Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

COVID-19 Aşıları Konusundaki Yeni Gelişmeler: Hangi Aşı Etkin Olacak?

COVID-19 Aşıları Konusundaki Yeni Gelişmeler: Hangi Aşı Etkin Olacak?
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Nature isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

Son günlerde bilim insanları yoğun bir şekilde koronavirüse karşı etkili olabilecek bir aşı üzerinde çalışmaktalar ve ilk insan deneylerinden elde ettikleri büyük miktarda veri ortaya çıkmış bulunmaktadır. Bulgular, dört adet umut vaat eden aşı çalışmasının faz I ve II deney sonuçlarından gelmektedir.

Bu aşamada aşıların güvenliği ve dozları üzerine odaklanıldığı için, aşıların hastalıktan kesin olarak koruyup korumayacağı konusunda bilgi edinmek olası değildir. Bunun araştırılması için geniş ölçekli etkinlik deneylerine gereksinim bulunmaktadır. Ancak bulgular, aşı adaylarının güvenli oldukları ve virüsün yaratmış olduğu bağışıklık yanıtını oluşturabileceklerini göstermektedir. Elde edilen veriler etkililik deneylerinin düzenlenmesine ve gönüllü bireylerin aşı ve plasebo almak üzere kontrollü gruplarda karşılaştırılmalarına izin vermektedir. Ancak elde edilen verilerin aşırı yorumlanmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Mevcut veri setleri aşılar arasında karşılaştırma yapmaya olanak tanımamaktadır.

Dört aşı üreticisinin tamamı aşılarının virüs benzeri bağışıklık yanıtı oluşturduğunu bildirmişlerdir. Deneylerde kas ağrısı, ateş ve baş ağrısı gibi yan etkilere rastlanmıştır, ancak ciddi yan etkiler gözlenmemiştir. Aşıların güvenli oldukları tahmin edilmektedir.

  • Oxford Üniversitesi, İngiltere, AstraZeneca ile birlikte, genetik olarak modifiye edilmiş şempanze nezlesi yaratan adenovirüs aracılığıyla COVID-19 benzeri bağışıklık yanıtı oluşumuna neden olan bir aşı üretmişlerdir.[5]
  • Cansino Biologics, Tianjin, Çin aşısında ise modifiye insan adenovirüsü kullanılmaktadır.[6]
  • BioNTech, Mainz, Almanya, Pfizer ile RNA-aşısı geliştirmektedirler. Bu aşı S proteinin reseptör bağlama alanına ilişkin RNA talimatları içermektedir.[7]
  • Moderna, Cambridge, Massachusetts ise NIAID ile iş birliği içinde tüm S proteinini içeren bir RNA aşısı geliştirmişlerdir.[8]

Mevcut veriler bağışıklık yanıtı mekanizmaları konusunda bilgi verse de, etkinlik deneyi olmadığı için elde edilen aşıların insanlarda gerçekten işe yarayıp yaramayacağı konusunda bilgi verememektedir.

Aday aşıların önemli bir kısmı S proteininin yaratacağı bağışıklık yanıtı reaksiyonunun etkisine dayanmaktadırlar. Deneylerde iki farklı bağışıklık yanıtı incelenmiştir. Birincisi viral partikülleri tanıyacak ve bazen de inaktive edecek antikor gelişimi, ikincisi ise enfekte hücreleri öldüren ya da T hücreleri aracılığı ile antikor üretimi gibi farklı bir bağışıklık yanıtı oluşumudur. Özellikle dolaşımda nötralize edici antikorlar üzerine odaklanılmıştır. Aşı adayları gönüllülerde, COVID-19 geçirmiş hastaların antikorlarına benzer antikorların gelişimini sağlamışlardır. COVID-19 benzeri bir yanıt oluşturabilmek için birden fazla, en az iki doz aşılamanın gerekli olabileceği düşünülmektedir.

T-hücresi yanıtı aşı geliştiriciler tarafından daha az ilgi görmüştür. T-hücresi yanıtını ölçmek daha zor olmaktadır ve deneye katılması gereken gönüllü sayısının binden fazla olması gerekmektedir. Ancak doğal enfeksiyonlarda yapılan gözlemler, T-hücrelerinin COVID-19’un kontrolünde önemli rolü olduğunu düşündürmektedir. Bu bağlamda bir aşının hem nötralize edici antikor, hem de T-hücresi yanıtı geliştirici özelliklerinin bulunmasının ideal olacağı düşünülmektedir.[9]

Oxford aşısının etkinliği Birleşik Krallık, Brezilya ve Güney Afrika’da denenmektedir. Moderna-NIAID aşısının faz III deneyi ABD’de bu ay başlayacaktır.

Tüm bu çalışmaların barındırdığı birtakım sorunlar bulunmaktadır. Yapılan farklı deneylerin ölçüm sonuçlarının karşılaştırılmaları konusunda zorluklar vardır. Sonuçlar ölçüm yapan laboratuvara ya da ölçümün yapıldığı güne göre değişkenlik arz etmektedir. Bu nedenle, ölçümlerin aynı laboratuvardan çıkması ve aynı kişiler tarafından yapılması tavsiye edilmektedir. ABD kökenli Warp Speed Projesi grubu ve Dünya Sağlık Örgütü ile Oslo, Norveç’te bulunan Coalition for Epidemic Preparedness grubu bu beklentiyi karşılamak için çalışmalarda bulunmaktadır.

Diğer bir kaygı nedeni ise aşı üretime hazır olduğunda, aşının üretim ve dağıtım kapasitesi konusunun henüz dikkate alınmamış olmasıdır. En iyi aşıyı bulan üreticinin, aşısını ihtiyaç sahiplerine ulaştırmaları konusundaki beklentiler büyüktür. Bu konuda dev bir lojistik hizmete gereksinim duyulacaktır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Bilim Budur! 6
  • Umut Verici! 5
  • Muhteşem! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • N. V. Doremalen, et al. (2020). Chadox1 Ncov-19 Vaccination Prevents Sars-Cov-2 Pneumonia In Rhesus Macaques. bioRxiv. doi: 10.1101/2020.05.13.093195. | Arşiv Bağlantısı
  • University of Oxford. Trial Of Oxford Covid-19 Vaccine In South Africa Begins. (27 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 27 Temmuz 2020. Alındığı Yer: University of Oxford | Arşiv Bağlantısı
  • Elsevier BV. (2020). Race For A Covid-19 Vaccine. Elsevier BV, sf: 102817. doi: 10.1016/j.ebiom.2020.102817. | Arşiv Bağlantısı
  • J. Kluger. Oxford's Covid-19 Vaccine Takes Big Leap Forward. (20 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 27 Temmuz 2020. Alındığı Yer: Time | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. M. Folegatti, et al. (2020). Safety And Immunogenicity Of A Candidate Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus Viral-Vectored Vaccine: A Dose-Escalation, Open-Label, Non-Randomised, Uncontrolled, Phase 1 Trial. The Lancet Infectious Diseases, sf: 816-826. doi: 10.1016/S1473-3099(20)30160-2. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ F. Zhu, et al. (2020). Immunogenicity And Safety Of A Recombinant Adenovirus Type-5-Vectored Covid-19 Vaccine In Healthy Adults Aged 18 Years Or Older: A Randomised, Double-Blind, Placebo-Controlled, Phase 2 Trial. The Lancet, sf: 479-488. doi: 10.1016/S0140-6736(20)31605-6. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ U. Sahin, et al. (2020). Concurrent Human Antibody And Th1 Type T-Cell Responses Elicited By A Covid-19 Rna Vaccine. medRxiv, sf: 2020.07.17.20140533. doi: 10.1101/2020.07.17.20140533. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. A. Jackson, et al. (2020). An Mrna Vaccine Against Sars-Cov-2 — Preliminary Report. New England Journal of Medicine. doi: 10.1056/NEJMoa2022483. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Grifoni, et al. (2020). Targets Of T Cell Responses To Sars-Cov-2 Coronavirus In Humans With Covid-19 Disease And Unexposed Individuals. Cell, sf: 1489-1501.e15. doi: 10.1016/j.cell.2020.05.015. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/10/2020 17:53:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9048

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Tedavi
Etoloji
Tıp
Araştırma
Mikoloji
Kadın Sağlığı
Carl Sagan
Viral
Nasa
Afrika
Parçacık
Neandertal
Beslenme Davranışları
Halk Sağlığı
Diş Hekimliği
Kuyruksuz Maymun
Ornitoloji
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Yas
Üreme
Astrofotoğrafçılık
Sinek
Gen
Madde
Nörobiyoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yaşayan herkes ölür. Ancak her ölen yaşamamıştır.”
Dhaggi Ramanashi
Geri Bildirim Gönder