Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

COVID-19 Pandemisi, AIDS Kaynaklı Ölümleri Artırabilir!

Pandemi, AIDS Tedavisinde Kullanılan İlaçların Üretimini ve Tedarik Edilmesini Zorlaştırıyor!

COVID-19 Pandemisi, AIDS Kaynaklı Ölümleri Artırabilir! Pexels, freestocks.org
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Yeni koronavirüs (COVID-19) pandemisi AIDS hastaları için hayati öneme sahip ilaçların tedarik ve üretiminde sıkıntılara yol açmaktadır. Hastalığa sahip kişilerin ömür boyu kullanmak zorunda olduğu ayrıca yayılımı azaltan bu ilaçların yokluğu yeni ölüm ve vakalar demektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

COVID-19 pandemisi başladığından beri Dünya'da sosyal, ekonomik, psikolojik olmak üzere birçok sorun ortaya çıkmıştır. Hükümetler salgın haricinde bu sorunlar ile de mücadele etmeye yönelik planlar yapmaktadır. COVID-19 sebebiyle ortaya çıkan bazı sorunlar AIDS hastalığı ile mücadele etmekte gayet önemli olan ilaçlara ulaşımda sıkıntılar ortaya çıkarmaktadır.

Hastalığa sahip kişilerin ömür boyu (sürekli) kullanmaları gereken birtakım ilaçlara ulaşımı, koruyucu-önleyici çalışmalar, anneden çocuğa HIV bulaşmasını önleyici hizmetler gibi birçok müdahale pandemi (COVID-19) sebebiyle yavaşlamış hatta bazı ülkelerde durma noktasına gelmiştir.

Yazımızda Dünya Sağlık Örgütü başta olmak üzere AIDS ile mücadele için çalışan birçok dernek tarafından da uyarıda bulunulan bu sorunu ele aldık. İstatistiklerin korkutucu seviyelere gelmemesi için titizlikle önlemler alınmalıdır. Unutulmaması gerekir ki COVID-19 salgını ile etkili mücadele sırasında diğer hastalıkları da ihmal etmemek gerekir. AIDS konusunda yapılan bu uyarılar bizlere bunu bir kez daha hatırlatmaktadır.

HIV virüsünün şematik anatomisi.
HIV virüsünün şematik anatomisi.
HIV Book

AIDS (Edinsel Bağışıklık Yetmezliği Sendromu) Hastalığı Nedir?

Kanında HIV virüsünü taşıyan (HIV Pozitif) kişilerin girdikleri en son evredir. HIV Pozitif olan herkes hasta olacak diye bir kural yoktur. Hastalık 1ila 13 yıl sonra ortaya çıkabilir (ortalama 5-8 yıl), kişiler asemptomatik olsa da bulaştırıcıdır. İnsanda bağışıklık sisteminin çökmesine neden olan bulaşıcı bir hastalıktır. Hasar gören bağışıklık sistemi yüzünden bakteriyel, viral, mantarlara bağlı ya da protozoal enfeksiyonlara yakalanma riski yüksek olup kanser gibi ciddi komplikasyonlar görülebilir.

Hastalığın kesin tedavi ve aşısı yoktur çünkü virüs çok hızlı bir şekilde mutasyona uğramaktadır. AIDS'e yönelik tedaviler; semptomları azaltıcı, virüsün çoğalmasını kontrol edici ve bağışıklık sisteminin zayıflamasını engelleyici şekildedir. Tedavi programında ''antiretroviral tedavi'' HIV taşıyan insanlarda virüsün ilerleyişini baskılamak üzere ömür boyu kullanılmak zorundadır. Hastalık kan, sperm, meni, vajinal sıvı, anne sütü, cinsel ilişki ve hamilelik ile de geçebilmektedir; ancak, sivrisineklerden geçtiğine dair kesin bir kanıt yoktur.

HIV ile yaşayan ve küresel olarak tedaviye erişen kişi sayısı (2000-2018). Sarı renk = HIV ile yaşayan, Mavi renk = tedavi gören.
HIV ile yaşayan ve küresel olarak tedaviye erişen kişi sayısı (2000-2018). Sarı renk = HIV ile yaşayan, Mavi renk = tedavi gören.
Avert

AIDS hakkında çok daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.

