Cope Yasası: Evrim Canlıları İrileşmeye Mi Zorluyor?

Cope Yasası: Evrim Canlıları İrileşmeye Mi Zorluyor?
Tokyo Müzesi'nde sergilenen at evrimi.
6 dakika
1,271 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Evrimsel süreçte canlıların değişim biçim ve miktarlarına baktığımızda çok sayıda eğilim (trend) görmekteyiz. Bugüne kadar analiz ettiğimiz tek bir istisna olmaksızın bütün canlıların evrimleştiğini gördük. Son yapılan araştırmalara göre karalarda 6.5 milyon, okyanuslarda ise 2.2 milyon ökaryotik (karmaşık yapılı) canlı türü yaşıyor. Bunlardan, karalardaki türlerin sadece %14'ünü (yaklaşık 910.000 türü), denizlerdekilerin ise sadece %9'unu (yaklaşık 198.000 türü) bugüne kadar sınıflandırıp inceleyebildik. Elbette, halen araştırmaların sürdüğü türler olduğu gibi, bu sayıya dahil edilmeyen yaklaşık 450.000 adet fosil canlı türü de bulunuyor. Dolayısıyla, tüm türlerin kabaca %10'unu bugüne kadar araştırmayı başardık ve hiçbiri bizi evrim konusunda yanıltmadı; yanılacağımıza işaret eden herhangi bir veri sunmadı. Tam tersine, hangi türe elimizi attıysak, daha önceden evrimin yaptığı öngörüleri doğrulayan ve hatta bambaşka açılardan doğrulayan bilgiler edindik. Zaten evrimsel biyolojiyi bu kadar güçlü bir bilim dalı kılan da, bu kapsamlı doğrulanma oranıdır.

Şu anda "Ne kadar da az türü tanıyoruz, nasıl olur da bunlardan yola çıkarak tüm türlerin evrimleştiğini iddia edebiliriz ki?" diye düşünüyor olabilirsiniz. Bu düşünce, temelde doğru olsa da, bilimsel açıdan oldukça hatalıdır. Çünkü ilk olarak, bugüne kadar keşfettiğimiz türler, istatistiki olarak var olan canlılığın tamamına yayılmış haldedir. Eğer ki sadece -örneğin- keseli memelileri tanıyor olsaydık, dediğiniz doğru olabilirdi. Ancak tanıdığımız türlerin sayısı, canlılığın her alanına yayılmış, çok kapsamlı bir bölgeyi kapsıyor. Bu nedenle elimizde oldukça iyi miktarda örnek var diyebiliriz. Dahası, eğer ki bugüne kadar keşfettiklerimizden çıkardığımız sonuç tamamen hatalı olsaydı, yeni analizlerle birlikte çok sayıda tutarsızlık ve uyuşmazlık görürdük. Ancak jeoloji, paleontoloji, biyoloji, genetik gibi sayısız alandan gelen veriler, her seferinde birbiriyle örtüşüyor ve sonucu doğruluyor. Son olarak, eğer ki bilimin bugünkü işleyişine güvenmeyeceksek, bugüne kadar bize bahşettikleri konusunda da iki yüzlülük yapmamamız gerekiyor. 

Örneğin, Dünya'nın her noktasında kuantum etkilerinin aynı şekilde çalıştığından emin değiliz. Bunu test etmedik. Sadece belli laboratuvarlar ve araştırmacıların bulunduğu bölgelerde bu deneyler yapıldı. Dünya'daki karasal alanların henüz önemli bir yüzdesine ayak basılmış değil, okyanusların ise sadece %5-10 civarını tanıyoruz! Fakat bilimin süreğenlik veya sürerlilik (üniformateryanizm) olarak bilinen ilkesi kapsamında, CERN Araştırma Merkezi'ndeki kuantum etkilerin, Amazon Ormanları'nda temel kuantum fiziği bakımından farklı olduğunu düşünmemiz için bir sebep yok. Benzer şekilde, canlılığın incelediğimiz kısmının istatistiki önemi ve canlılığa dair bugüne kadar öğrendiklerimiz (özellikle ortak ata gerçeği) düşünülecek olursa ve bunlara, her canlıdan benzer sonuçlar aldığımız gerçeği eklenecek olursa, diğer keşfedeceğimiz türlerin de evrimleşiyor olduğunu düşünmemek için herhangi bir neden bulunmamaktadır. Dolayısıyla, gönül rahatlığıyla (ama bilimsel şüpheciliği asla elden bırakmadan), elimizdeki verilerin tutarlı ve güvenilir olduğunu ve bunlardan çıkardıklarımızın en azından "tamamen hatalı" olmadığını düşünebiliriz.

