Cezalar Ağırlaştıkça, Suçun Sıklığı Azalır mı?

Cezalar Ağırlaştıkça, Suçun Sıklığı Azalır mı?
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
9 dakika
2,326 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Suç oranlarının arttığı durumlarda insanların bu duruma getirdiği çözüm, genellikle, cezaların ağırlaştırılmasıdır. Bu çözüm önerisinin temelinde bulunan varsayım, cezanın ağırlığı ile cezalandırılan davranışın sıklığı arasında sürekli bir ters orantı bulunduğudur. Oysa bazı araştırmalar bunun tam tersini işaret etmekte ve cezanın ağırlaştırılmasının suçu azaltma konusunda etkili olmayabileceğini göstermektedir. Hatta cezanın aşırı ağırlaştırıldığı ve şiddet içerdiği bazı durumlarda, suçların şiddetinde bir artışa sebep olabildiği de görülmektedir. Bu görüş ve bulgulara karşın, en uç cezalardan biri olarak görülen idam cezasının etkileri hakkında yapılan analizler, idamın kaldırılmasının veya yeniden yürürlüğe konulmasının (dolayısıyla cezanın ağırlaştırılmasının veya hafifletilmesinin), cinayet gibi vahşi davranışların sıklığını arttırma ya da azaltma yönünde hiçbir etkide bulunmadığını ortaya koymaktadır.[1]

Bu yazı, cezaların ağırlaştırılmasının suçun sıklığı üzerindeki etkilerini davranış bilimleri perspektifiyle inceleyerek, okuyucuya bu alanda farklı bakış açıları katmayı hedeflemektedir. Alan yazınında da bu konuda genel bir konsensüs bulunsa da cezaların ağırlığının suçun sıklığını etkili bir şekilde azalttığını savunan uzmanların, azınlıkta da olsa, bulunduğunu bilmekte fayda vardır.

Cezanın Amaçları

Cezanın ağırlaştırılmasının istenmeyen davranışın sıklığını azaltmada ne kadar etkili olduğunu değerlendirmeden önce, cezanın tek işlevinin bu olmadığını ve diğer işlevinin ne olduğunu hatırlamakta fayda vardır: Bu diğer işlev, cezanın misilleme (İng: "retribution") işlevidir. Misilleme, suçu somut olarak azaltmaktan çok, kurban, prensip ve kurallara verdiği zararı cezalandırma üstüne kuruludur.

Kişi boyutunda suç, suçlunun kendi değer ve inanç sistemini kurbana dayatmasını da içerir ve misillemenin telafi etmeye çalıştığı bir nokta da budur. Buna göre ceza, suçlunun ötekileştirilmesi ve statüsünün düşürülmesi aracılığıyla, suçlunun kurbana veya sosyal kurallara olan bakış açısını değiştirmeyi amaçlar. Cezanın suçlu üzerindeki etkileri, dolaylı olarak, kurbanın kendine bakışını normale döndürme ve haklılığını tescilleme hedefini de taşır.

Reklamı Kapat

Suç konusunda kurbana verilen zarar dışında önemli bir nokta da toplum kurallarının hiçe sayılmasıdır ve bu da misilleme ile telafi edilmelidir. Bu açıdan ceza, çiğnenen kanunların doğruluğu hakkındaki toplumsal fikir birliğini pekiştirir. Sonuç olarak cezanın ahlaki bir amacının da olduğu ceza verirken hesaba katılmalıdır.[2]

Cezanın Amacı ve Suçun Sıklığı

Cezanın 2 amacı olduğundan ve bunların suçun sıklığını azaltma ve misillemeden oluştuğundan bahsetmiştik. Bu yazıda, cezaların ağırlaştırılmasının misilleme açısından değil de suçun sıklığını azaltma açısından önemi vurgulanacak ve cezanın bu görevini ne kadar iyi yerine getirebildiğini etkileyen bazı faktörler incelenecektir.

Ceza, cezayı alan kişinin suçu tekrar işlemesini önleyerek ya da suçu henüz işlememiş kişilerin gözlerini korkutarak suçun sıklığını azaltabilir. Bu konuda suç işleyen kişilerin önemli bir kısmının daha önce de suç işlemiş bireyler olduklarını hatırlamak önemlidir. ABD Adalet Bakanlığına bağlı Adalet Programları Ofisi'nin Adalet İstatistikleri Bürosu'nun 2018 yılında yayınladığı ve 30 eyalette 2005 yılında serbest bırakılan 401.288 eski mahkumu inceleyen rapora göre, bahsedilen mahkumların %83'ü 9 yıl içinde yeniden tutuklanmıştır.[3] Bu durum, cezalandırılan suçluların suçu tekrar işlemelerinin önlenmesini genel suçu azaltmada büyük bir faktör haline getirmektedir. Yani suçu azaltırken, cezanın masum insanları suç işlemekten yıldırmanın yanında, zaten suç işlemiş olan vatandaşları tekrar suç işlemekten alıkoyması da çok önemlidir. Zaten cezaların ağırlığının arttırılmasını destekleyenlerin birçoğu da, bunu, cezayı alan kişinin ceza sonrasında daha az suç işleyeceği inancıyla yapar.