AIDS Hakkında Tarihi Veriler

Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Programı verilerine göre 2019 yılında Dünya çapında 38 milyon (31.6-44.5 milyon) insan HIV taşıyıcısıydı; bunlardan 1.7 milyonu HIV ile yeni enfekte oldu. 36,2 milyon kişi yetişkinlerden oluşurken 1.8 milyonu ise çocuklardan oluşmaktadır. 25,4 milyon kişi ise ömür boyu kullanmak zorunda olduğu ''antiretroviral tedavi'' programında yer almaktadır. 2019 yılında 690 bin kişi AIDS sebebiyle hayatını kaybetmiştir.

AIDS (HIV enfeksiyonu) yıllara göre eğilimi (1990-2019).
AIDS (HIV enfeksiyonu) yıllara göre eğilimi (1990-2019).
AIDSinfo

Salgının başlamasından bu yana 75,7 milyon insana HIV bulaşmıştır; bunlardan 32,7 milyon kişi ise vefat etmiştir. AIDS ile ilişkili ölümler 2004 tarihinden bu yana %60 azalmıştır. Doğu ve Güney Afrika'da 2010 yılından bu yana yeni vaka sayılarında %38 oranında gerileme kaydedilmişse de Doğu Avrupa'da ve Orta Asya'da %72'lik bir yükselme olduğunu unutmamak gerekir. Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Latin Amerika'da da yeni vaka sayıları %20 oranında artmıştır.

Kırmızı Kurdele, AIDS ile savaşımın ve dayanışmanın bir simgesi olarak görülmektedir.
Kırmızı Kurdele, AIDS ile savaşımın ve dayanışmanın bir simgesi olarak görülmektedir.
Pixabay (Mohamed Hassan)

Pandemi Sürecinde AIDS ile Mücadele

COVID-19'u durdurmak için uygulanan karantinalar ve sınır kapanmaları, ulaşım aksaklıkları; hem ilaçların üretimini hem de bunların dağıtımını etkilemekte ve bu da maliyetlerinde artış ve tedarik sorunlarına yol açmaktadır. Özellikle fakir ve orta gelirli ülkelerde hastalık ve ölümlerde artış konusunda ciddi uyarılar verilmektedir. HIV tedavisinde altı aylık tam bir bozulmanın AIDS ile ilgili hastalıklardan 500.000'den fazla ek ölüme neden olabileceği tahmin edilmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dünya Sağlık Örgütü, 99 ülkede HIV ve AIDS tedavilerinde kullanılan antiviral ilaçların kullanımında %32 oranında aksamalar yaşandığını belirtmiştir.

Anneden çocuğa HIV bulaşmasını önleme hizmetleri benzer şekilde altı ay boyunca durdurulursa, çocuklarda yeni HIV enfeksiyonlarındaki tahmini artışlar Malawi'de %162, Uganda'da %139, Zimbabve'de %106 ve Mozambik'te %83 olacaktır. Tüm Dünya'da ortalama çocuklar arasında yeni HIV gözükme ihtimali %104 oranında artabilir.

HIV ile yaşayan, tespit edilen yeni vaka ve ölenlerin istatistiği (1990-2017)
HIV ile yaşayan, tespit edilen yeni vaka ve ölenlerin istatistiği (1990-2017)
Wikimedia

AIDS'i önlemek ve bu hastalığın tedavisini artırmak için alınan (2030 yılına kadar hastalığı tamamen durdurma) 90-90-90 hedefi COVID-19 pandemisi sebebiyle sekteye uğrayabilir, 90-90-90 hedefine göre:

  1. 2020 yılı itibarıyla dünya genelinde HIV virüsü taşıyan insanların en az %90’ının tanı almış ve HIV taşıyıcısı olduklarının farkında olmaları,
  2. Bireylerin en az %90’ının kesintisiz HIV ilaç tedavisine erişmiş olmaları,
  3. HIV ilaç tedavisi sürdüren kişilerin en az %90’ında viral baskı sağlanmış olması gerekmektedir.
Kırmızı kurdele kişiler enfekte olmasa da AIDS'li kişilere destek ve kararlı mücadelenin göstergesi olarak takılabilir.
Kırmızı kurdele kişiler enfekte olmasa da AIDS'li kişilere destek ve kararlı mücadelenin göstergesi olarak takılabilir.
Pexels, Anna Shvets