Reklamı Kapat

Elde bu kadar fazla miktarda veri olduğunda, bazı desenler fark etmemek de mümkün değil. Ki zaten bu desenlerin varlığı ve farklı türlerde benzer evrimsel değişim desenlerinin görülmesi de, bugüne kadar evrimsel biyolojide ileri sürdüklerimizin doğruluğunu güçlendiren kriterlerden bir diğeri... Bu desenlerden en bariz olanı, birçok canlının evrimsel süreçte boyut olarak irileşmeye meyilli olduğudur. Bu, oldukça ilginç bir benzerliktir ve uzun yıllardır evrimsel biyologların aklını meşgul etmektedir.

Evrimsel süreç içerisindeki bu doğrusal (lineer) eğilimleri ilk fark eden evrimsel biyolog, Edward Drinker Cope isimli paleontologdur. Her ne kadar kendisi sadece "canlılar evrimsel süreçte irileşmeye meyillidir" şeklinde bir ifadede bulunmadıysa da, konunun temellerini atan kişi olmuştur. Ondan sonra gelen Fransız jeolog ve paleontolog Charles Depéret ile Alman zoolog Theodor Eimer ise bu eğilimi aslen açıkça ifade eden ve savunan kişiler olmuştur. Bu eğilime nihayetinde "Cope Yasası" adını veren isim ise, Alman evrimsel biyolog ve kuş bilimci Bernhard Rensch olmuştur.

Şöyle bir düşünecek olursanız, gerçekten de evrim tarihi içerisinde canlıların giderek "irileştiği" görülmektedir. Öncelikle prokaryotlardan ökaryotlar ve çok hücreliler evrimleşmiştir. Bu, mikroskobik düzeyde de olsa katlanan bir irileşmedir. Sonrasında çok hücreliler bin bir farklı dala ayrılarak, hep irileşme eğilimi göstermiştir. Bu eğilim, kimi zaman devasa dinozorlara kadar ulaşmış olsa da, kimi zaman çevresel baskılarla dizginlenmiştir. Ancak sayısız canlı türünde, her fırsat bulunduğunda irileşmeye yönelik bir evrim baskısı görülmektedir. Örneğin daha önceden sayısız defalar gösterdiğimiz gibi, atların evriminde çok bariz bir irileşme eğilimi görülür. Sadece atlarda da değil. İnsanlar da dahil olmak üzere birçok diğer canlıda bu irileşme ve büyüme eğilimi görülmektedir.

Bunun nedeni henüz tam olarak tespit edilememiştir; ancak iri bir vücudun sağladığı birçok farklı avantaj bilinmektedir. Bunlar arasında iri bireyler üzerindeki avcı baskısının ciddi anlamda azalması, avlanma ihtimalinin artması, bireyin kendisiyle mücadele eden diğerlerini öldürme şansının artması, geçici zor dönemleri atlatma başarısının artması, çok hızlı iklim değişimlerine daha kolay uyum sağlayabilme, ısı verimliliğinin artması, daha yüksek zeka ve daha uzun ömür gibi unsurlar bulunur. Tabii ki, fark edebileceğiniz gibi, bu tespitlerin neredeyse hepsi çok açılıdır ve sadece vücut büyüklüğü ile ilişkilendirilemez. Benzer şekilde, küçük vücutların da sağladığı birçok avantaj ve iri vücutların sağladığı bazı dezavantajlar da bulunmaktadır. Bunlardan en önemlilerinden birisi, iri vücutlu canlıların besin ve su ihtiyacının artmasıdır. Dahası, vücut ağırlığının artmasından ötürü hantallaşma, oksijen ihtiyacının katlanarak artması, uçma gibi bazı diğer evrimsel baskıların hafif vücutlara ihtiyaç duyması gibi ters yöndeki baskılar, kemikler gibi organların dayanabilecekleri fiziksel kuvvetlerin bir sınırı olması gibi birçok diğer unsur da, evrimsel süreçte dengeleyici bir rol oynamaktadır. 

