Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Cehennem Domuzu Olarak da Bilinen Entelodont Nedir?

Cehennem Domuzu Olarak da Bilinen Entelodont Nedir? William Bao
8 dakika
12,204
Tüm Reklamları Kapat

Kimileri "Hell Pigs" der, yani "Cehennem Domuzu". Kimileri ise, "Terminator Pigs", yani "Yok Edici Domuzlar"... Ne derseniz deyin, Entelodont olarak bilinen Entelodontidae ailesi üyeleri, Oligosen'in ihtişam sahibi varlıklarından biridir. Entelodontlar, Dünya'nın tanıdığı, saldırganlık dozu en yükseklerde yer alan varlıklardan biridir.

Entelodont, "mükemmel diş" anlamına gelir. Etkileyici büyüklükteki çene kemikleri, iki büyük çene, güçlü ağız kasları ile desteklenmiştir. 90 derece açılabilen bu ağız, yapılan analizler ile de destekleniyor ki, su aygırı ve timsahtan daha kuvvetlidir.

İlk başlarda omuz yüksekliği 1 metreden biraz daha fazladır. Ağırlığı ise, 270 kilograma tekabül eder.

Tüm Reklamları Kapat

Entelodont fosilleri ilk defa 1870'lerde dikkat çekmeyi başarmıştır. Görünüşü, o zamanki şartların teknolojisi ve bilgisi ile ele alındığında, ilgililere son derece farklı gelmiştir. Kimi ayı dedi, kimi ise domuz ve sırtlan da olabiliri ekledi. Yapılan diş analizleri gösterdi ki, bitki kökü de yiyorlar (bir bakıma domuz gibi). Araştırmalar yoğunlaştıkça, domuz ile daha yakın kuzen olduğu ortaya sürüldü; lakin günümüzde yaşayan kuzenleri olmadığından onları tek bir sınıfa sokmak mümkün olmadı.

1933'te bitki dışında et yemiş olabilecekleri de düşünüldü. Ağzın arka kısmındaki büyük azı dişleri bunu doğruladı.

En eksiksiz Entolodont fosilimiz Güney Dakota'dan geliyor. Paleontologlar uzun bir süredir Güney Dakota'da arazi çalışmaları yürütüyorlar. Buraya büyük domuz kazısı adını verdiler. Bu çalışmalar esnasında Entelodont ile aynı zaman aralığını paylaşmış birçok diğer hayvanın da fosiline ulaşıldı. En çok göze çarpan ve deyim yerindeyse en önemli bulgulardan biri, 30 milyon yıl önce burada bir su kaynağı olmasıdır. Kaynak diğer varlıkları bölgeye çeker; ya sürüler halinde ya da tekil olarak. Bundan dolayı gergedanlar, atlar ve develer sık sık bu bölgeye uğramışlardır.

Entelodontlar'ın diş yapıları oldukça önemlidir. Dört farklı diş yapısı ile tanınması oldukça rahattır. Köpek ve kesici dişler ile büyük ve küçük azılar oldukça tehditkar durur. Bu özellikler iz saptamada daha da belirginleşir. En dikkat çekici yapılanma ise, küçük azılardadır; bunlar aralıklı sıralanmışlardır. Bölgede saptanan bir gergedanın kafatasının sırt bölgesine yakın bir yerinde, Entelodont ısırık izleri saptanmıştır. Bu uyuşma, beslenme düzenlerini ve sistemlerini aydınlatmamız açısından son derece önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Kafatasının bir diğer etkileyici özelliği, ön kısmının yapısıdır; bu yapılanma ısırdığında dişlerin kopartmak için kenetlendiğini gösterir. O dönemde bir etçil için hayatta kalmayı kolaylaştıracak çok önemli ayrıntılardan biri de, bu, kopararak ısırma özelliğidir. Kopararak ısırmak için ön dişlerin açısının öne doğru çıkık olması gerekir (otobur bir diğer hayvanın doğal olarak bu yapılanmaya ihtiyaç duymaması, evrimsel süreçte beklendik ve alışıldık bir durumdur). Kesiciler ve köpek dişleri ile de, avı, sindirimi kolay olacak şekilde parçalarlar.

Bir Avcı Olarak Entelodont

Entelodont iyi bir avcı mıdır? Bunu daha iyi anlamak için Wyoming'teki White River'a uğramamız gerekiyor; çünkü burada Dr. Kent Sundell'ın araştırmalarına göz atacağız. 