2018-2019'da ise bu veriler şöyle kaydedilmiştir;

  1. 2018'de, HIV ile yaşayan beş kişiden yaklaşık dördü (% 79), 2019'da ise %81'i durumlarını biliyordu.
  2. 2018'de, durumlarını bilen insanlar arasında, beş kişiden dördü (% 78), 2019'da ise %82'si tedaviye erişiyordu.
  3. 2018'de, tedaviye giren insanlar arasında, her beş kişiden dördü (% 86) viral olarak bastırılmıştı, sonraki yıl (2019'da) tedaviye giren insanlar arasında %88'i viral olarak baskılanmıştır.

Şüphesiz programın öngörü dahilinde gitmesi için benzer koşullar (pandemi hesaba katılmamıştır) sağlanmalıdır. 24 ülke Dünya Sağlık Örgütü'ne kritik derecede düşük antiretroviral ilaç (ARV) stoğu bulunduğunu veya bu hayat kurtarıcı ilaçların tedariğinde aksamalar olduğunu bildirmiştir. 90-90-90 hedefi, yani ölümleri ve vakaları belirli bir sayının altında tutma olasılığı mevcut koşullar altında zorlaşmıştır. Tüm ülkelere gerekli tedbirlerin alınması ve tablonun kötüleşmesini önlemek için ortak çalışma çağrıları yapılmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Korkutucu! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Joint United Nations Programme on HIV/AIDS. Global Hiv & Aids Statistics — 2020 Fact Sheet. (12 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 12 Temmuz 2020. Alındığı Yer: UNAIDS | Arşiv Bağlantısı
  • World Health Organization. Who: Access To Hiv Medicines Severely Impacted By Covid-19 As Aids Response Stalls. (06 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 12 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
  • World Health Organization. The Cost Of Inaction: Covid-19-Related Service Disruptions Could Cause Hundreds Of Thousands Of Extra Deaths From Hiv. (12 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 12 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Dünya Sağlık Örgütü | Arşiv Bağlantısı
  • B. L. Jewell, et al. Potential Effects Of Disruption To Hiv Programmes In Sub-Saharan Africa Caused By Covid-19: Results From Multiple Mathematical Models. (11 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 12 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Figshare | Arşiv Bağlantısı
Sıkça Sorulan Sorular

Virüsün neden olduğu hastalığa AIDS denir. Hastalığın kesin bir tedavisi yoktur. Virüse yönelik bir aşı veya kesin önleyici tedavi bulunmamaktadır; lakin, çoğalmasını yavaşlatan ve hastalığın seyrini (pozitif yönde) kontrol altına alan ilaçlar vardır.

Güvensiz ilişkiden kaçınılmalı, önlem alınmadan ilişkiye girilmemelidir. Enfekte kan ürünleri ile temastan kaçınılmalı, HIV (+) gebeden bebeğe bulaşın önlenmesi için doğum öncesi tedaviye başlanmalı, sezeryan ve annenin bebeği emzirmemesi planlanmalıdır.

Hayır olmaz, uzun süre belirti göstermeden virüs vücutta kalabilir. Asemptomatik vakalarda da bulaş riski vardır.

Evet. Birçok ülke bu konuda Dünya Sağlık Örgütü'ne bilgi vermiştir. Dünya çapında bu konuda önlemler alınması ve olası senaryoların değerlendirilmesi gerekir.

Yeni vaka ve ölümlerin olması dışında, yayılım daha da artarak asemptomatik vakalarda yükseliş ihtimali demektir.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/10/2020 06:35:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8984

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kelebek
Örümcek
Editör Seçkisi
Kadın
Yumurtalık
Zooloji
Sinirbilim
Enerji
Evrimsel Antropoloji
Obezite
Mantar
Kas
Goril
Olasılık
Salgın
Yağ
Çocuklar İçin Bilim
Epidemik
Sars-Cov-2
Evrimsel
Popülasyon
Uçuş
Duygu
İnsanın Evrimi
Türlerin Kökeni
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ben öğrencilerime herhangi bir şey öğretmiyorum. Sadece öğrenebilecekleri ortamı sağlıyorum.”
Albert Einstein
Geri Bildirim Gönder