Cezanın göz korkutma amacı, ceza verilmeden önce kimin suç işlemeyi planladığı ve kimin cezaların ağırlığından dolayı bu tarz planlarından vazgeçtiği gibi değişkenler, güvenilir ve günlük hayat içinde geçerli koşullarda test edilemediği için deneysel yöntemlerle incelenmesi zor bir amaçtır. Bu konuyla ilgili yapılan farklı korelasyonel araştırmalar da zıt sonuçlara varmıştır. Örneğin ABD'de yürütülen ve Federal Araştırma Bürosunun 1976-1987 yıllarına ait verilerini inceleyen bir araştırmada idamın kasıtsız cinayet (İng. "felony murder") üzerinde yıldırıcı etkisi araştırılmıştır. Bu araştırmada aylık kasıtsız insan öldürme sayılarının, aylık idam sayıları ve idamın televizyon kanallarında yayın süresinden nasıl etkilendiği incelenmiş ve idamın kasıtsız cinayet üzerinde beklenen yıldırıcı etkiyi göstermediği sonucuna varılmıştır.[4]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ne var ki tartışmayı noktalandırmamıza engel olan biçimde, aksi yönde kanıtlar da bulunmaktadır: Örneğin yine ABD'de, 1977-2002 arasındaki idam cezası ve farklı türden cinayet sayıları arasındaki ilişkiyi inceleyen başka bir araştırmada, idam cezasının arttığı aylarda hem tutku suçlarının (İng: "crime of passion") hem de önceden planlanan suçların eşit şekilde önlendiği bulunmuştur.[5]

Cezanın deneysel olarak incelenebilen en belirgin etkisi, bu cezayı alan ve ceza sonrası tekrar suç işleme kararını verecek olan bireyler üzerinde bulunanıdır. Bunun sebebi de değişkenlerin güvenilir olarak ölçümlenebilir ve değişimlenebilir olmasıdır, ancak biz bütüncül bir bakış açısını korumak için cezaların ağırlaştırılmasının kimin tarafından işlendiğine bakmadan suçun sıklığını ne kadar azalttığını inceleyeceğiz.

Cezanın Ağırlığının Suçlu-Denetleyici Etkileşimi Üzerindeki Etkileri

Cezanın ağırlığının suçun işlenmesi üzerinde etkileri incelenirken, suçluların verdiği kararı, denetleyicilerin nasıl kararlar aldığı da etkileyebilir. Bu başlık altında cezanın sadece suç işleyenlerden ibaret olmadığını gösteren ve suçu denetlemekle ilgili görevlilerin (bundan sonra "polis" olarak adlandırılacak) de cezanın boyutlarından etkilenebileceklerini vurgulayan bu bakış açısını inceleyeceğiz.

Bu bakış açısında polis, suçu arama eylemini sıklaştırırsa, suçlular yakalanmamak için daha az suç işlemeye başlar, bunun sonucunda daha az suç gözlemleyen polis kaynaklarını boşa harcamamak adına daha az suç arar, sonuçta da yakalanma ihtimali düşeceğinden suçlular daha çok suç işlemeye başlar, döngüyü tamamlayacak şekilde polis de daha fazla suç arar.

Reklamı Kapat

Bunun daha iyi anlaşılması için örnek olarak, futbolda penaltı durumunda topu kaleye sokmaya çalışan oyuncu ile kaleci arasındaki ilişki örnek verilebilir. Kaleci topun atıldığı tarafa atlarken, şut çeken kişi topu kalecinin olmadığı tarafa göndermeye çalışır. Bu durumda şut çeken kişi topu sağa atacağını gösterirse, kaleci de o tarafa atlayacak; ancak bu sefer de topu atacak kişi için en mantıklı hareket topu sola atmak olacaktır ve o kişi topu sola atarsa kaleci de bu tarafa atlamak için harekette bulunacaktır.

Oyun teorisini temel alarak incelendiğinde, bu döngüde cezanın ağırlaştırılması suçun daha az işleneceğini düşündürdüğü için polislerin suçu arama davranışını azaltmasına sebep olabilir ve bunun döngü içerisinde suçun artmasıyla sonuçlanacağı söylenebilir. Buna spekülatif bir örnek olarak, salgın sürecinde maske kullanımı ile ilgili kısıtlamalar verilebilir. Maske kullanımının cezası çok yüksek olduğu için, denetleyiciler kimsenin maske takmak gibi basit bir suç için bu kadar ceza almayı göze almayacağını düşünmüş ve bu konudaki denetleme faaliyetlerini azaltmış olabilir ve bunun sonucunda suçu gerçekleştirdiğinde ceza almadığını gören suçlular davranışı gerçekleştirmeyi sıklaştırabilir.