Zaten evrim, tüm bu değişkenlerin (parametrelerin) bir toplamı gibidir. Her şey karşılıklı olarak etkileşir ve bulunulan ortama en uyumlu olan çeşitler hayatta kalır, ürer ve çoğalırlar. Diğerleri ise elenirler. Bu seçme-eleme işlemi tek bir özelliğe göre yapılmaz ve sabit değildir. Çevre değiştikçe, seçilme kriterleri de değişir. Bu nedenle evrimden bir "en uyumluya ulaşma algoritması" (optimizasyon algoritması) olarak bahsetmek mümkündür. Öyle ki bu algoritma, bir bilgisayar yazılımına dönüştürülerek en başarılı tasarımlara evrimsel sürecin kullanılarak ulaşılmasını mümkün kılmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Cope Yasası (Kuralı, İlkesi) evrimsel bir eğilimi açıklamak haricinde, bilimsel yasalar ve teorileri anlamak için de güzel bir örnek teşkil etmektedir. Canlılardaki büyüme eğilimi, tekrar tekrar gözlediğimiz ve evrim tarihi boyunca kendisini tekrar eden bir yasadır. Belki tamamen evrensel değildir; ancak kanunların her zaman evrensel olması gerekmez (en azından uzun bir süredir bilimde bu şekilde kullanılmamaktadır). Cole Yasası, bir şeyi açıklamaya yaramaz. Sadece bize ortada olanın "ne" olduğunu söyler. Cope Yasasını izah etmeye çalışan, "neden" ve "nasıl" sorularına yanıt arayan bilimsel olgular ise "teoriler"dir. Bunun bir örneği, burada detaylarına girmeyeceğimiz, çok kısa bir tanımıyla evrimsel süreçte özellikler ile kalite arasında bir denge olduğunu göstermeye yarayan r/K Seçilimi Teorisi'dir. Bu teori, Cope Yasası'ndan daha belirsiz, daha az ispatlanmış, daha geçersiz bir şey değildir. Tam tersine, Cope Yasası'nı da içine almakla birlikte, evrimsel biyoloji, ekoloji ve diğer bilim sahaları sayesinde keşfettiğimiz diğer yasaları (ilkeleri, kuralları) da içine alarak doğanın belli bir kısmına açıklamalar getirmemizi sağlamaktadır. Dolayısıyla teoriler, daha önceki yazılarımızda ve kitabımızda da tüm detaylarıyla ortaya koyduğumuz gibi, kanunları da içerisine alan, onların üzerinde olan, onları izah etmemize yarayan, illa bir bilimsel hiyerarşiden söz edeceksek bu hiyerarşinin en tepesinde olan açıklamalardır. Bu nedenle "teori" sözcüğünün günlük yaşamdaki kullanımını bilimsel terminolojiyle karıştırma hatasına düşmek sonucunda teorileri asla küçümsenmemelidir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Futuyma. (2009). Evolution.
  • Science Daily. How Many Species On Earth? About 8.7 Million, New Estimate Says. (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020.
  • Straight Dope. Are There Still Unexplored Parts Of The World Where Unknown Animals May Lurk?. (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020. Alındığı Yer: Straight Dope | Arşiv Bağlantısı
  • NOAA. Noaa. (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020. Alındığı Yer: NOAA | Arşiv Bağlantısı
  • Archosaur Musings. The Horse (Of Course). (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020. Alındığı Yer: Archosaur Musings | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/10/2021 06:52:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3253

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Obstetrik
Çocuklar
Allah
Evren
Parçacık
Virüs
Bilgi
Yapay
Primatlar
Besin Değeri
Virüsler
Hamile
Mit
Diş
Türleşme
Sinir Hücresi
Kedigiller
Kimyasal Evrim
İnsanın Evrimi
Hızlı
Çeşitlilik
Evrim Kuramı
Klinik Mikrobiyoloji
Sars
Ağaç
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın