Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

COVID-19 Salgınında Aile Sağlığı Hizmetlerine Erişim: Teletıp, Aile Hekimliğini Nasıl Dönüştürüyor ve Nelere Dikkat Etmeli?

COVID-19 Salgınında Aile Sağlığı Hizmetlerine Erişim: Teletıp, Aile Hekimliğini Nasıl Dönüştürüyor ve Nelere Dikkat Etmeli?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

COVID-19 pandemisi küresel bir krize neden olmuştur. Birçok sektör bu durumdan etkilenmiş olmakla birlikte, sağlık sektörü de daha önce benzeri olmayan bu salgına hazırlıksız yakalanmıştır. Yeni tanımlanan bu virüse ilişkin bilinmeyenlerin çok olması, mücadele sürecinde birçok belirsizlik ortaya çıkarmıştır. Şu anda COVID-19’a yönelik bazı tedbirler alınmış olsa da geleceğe ilişkin belirsizlik ve endişe devam etmektedir.

Sağlık sektöründe hastaneler yanı sıra, aile hekimliği de bu süreçten etkilenmiştir. Ülkemizde aile hekimliği uzmanlık eğitimi Tıpta Uzmanlık Sınavı tercihlerinde iyi bir konuma erişmiş olsa da, uzmanların atanmalarında yaşanan sorunlar devam etmektedir. Yapısal kapasite sınırlılıkları nedeniyle gereksinim duyulan sayıda uzman hekimin yetiştirilmesi konusunda arzu edilen kapasiteye henüz ulaşılabilmiş değildir. Bu bağlamda aile hekimi başına 2500 hasta hedefine henüz ulaşılamamıştır.

Ancak diğer yandan, aile hekimliği uygulaması şu ana kadar yapılan birçok iyileştirmeler ile sağlık sistemine iyi ölçüde entegre olmuştur ve özellikle ana-çocuk sağlığı, aşılamalar, kanser taramaları, rapor ve benzeri alanlarda oldukça verim göstermektedir. Hatta özellikle influenza surveyansı konusunda aktif çalışan aile sağlığı birimlerinin olması, viral salgınlar konusunda da aktif olduklarını göstermektedir. Toplum sağlılığı merkezleri filyasyon görevini üstlenmiş olsa da, halk sağlığı konsepti çerçevesinde aile hekimlerinin bu kavram konusunda farkındalıkları yüksektir.

Başka ülke örneklerinden farklı olarak, hastaların aile hekimlerine gerek fiziken, gerekse telefon ile ulaşımları nispeten daha kolaydır. Her bir aile hekimliği merkezinin web sitesi bulundurma zorunluğu hastaların web sitelerinde yayınlanan duyurulara ve hasta eğitim materyallerine erişimlerini mümkün kılmaktadır.

Aile Hekimlerinin COVID-19 Salgınındaki Rolü

Aile hekimleri ülkemizde sevk zinciri olmasa da, sağlık sisteminin önemli bir yapı taşıdır. Bu durum COVID-19 salgınında özellikle daha da görünür hale gelmiştir.

Aile sağlığı merkezleri doğrudan COVID-19 testi yapan ya da talep eden birimler olamamakla birlikte, aile hekimlerinin semptomatik vaka tespitinde ya da kendilerini telefon ile arayan hastalarının triyajı konusunda önemli katkıları olmaktadır. Hatta şüpheli vakaların evde izleniminde de düzenli aralıklarla hastalarını telefon ile izleme ve semptom takibi konusunda da hizmetleri devam etmektedir.

COVID-19 ortaya çıktığında sosyal mesafe en önemli tedbir olarak karşımıza çıktı. Bu hasta-hekim ilişkisi için de geçerliydi. Bu bağlamda aile hekimleri de mümkün oldukça bu kurallara uymaya gayret gösterdiler. Ancak doğrudan temasın gerektiği fiziki muayene (acil vajinal ve rektal muayeneler dahil) gibi durumlarda kişisel koruyucu malzemeleri ile görevlerini yerine getirdiler.

Aile Hekimliğinde Teletıp

Aile hekimliği pratiğinin önemli kısmı hasta görüşmesi ve eğitiminden oluşmaktadır. Birçok sağlık sorunu ise acil olmayıp, ertelenebilir durumdadır. Kronik hastalıkların yönetimi ise gündelik işlerinin önemli bir parçasıdır. Bu çerçevede yüzyüze görüşmeleri asgariye indirmek için birçok ülkede teletıp gibi yöntemlerin başladığını gözlemekteyiz. Böylece her iki taraftan kaynaklanabilecek yüksek enfeksiyon riskinin önüne geçmek mümkün olmaktadır.

Ülkelerin internet ve bilişim alt yapıları bu tarz bir hizmet biçimine hazır olsa da yine de uygulamada bazı zorluklar olabilmektedir. Özellikle sosyoekonomik olarak dezavantajlı kesimlerin internet erişimi ve bilgisayara erişimlerinin olmaması, okuryazar olmamaları, teknolojiyi kullanamamaları ya da kullanırken endişe duymaları, bazı hastaların yüz yüze görüşme konusunda ısrarlı olmaları, işitme sorunu olan, dudaktan okuma yapamayan ya da konuşma engelli olan hastaların olması video ve telefon görüşmeleri için elverişsizlik yaratabilmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aile Hekimleri, Teletıp Yoluyla COVID-19 Tespitine Yönelik Neler Yapmalı?

Hasta ile telefonda görüşürken nefes darlığı gibi yakınmaları saptayabilecek geçerli testler bulunmamaktadır. Bu konuyla ilgili yapılan ve 50 tıp uzmanını kapsayan kısıtlı bir çalışmada ise bazı konularda uzlaşı oluşmuştur. Öncelikle hastanın nefes darlığını kendi sözleri ile tarif etmesine izin verilmeli ve bu arada telefonda nefes darlığı dinlenmeye çalışılmalıdır.

Nefesine dair ise, şu soruların sorulması, hastayı değerlendirmede yardımcı olacaktır:

  • Bugün nefesiniz nasıl?
  • Birkaç kelime söyleyemeyecek kadar nefes darlığınız var mı?
  • İstirahatteyken nefes alıp verme sıklığınız normalden daha hızlı mıdır?
  • Gündelik aktivitelerinizi bırakacak kadar kendinizi hasta hissediyor musunuz?

Hastanın genel sağlık durumunun bozulmasına dair sorular da önemlidir. Bunu tespit etmek için aşağıdaki sorular sorulmalıdır:

  • Sizce nefes alıp verme sıklığınız arttı mı, yoksa her zamanki gibi mi?
  • Düne göre takatiniz daha azaldı mı?
  • Bugün sizi nefessiz bırakan hareketler nelerdir? Dün bu hareketler sizi rahatsız ediyor muydu?

Nefes darlığının yanı sıra buna eşlik edebilecek başka bulguların varlığına da dikkat edilmelidir. Örneğin video ile görüşülüyorsa dudaklarda morluk olup olmadığı ve nefes darlığına dair diğer bulgular incelenebilir. Telefon ile görüşülüyorsa hastadan tarif etmesi istenebilir. Yine solunumda hışırtı, ıslık sesi gibi diğer bulgular da gözlenmeye çalışılmalıdır. Video görüşmesi yapılıyorsa hastanın dakikadaki nefes sayısı sayılabilir.

Uzaktan Görüşmeler Hangi Hastalarda Etkilidir?

Hasta ile uzaktan görüşmeler özellikle şu h

  • Daha önce tanısı konmuş hastalıkların ve evinde bulunan ölçüm cihazı ile ölçülen takip değerlerinin değerlendirilmesinde,
  • Daha once alınmış istirahat raporunun uzatılması gerektiğinde,
  • Repetasyonun gerektiği ve hasta muayenesinin lüzumlu olmadığı durumlarda (raporlu ilaçların doğrudan eczaneden alınması mümkündür),
  • Terapötik görüşmelerin ve danışmanlığın gerektiği durumlarda,
  • Beslenme ve spora yönelik önerilerin gerektiği koşullarda,
  • Akut gelişen ve hastanın gelip gelmeme konusunda tereddüt yaşadığı durumlarda,
  • Eve bağımlı, yatalak ya da düşkün olan hastaların ortaya çıkan gereksinimlerinin olması durumunda (örn. ev ziyareti oncesi görüşme) ya da
  • Son dönem ağır hastalığı olan ya da palyatif bakım ihtiyacı olan hastalarda.

Ancak bu yaklaşımın asıl hasta görüşmesi ve muayenesinin yerini tutmayacağını vurgulamak gerekmektedir. Hastayı muayene etmeden reçete yazılmasının kanunen uygun olmadığı da burada hatırlanmalıdır.

Hasta temasını azaltmak için kullanılabilecek video görüşmeleri ya da telefon görüşmeleri beraberinde aile hekimlerine yeni organizasyona dair görev yüklemektedir. Öncelikle aile sağlığı merkezi bilişim donanımı bunun için elverişli olmak durumundadır. İnternet bağlantısı elverişli, sürekli ve kaliteli olmalıdır. Çok yoğun talep karşısında triyaja ilişkin kriterlerin belirlenmesi gerekir. Hastalara yönelik bir randevu uygulaması uygun olacaktır. Okunarak aktarılabilecek bilgiler için aile sağlığı merkezi websitesine hasta bilgilendirme materyalleri konulmalıdır. Görme sorunu olanlara ya da okuma yazması olmayanlara yönelik işitsel materyaller yüklenmelidir. Ancak bu yaklaşımın asıl hasta görüşmesi ve muayenesinin yerini tutmayacağını tekrar vurgulamak gerekir. Hastayı muayene etmeden reçete yazılmasının kanunen uygun olmadığı da unutulmamalıdır.

Salgında Aile Hekimleri Çok Önemli!

COVID-19’un verdiği zararlardan öte kronik hastalıklara bağlı ölümlerin sayıca daha fazla olduğu da gözden kaçırılmamalıdır. Bu çerçevede COVID-19 öncesi hizmet alan hastaların sağlık hizmeti gereksinimleri kaybolmamıştır. Salgın nedeniyle ertelenebilenler ertelenmiştir. Ancak gereksinimler sürmekte ve sağlık sistemi tarafından giderilmesi beklenmektedir.

Aile hekimliği hizmeti bu bağlamda da önemini korumaktadır. Kronik hastalığı olan hastaların COVID-19 bakımından özellikle risk altında olmaları nedeniyle kendilerine yönelik özel bir hizmetin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda sağlık kurumlarına gelmelerini azaltacak tedbirler yararlı olacaktır.

Raporlu ilaçların doğrudan eczanelerden alınabilmeleri önemli bir adım olmuştur. Sağlık kurumundan randevu aldığında 65 yaş ve üstünün sokağa çıkma yasaklarının kaldırılması da önemlidir. Telefon ile görüşmelerine izin verilmesinin hastaların hizmet almaları konusunda engellerin kaldırılmasında önemli bir katkısı olacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. Sohrabi, et al. (2020). World Health Organization Declares Global Emergency: A Review Of The 2019 Novel Coronavirus (Covid-19). Int J Surg, sf: 71-76. | Arşiv Bağlantısı
  • The King’s Fund. General Practice: Our Position.. (03 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: The King’s Fund | Arşiv Bağlantısı
  • S. A. Margolis. (2020). Covid-19: Uncharted Waters. Aust J Gen Pract, sf: 49. | Arşiv Bağlantısı
  • J. van Olmen, et al. (2020). Regional Coordination And Bottom-Up Response Of General Practitioners In Belgium And The Netherlands. BMJ, sf: 369. | Arşiv Bağlantısı
  • J. Colingwood. How Covid-19 Is Improving Health Care For The Future.. (03 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020.
  • G. I. Smith. (2020). Improving Together: A New Quality Framework For Gp Clusters In Scotland.. Br J Gen Pract, sf: 294‐295. | Arşiv Bağlantısı
  • Scottish General Practitioners Committee Primary Care Leads NHS Board. Scottish General Practitioners Committee Primary Care Leads Nhs Board. (03 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: Scottish General Practitioners Committee Primary Care Leads NHS Board | Arşiv Bağlantısı
  • D. C. Saltman. (2020). Is Covid-19 An Opportunity To Improve Virtual Leadership?. Aust J Gen Pract., sf: 49. | Arşiv Bağlantısı
  • A. Mehrotra, et al. Rapidly Converting To “Virtual Practices”: Outpatient Care In The Era Of Covid-19.. (03 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: NEJM | Arşiv Bağlantısı
  • T. Greenhalgh, et al. (2020). Covid-19: A Remote Assessment In Primary Care.. BMJ, sf: 368. | Arşiv Bağlantısı
  • J. Thornton, et al. (2020). Covid-19: How Coronavirus Will Change The Face Of General Practice Forever.. BMJ, sf: 368. | Arşiv Bağlantısı
  • RCGP. Rcgp Guidance On Workload Prioritisation During Covid-19. (03 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 03 Mayıs 2020. Alındığı Yer: RCGP | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2020 21:09:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8639

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Alkol
Hücre
Genler
Yayılım
Cinsellik Araştırmaları
Yavru
Mucize
Sars Virüsü
Etimoloji
Kuantum
Hominid
Balina
İspat
Sürüngen
Hastalık Dağılımı
Şüphecilik
Foton
Ölüm
Mühendislik
Işık
Jeoloji
Biyografi
Uterus
Lipit
Yaşlılık
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıtlar gerektirir.”
Marcello Truzzi
Geri Bildirim Gönder