdır. Bu durum COVID-19 salgınında özellikle daha da görünür hale gelmiştir.

Aile sağlığı merkezleri doğrudan COVID-19 testi yapan ya da talep eden birimler olamamakla birlikte, aile hekimlerinin semptomatik vaka tespitinde ya da kendilerini telefon ile arayan hastalarının triyajı konusunda önemli katkıları olmaktadır. Hatta şüpheli vakaların evde izleniminde de düzenli aralıklarla hastalarını telefon ile izleme ve semptom takibi konusunda da hizmetleri devam etmektedir.

COVID-19 ortaya çıktığında sosyal mesafe en önemli tedbir olarak karşımıza çıktı. Bu hasta-hekim ilişkisi için de geçerliydi. Bu bağlamda aile hekimleri de mümkün oldukça bu kurallara uymaya gayret gösterdiler. Ancak doğrudan temasın gerektiği fiziki muayene (acil vajinal ve rektal muayeneler dahil) gibi durumlarda kişisel koruyucu malzemeleri ile görevlerini yerine getirdiler.

Aile Hekimliğinde Teletıp

Aile hekimliği pratiğinin önemli kısmı hasta görüşmesi ve eğitiminden oluşmaktadır. Birçok sağlık sorunu ise acil olmayıp, ertelenebilir durumdadır. Kronik hastalıkların yönetimi ise gündelik işlerinin önemli bir parçasıdır. Bu çerçevede yüzyüze görüşmeleri asgariye indirmek için birçok ülkede teletıp gibi yöntemlerin başladığını gözlemekteyiz. Böylece her iki taraftan kaynaklanabilecek yüksek enfeksiyon riskinin önüne geçmek mümkün olmaktadır.

Ülkelerin internet ve bilişim alt yapıları bu tarz bir hizmet biçimine hazır olsa da yine de uygulamada bazı zorluklar olabilmektedir. Özellikle sosyoekonomik olarak dezavantajlı kesimlerin internet erişimi ve bilgisayara erişimlerinin olmaması, okuryazar olmamaları, teknolojiyi kullanamamaları ya da kullanırken endişe duymaları, bazı hastaların yüz yüze görüşme konusunda ısrarlı olmaları, işitme sorunu olan, dudaktan okuma yapamayan ya da konuşma engelli olan hastaların olması video ve telefon görüşmeleri için elverişsizlik yaratabilmektedir.

Aile Hekimleri, Teletıp Yoluyla COVID-19 Tespitine Yönelik Neler Yapmalı?

Hasta ile telefonda görüşürken nefes darlığı gibi yakınmaları saptayabilecek geçerli testler bulunmamaktadır. Bu konuyla ilgili yapılan ve 50 tıp uzmanını kapsayan kısıtlı bir çalışmada ise bazı konularda uzlaşı oluşmuştur. Öncelikle hastanın nefes darlığını kendi sözleri ile tarif etmesine izin verilmeli ve bu arada telefonda nefes darlığı dinlenmeye çalışılmalıdır.

Nefesine dair ise, şu soruların sorulması, hastayı değerlendirmede yardımcı olacaktır:

  • Bugün nefesiniz nasıl?
  • Birkaç kelime söyleyemeyecek kadar nefes darlığınız var mı?
  • İstirahatteyken nefes alıp verme sıklığınız normalden daha hızlı mıdır?
  • Gündelik aktivitelerinizi bırakacak kadar kendinizi hasta hissediyor musunuz?

Hastanın genel sağlık durumunun bozulmasına dair sorular da önemlidir. Bunu tespit etmek için aşağıdaki sorular sorulmalıdır:

  • Sizce nefes alıp verme sıklığınız arttı mı, yoksa her zamanki gibi mi?
  • Düne göre takatiniz daha azaldı mı?
  • Bugün sizi nefessiz bırakan hareketler nelerdir? Dün bu hareketler sizi rahatsız ediyor muydu?

Nefes darlığının yanı sıra buna eşlik edebilecek başka bulguların varlığına da dikkat edilmelidir. Örneğin video ile görüşülüyorsa dudaklarda morluk olup olmadığı ve nefes darlığına dair diğer bulgular incelenebilir. Telefon ile görüşülüyorsa hastadan tarif etmesi istenebilir. Yine solunumda hışırtı, ıslık sesi gibi diğer bulgular da gözlenmeye çalışılmalıdır. Video görüşmesi yapılıyorsa hastanın dakikadaki nefes sayısı sayılabilir.

Uzaktan Görüşmeler Hangi Hastalarda Etkilidir?

Hasta ile uzaktan görüşmeler özellikle şu h

  • Daha önce tanısı konmuş hastalıkların ve evinde bulunan ölçüm cihazı ile ölçülen takip değerlerinin değerlendirilmesinde,
  • Daha once alınmış istirahat raporunun uzatılması gerektiğinde,
  • Repetasyonun gerektiği ve hasta muayenesinin lüzumlu olmadığı durumlarda (raporlu ilaçların doğrudan eczaneden alınması mümkündür),
  • Terapötik görüşmelerin ve danışmanlığın gerektiği durumlarda,
  • Beslenme ve spora yönelik önerilerin gerektiği koşullarda,
  • Akut gelişen ve hastanın gelip gelmeme konusunda tereddüt yaşadığı durumlarda,
  • Eve bağımlı, yatalak ya da düşkün olan hastaların ortaya çıkan gereksinimlerinin olması durumunda (örn. ev ziyareti oncesi görüşme) ya da
  • Son dönem ağır hastalığı olan ya da palyatif bakım ihtiyacı olan hastalarda.

Ancak bu yaklaşımın asıl hasta görüşmesi ve muayenesinin yerini tutmayacağını vurgulamak gerekmektedir. Hastayı muayene etmeden reçete yazılmasının kanunen uygun olmadığı da burada hatırlanmalıdır.

Hasta temasını azaltmak için kullanılabilecek video görüşmeleri ya da telefon görüşmeleri beraberinde aile hekimlerine yeni organizasyona dair görev yüklemektedir. Öncelikle aile sağlığı merkezi bilişim donanımı bunun için elverişli olmak durumundadır. İnternet bağlantısı elverişli, sürekli ve kaliteli olmalıdır. Çok yoğun talep karşısında triyaja ilişkin kriterlerin belirlenmesi gerekir. Hastalara yönelik bir randevu uygulaması uygun olacaktır. Okunarak aktarılabilecek bilgiler için aile sağlığı merkezi websitesine hasta bilgilendirme materyalleri konulmalıdır. Görme sorunu olanlara ya da okuma yazması olmayanlara yönelik işitsel materyaller yüklenmelidir. Ancak bu yaklaşımın asıl hasta görüşmesi ve muayenesinin yerini tutmayacağını tekrar vurgulamak gerekir. Hastayı muayene etmeden reçete yazılmasının kanunen uygun olmadığı da unutulmamalıdır.

Salgında Aile Hekimleri Çok Önemli!

COVID-19’un verdiği zararlardan öte kronik hastalıklara bağlı ölümlerin sayıca daha fazla olduğu da gözden kaçırılmamalıdır. Bu çerçevede COVID-19 öncesi hizmet alan hastaların sağlık hizmeti gereksinimleri kaybolmamıştır. Salgın nedeniyle ertelenebilenler ertelenmiştir. Ancak gereksinimler sürmekte ve sağlık sistemi tarafından giderilmesi beklenmektedir.

Aile hekimliği hizmeti bu bağlamda da önemini korumaktadır. Kronik hastalığı olan hastaların COVID-19 bakımından özellikle risk altında olmaları nedeniyle kendilerine yönelik özel bir hizmetin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda sağlık kurumlarına gelmelerini azaltacak tedbirler yararlı olacaktır.

Raporlu ilaçların doğrudan eczanelerden alınabilmeleri önemli bir adım olmuştur. Sağlık kurumundan randevu aldığında 65 yaş ve üstünün sokağa çıkma yasaklarının kaldırılması da önemlidir. Telefon ile görüşmelerine izin verilmesinin hastaların hizmet almaları konusunda engellerin kaldırılmasında önemli bir katkısı olacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 6
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. Sohrabi, et al. (2020). World Health Organization Declares Global Emergency: A Review Of The 2019 Novel Coronavirus (Covid-19). Int J Surg | Arşiv Bağlantısı, sf: 71-76.
  • The King’s Fund. General Practice: Our Position.. (2020, Mayıs 03). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: The King’s Fund | Arşiv Bağlantısı
  • S. A. Margolis. (2020). Covid-19: Uncharted Waters. Aust J Gen Pract | Arşiv Bağlantısı, sf: 49.
  • J. van Olmen, et al. (2020). Regional Coordination And Bottom-Up Response Of General Practitioners In Belgium And The Netherlands. BMJ | Arşiv Bağlantısı, sf: 369.
  • J. Colingwood. How Covid-19 Is Improving Health Care For The Future. . (2020, Mayıs 03). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020.
  • G. I. Smith. (2020). Improving Together: A New Quality Framework For Gp Clusters In Scotland. . Br J Gen Pract | Arşiv Bağlantısı, sf: 294‐295.
  • Scottish General Practitioners Committee Primary Care Leads NHS Board. Scottish General Practitioners Committee Primary Care Leads Nhs Board. (2020, Mayıs 03). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Scottish General Practitioners Committee Primary Care Leads NHS Board | Arşiv Bağlantısı
  • D. C. Saltman. (2020). Is Covid-19 An Opportunity To Improve Virtual Leadership? . Aust J Gen Pract. | Arşiv Bağlantısı, sf: 49.
  • A. Mehrotra, et al. Rapidly Converting To “Virtual Practices”: Outpatient Care In The Era Of Covid-19.. (2020, Mayıs 03). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: NEJM | Arşiv Bağlantısı
  • T. Greenhalgh, et al. (2020). Covid-19: A Remote Assessment In Primary Care. . BMJ | Arşiv Bağlantısı, sf: 368.
  • J. Thornton, et al. (2020). Covid-19: How Coronavirus Will Change The Face Of General Practice Forever. . BMJ | Arşiv Bağlantısı, sf: 368.
  • RCGP. Rcgp Guidance On Workload Prioritisation During Covid-19. (2020, Mayıs 03). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: RCGP | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/06/2020 03:26:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8639

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Güncel
Deri
Balıklar
Lgbt
İlaç
Mit
Maymun
Ay Ve Dünya
Ara Geçiş Türleri
Böcekler
Ölüm
Oyun Teorisi
Yaşlılık
Farmakoloji
Genel Görelilik
Bilim Tarihi
Sağlık Personeli
Jinekoloji
Balıkçılık
Yapay Seçilim
Sağlık Bilimleri
Etimoloji
Önlem
Doğa Yasaları
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Zehirli Mantar
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sürdürülebilir değişimler yaratmanın tek yolu ödün vermektir. Değer verdiğiniz şeyleri unutmadığınız sürece ödün vermekte hiçbir sakınca yoktur.”
Jane Goodall
Geri Bildirim Gönder