Bu hipotezle yola çıkan Heiko Rauhut, 2009 yılında yayınlanan araştırmasında genel olarak karışık sonuçlara ulaşsa da ağırlaştırılan cezanın suç işleme davranışını ve suçu arama davranışını birlikte azalttığını göstermiştir.[6] Bu bakış açısında polislerin suçu arama davranışını azaltması, cezanın caydırıcılığının tersine çalışan ve suçu arttıracak bir etki olarak görülebilir. Bu etki, cezaların ağırlaştırılmasının neden toplumsal seviyede bir suç düşüşüne etkili bir şekilde sebep olamadığını açıklamaya yardımcı olabilir.

Suçun Sıklığı ve Cezaların Miktarı Arasındaki İlişki

Cezayı suçu önleyiciliği açısından ele alan araştırmaların birlikte incelenmesi ile birçok derleme aynı sonuca varmaktadır. Cezaların ağırlaştırılması suçun sıklığını azaltmada başarılı olamamaktadır.[7]

Reklamı Kapat

Sonuçların bizim bu konudaki sağduyumuza bu kadar ters çıkmasıyla ilgili birçok etken ortaya atılmıştır. Örneğin bir cezanın ağırlaştırılmasının suçun işlenmesini önlemede etkili olması için; kişi, makul bir yakalanma ihtimali olduğuna inanmalı, cezanın göreceli olarak arttığının yani bir önceki seviyeden farklılaştığının farkında olmalı, suçu işlerken bu kar-zarar hesabını yapmalı ve son olarak da suçu işleme kararının cezanın bir önceki miktarı için makul olduğu ancak güncel miktarı için mantıksız olduğu kararını vermelidir. Bu etkenlerin karşılanmaması, cezanın ağırlaştırılmasının suçun sıklığını azaltmada neden bu kadar etkisiz olduğunu açıklamaya yardımcı olabilir. Daha önce bahsedildiği gibi bu konuda denetleyici-suçlu etkileşimi de suçun neden cezaların artmasıyla anlamlı derecede azalmadığına ek bir açıklama sunmaktadır.

Bunlar haricinde yine cezaların artırılması ile ilgili yürütülen diğer bir sistematik derleme makalesinde (meta-analiz), "cezaların daha fazla veya daha az verilmesinin incelendiği bütün meta-analizlerde cezaların ağırlaştırılmasının suçu azaltmada en iyi ihtimalle vasat sonuçlar verdiği, en kötü ihtimalle ise suçun tekrarını arttırdığı sonucuna varıldığı" belirtilmektedir.[8] Bu noktada ayrıca yine bütün meta-analizlerde "rehabilitasyon merkezli ceza alanların almayanlara göre her zaman daha düşük tekrar suç işleme ihtimaline sahip olduğu" ve rehabilitasyon konusunda meta analizlerde "rehabilitasyon merkezli cezaların en düşük güçte sonuç bulanının bile diğer her türlü ceza yaptırımının en yüksek güçte sonuç bulanından daha etkili olduğu" sonuçlarına ulaşılmıştır.

Görüldüğü gibi her ne kadar cezaların ağırlaştırılması ahlaki başka sebeplerle meşrulaştırılabilse de, bu tür bir önlemin suçun sıklığında etkili bir sonuca ulaşamadığı konusunda araştırmalar ve uzmanlar genel olarak hemfikir görünmektedir.

Bu noktada yapılması gereken, suçu oluşturan kaynakları daha iyi anlamak ve bu kaynaklardan doğan suçu yok etmeye çalışmak yerine, kaynağı engelleyerek suçun ortaya çıkmasına engel olmaktır. Bunun tıptaki karşılığı, bir nehir gibi aşağı akan hastalıklarla, nehrin tabanında tek tek mücadele etmek yerine, nehrin kaynağında ana kökenle mücadele ederek, akışı yavaşlatmak veya durdurmaktır. Bunu yapmadığımız sürece, aşağıda ne kadar güçlü önlemler alırsak alalım, nehir akmaya devam edecektir. Biz, aldığımız önlemlerle akışın bir kısmına belki engel olabiliriz; ancak amaç akışı tamamen durdurmaksa, nehrin dibinde mücadele vermek ve buradaki akışın önüne çektiğimiz sete daha fazla taş eklemek, uzun vadede boşa çaba olacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Grrr... *@$# 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/05/2021 01:51:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9124

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Tarım
Genetik
Santigrat Derece
Uzay
Gaz
İnsan Sağlığı
Hastalık
Hastalıkların Tedavisi
Elektrik
Doğal
Genel Görelilik
Çin
Cinsellik Araştırmaları
Elektron
Boyut
Astrobiyoloji
İnsan Türü
Genom
Avcı
Korku
Foton
Bilim İnsanları
Neandertaller
Tedavi
Periyodik Cetvel
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın