Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Cope Yasası: Evrim Canlıları İrileşmeye Mi Zorluyor?

Cope Yasası: Evrim Canlıları İrileşmeye Mi Zorluyor?
Tokyo Müzesi'nde sergilenen at evrimi.
6 dakika
1,327
  • Evrimsel Biyoloji

Evrimsel süreçte canlıların değişim biçim ve miktarlarına baktığımızda çok sayıda eğilim (trend) görmekteyiz. Bugüne kadar analiz ettiğimiz tek bir istisna olmaksızın bütün canlıların evrimleştiğini gördük. Son yapılan araştırmalara göre karalarda 6.5 milyon, okyanuslarda ise 2.2 milyon ökaryotik (karmaşık yapılı) canlı türü yaşıyor. Bunlardan, karalardaki türlerin sadece %14'ünü (yaklaşık 910.000 türü), denizlerdekilerin ise sadece %9'unu (yaklaşık 198.000 türü) bugüne kadar sınıflandırıp inceleyebildik. Elbette, halen araştırmaların sürdüğü türler olduğu gibi, bu sayıya dahil edilmeyen yaklaşık 450.000 adet fosil canlı türü de bulunuyor. Dolayısıyla, tüm türlerin kabaca %10'unu bugüne kadar araştırmayı başardık ve hiçbiri bizi evrim konusunda yanıltmadı; yanılacağımıza işaret eden herhangi bir veri sunmadı. Tam tersine, hangi türe elimizi attıysak, daha önceden evrimin yaptığı öngörüleri doğrulayan ve hatta bambaşka açılardan doğrulayan bilgiler edindik. Zaten evrimsel biyolojiyi bu kadar güçlü bir bilim dalı kılan da, bu kapsamlı doğrulanma oranıdır.

Şu anda "Ne kadar da az türü tanıyoruz, nasıl olur da bunlardan yola çıkarak tüm türlerin evrimleştiğini iddia edebiliriz ki?" diye düşünüyor olabilirsiniz. Bu düşünce, temelde doğru olsa da, bilimsel açıdan oldukça hatalıdır. Çünkü ilk olarak, bugüne kadar keşfettiğimiz türler, istatistiki olarak var olan canlılığın tamamına yayılmış haldedir. Eğer ki sadece -örneğin- keseli memelileri tanıyor olsaydık, dediğiniz doğru olabilirdi. Ancak tanıdığımız türlerin sayısı, canlılığın her alanına yayılmış, çok kapsamlı bir bölgeyi kapsıyor. Bu nedenle elimizde oldukça iyi miktarda örnek var diyebiliriz. Dahası, eğer ki bugüne kadar keşfettiklerimizden çıkardığımız sonuç tamamen hatalı olsaydı, yeni analizlerle birlikte çok sayıda tutarsızlık ve uyuşmazlık görürdük. Ancak jeoloji, paleontoloji, biyoloji, genetik gibi sayısız alandan gelen veriler, her seferinde birbiriyle örtüşüyor ve sonucu doğruluyor. Son olarak, eğer ki bilimin bugünkü işleyişine güvenmeyeceksek, bugüne kadar bize bahşettikleri konusunda da iki yüzlülük yapmamamız gerekiyor. 

Bu Reklamı Kapat

Örneğin, Dünya'nın her noktasında kuantum etkilerinin aynı şekilde çalıştığından emin değiliz. Bunu test etmedik. Sadece belli laboratuvarlar ve araştırmacıların bulunduğu bölgelerde bu deneyler yapıldı. Dünya'daki karasal alanların henüz önemli bir yüzdesine ayak basılmış değil, okyanusların ise sadece %5-10 civarını tanıyoruz! Fakat bilimin süreğenlik veya sürerlilik (üniformateryanizm) olarak bilinen ilkesi kapsamında, CERN Araştırma Merkezi'ndeki kuantum etkilerin, Amazon Ormanları'nda temel kuantum fiziği bakımından farklı olduğunu düşünmemiz için bir sebep yok. Benzer şekilde, canlılığın incelediğimiz kısmının istatistiki önemi ve canlılığa dair bugüne kadar öğrendiklerimiz (özellikle ortak ata gerçeği) düşünülecek olursa ve bunlara, her canlıdan benzer sonuçlar aldığımız gerçeği eklenecek olursa, diğer keşfedeceğimiz türlerin de evrimleşiyor olduğunu düşünmemek için herhangi bir neden bulunmamaktadır. Dolayısıyla, gönül rahatlığıyla (ama bilimsel şüpheciliği asla elden bırakmadan), elimizdeki verilerin tutarlı ve güvenilir olduğunu ve bunlardan çıkardıklarımızın en azından "tamamen hatalı" olmadığını düşünebiliriz.

Elde bu kadar fazla miktarda veri olduğunda, bazı desenler fark etmemek de mümkün değil. Ki zaten bu desenlerin varlığı ve farklı türlerde benzer evrimsel değişim desenlerinin görülmesi de, bugüne kadar evrimsel biyolojide ileri sürdüklerimizin doğruluğunu güçlendiren kriterlerden bir diğeri... Bu desenlerden en bariz olanı, birçok canlının evrimsel süreçte boyut olarak irileşmeye meyilli olduğudur. Bu, oldukça ilginç bir benzerliktir ve uzun yıllardır evrimsel biyologların aklını meşgul etmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Evrimsel süreç içerisindeki bu doğrusal (lineer) eğilimleri ilk fark eden evrimsel biyolog, Edward Drinker Cope isimli paleontologdur. Her ne kadar kendisi sadece "canlılar evrimsel süreçte irileşmeye meyillidir" şeklinde bir ifadede bulunmadıysa da, konunun temellerini atan kişi olmuştur. Ondan sonra gelen Fransız jeolog ve paleontolog Charles Depéret ile Alman zoolog Theodor Eimer ise bu eğilimi aslen açıkça ifade eden ve savunan kişiler olmuştur. Bu eğilime nihayetinde "Cope Yasası" adını veren isim ise, Alman evrimsel biyolog ve kuş bilimci Bernhard Rensch olmuştur.

Şöyle bir düşünecek olursanız, gerçekten de evrim tarihi içerisinde canlıların giderek "irileştiği" görülmektedir. Öncelikle prokaryotlardan ökaryotlar ve çok hücreliler evrimleşmiştir. Bu, mikroskobik düzeyde de olsa katlanan bir irileşmedir. Sonrasında çok hücreliler bin bir farklı dala ayrılarak, hep irileşme eğilimi göstermiştir. Bu eğilim, kimi zaman devasa dinozorlara kadar ulaşmış olsa da, kimi zaman çevresel baskılarla dizginlenmiştir. Ancak sayısız canlı türünde, her fırsat bulunduğunda irileşmeye yönelik bir evrim baskısı görülmektedir. Örneğin daha önceden sayısız defalar gösterdiğimiz gibi, atların evriminde çok bariz bir irileşme eğilimi görülür. Sadece atlarda da değil. İnsanlar da dahil olmak üzere birçok diğer canlıda bu irileşme ve büyüme eğilimi görülmektedir.

Bunun nedeni henüz tam olarak tespit edilememiştir; ancak iri bir vücudun sağladığı birçok farklı avantaj bilinmektedir. Bunlar arasında iri bireyler üzerindeki avcı baskısının ciddi anlamda azalması, avlanma ihtimalinin artması, bireyin kendisiyle mücadele eden diğerlerini öldürme şansının artması, geçici zor dönemleri atlatma başarısının artması, çok hızlı iklim değişimlerine daha kolay uyum sağlayabilme, ısı verimliliğinin artması, daha yüksek zeka ve daha uzun ömür gibi unsurlar bulunur. Tabii ki, fark edebileceğiniz gibi, bu tespitlerin neredeyse hepsi çok açılıdır ve sadece vücut büyüklüğü ile ilişkilendirilemez. Benzer şekilde, küçük vücutların da sağladığı birçok avantaj ve iri vücutların sağladığı bazı dezavantajlar da bulunmaktadır. Bunlardan en önemlilerinden birisi, iri vücutlu canlıların besin ve su ihtiyacının artmasıdır. Dahası, vücut ağırlığının artmasından ötürü hantallaşma, oksijen ihtiyacının katlanarak artması, uçma gibi bazı diğer evrimsel baskıların hafif vücutlara ihtiyaç duyması gibi ters yöndeki baskılar, kemikler gibi organların dayanabilecekleri fiziksel kuvvetlerin bir sınırı olması gibi birçok diğer unsur da, evrimsel süreçte dengeleyici bir rol oynamaktadır. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Zaten evrim, tüm bu değişkenlerin (parametrelerin) bir toplamı gibidir. Her şey karşılıklı olarak etkileşir ve bulunulan ortama en uyumlu olan çeşitler hayatta kalır, ürer ve çoğalırlar. Diğerleri ise elenirler. Bu seçme-eleme işlemi tek bir özelliğe göre yapılmaz ve sabit değildir. Çevre değiştikçe, seçilme kriterleri de değişir. Bu nedenle evrimden bir "en uyumluya ulaşma algoritması" (optimizasyon algoritması) olarak bahsetmek mümkündür. Öyle ki bu algoritma, bir bilgisayar yazılımına dönüştürülerek en başarılı tasarımlara evrimsel sürecin kullanılarak ulaşılmasını mümkün kılmaktadır.

Cope Yasası (Kuralı, İlkesi) evrimsel bir eğilimi açıklamak haricinde, bilimsel yasalar ve teorileri anlamak için de güzel bir örnek teşkil etmektedir. Canlılardaki büyüme eğilimi, tekrar tekrar gözlediğimiz ve evrim tarihi boyunca kendisini tekrar eden bir yasadır. Belki tamamen evrensel değildir; ancak kanunların her zaman evrensel olması gerekmez (en azından uzun bir süredir bilimde bu şekilde kullanılmamaktadır). Cole Yasası, bir şeyi açıklamaya yaramaz. Sadece bize ortada olanın "ne" olduğunu söyler. Cope Yasasını izah etmeye çalışan, "neden" ve "nasıl" sorularına yanıt arayan bilimsel olgular ise "teoriler"dir. Bunun bir örneği, burada detaylarına girmeyeceğimiz, çok kısa bir tanımıyla evrimsel süreçte özellikler ile kalite arasında bir denge olduğunu göstermeye yarayan r/K Seçilimi Teorisi'dir. Bu teori, Cope Yasası'ndan daha belirsiz, daha az ispatlanmış, daha geçersiz bir şey değildir. Tam tersine, Cope Yasası'nı da içine almakla birlikte, evrimsel biyoloji, ekoloji ve diğer bilim sahaları sayesinde keşfettiğimiz diğer yasaları (ilkeleri, kuralları) da içine alarak doğanın belli bir kısmına açıklamalar getirmemizi sağlamaktadır. Dolayısıyla teoriler, daha önceki yazılarımızda ve kitabımızda da tüm detaylarıyla ortaya koyduğumuz gibi, kanunları da içerisine alan, onların üzerinde olan, onları izah etmemize yarayan, illa bir bilimsel hiyerarşiden söz edeceksek bu hiyerarşinin en tepesinde olan açıklamalardır. Bu nedenle "teori" sözcüğünün günlük yaşamdaki kullanımını bilimsel terminolojiyle karıştırma hatasına düşmek sonucunda teorileri asla küçümsenmemelidir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. Futuyma. (2009). Evolution.
  • Science Daily. How Many Species On Earth? About 8.7 Million, New Estimate Says. (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  • Straight Dope. Are There Still Unexplored Parts Of The World Where Unknown Animals May Lurk?. (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020. Alındığı Yer: Straight Dope | Arşiv Bağlantısı
  • NOAA. Noaa. (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020. Alındığı Yer: NOAA | Arşiv Bağlantısı
  • Archosaur Musings. The Horse (Of Course). (14 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 14 Nisan 2020. Alındığı Yer: Archosaur Musings | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2022 15:45:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3253

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Maymun
Nükleik Asit
Coğrafya
Mucize
Oyun Teorisi
Bağışıklık Sistemi
Kimyasal Evrim
Filogenetik
Görüş
Kan Hastalıkları
Elementler
Covid-19
Nükleotit
Genel Halk
Tehlike
Sosyal Mesafelendirme
Olasılık
Sıvı
Bilişsel
Oyun
Eğilim
Parçacık
Köpekler
Büyük Patlama
Özel Görelilik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.