İyi bir avcı modeli tanımlaması için, avcının avlanmayı nasıl tasarladığına bakmak gerekiyor. Bence Entelodont çok iyi bir avcıdır; çünkü taktiksel saldırır, kurgu yapar. Uzun ince bacakları ve çift tırnaklı toynakları ile başarır bunu (avı kavrayamaz; taktikselliği burada saklıdır).

25-30 milyon önce White River'ın olduğu yerde büyük bir düzlük vardı. Buradaki su kaynağı dönemin develerini çok cezbediyordu. 1998'te Dr. Kent Sundell bu bölgede iç içe geçmiş yedi adet minyatür deve fosili saptadı. Yapılan analizler tüm kemiklerin kemirildiğini ve arka ayaklardan altı tanesinin eksik olduğunu gösterdi. İzler bölgedeki diğer etçiller içinde bir tek Entelodont diş yapısı ile uyuştu. Develer de, gergedanlar gibi enselerinin üst kısmından ısırılmışlardı (bu durum bir başka önemli ayrıntıdır; çünkü bu davranışı, avını yemeden önce öldüren bir etçil yapar). 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Peki bu kurgu nasıl bir kafanın içinde oluşturuluyordu? Bunu anlamak için rotamızı Ohio'ya çevireceğiz. Dr. Lawrence Witmer, ilk defa olarak, Entolodont kafatasının şemasını çıkartmıştır. Bu şema oldukça etkileyicidir. Şemadan çıkan ana ders ise, göz kürelerinin yapılanmasıdır. Gözleri doğrudan size bakıyor. İki göz, iki ayrı görüntüleme yaparak avın yerini mesafe düzeyinde saptıyor. Bu durumda iyi bir pusu hiç gecikmiyor. Diğer yandan beyindeki büyük sinir yumakları, çok güçlü koku alma özelliğine işaret ediyor.

Yine vücut kemikleri analize tabi tutulmuştur. Kıyasa bazı durumdalarda karşı olsam da (T-rex ve Raptorex ön kolları ve kafatası kıyasının bizi getirdiği nokta iyi irdelenmelidir), bunun, buradaki uygulabilirliği etkileyici sonuçları da beraberinde getirir. Vücut kemiği ve kafatası kıyası bize kafatasının vücut kemiklerinden daha sağlam yapıda olduğunu göstermiştir. Göğüsten ve omurgadan kafatasına doğru uzanan bir dizi güçlü kas, vücutta önemli bir denge unsuru oluşturur. Yani evrimsel adaptasyon kafatasını burada kayırmıştır (haklı ve açıklanabilir nedenlerden dolayı).

Enselerin üst kısımlarında yer alan ısırıklar, avlanma teknikleri hakkında bizi aydınlatıyor. Pusu kur, koşarak yaklaş ve avına tank gibi çarparak onu devir. Sonrasında ise, ısırarak ön dişlerin açısının verdiği avantaj ile derin bir yara aç ve nihayet uzun burun ile parçalanmaya yardım ederek beslenmeye başla.

Ya pusu? Bunu anlamak için tekrar yola koyulmamız gerekiyor. Şimdi ki durağımız ise, Nebreska'daki Toodstool Jeoloji Parkı'dır. 

Burada yer alan ayak izleri, pusu konusunda, bizleri tekrar tekrar düşünmeye sevkedecek türdendir. Göç eden diğer hayvan türlerinin bıraktığı ayak izleri ve onları takip eden etçillerin ayak izleri taktikleri anlamada birer mihenk taşı olma görevini gönüllü üstleniyor. Gergedan ve onu takip eden Entelodont'un bıraktığı ayak izleri, Entelodont'un 45 derecelik açılar ile avına yaklaştığını gösteriyor (bunu güçlü koku alma dyularını kullanarak yapıyor olmalıdır). 

Aynı ana denk yaşamış başka etçillerle izlemeyi yapıyor. Zigzaglar ile öldürülen diğer hayvanın kokusunu alarak leşçillik de yapmıştır. Kısaca canı ne isterse yiyebiliyor - ki bu, ihtişam sahibi bir adaptasyon sürecinin getirisidir.

Tüm Reklamları Kapat

Diş yapısı üzerine düşünmemiz gereken bir soru daha: Otçul iken, adaptasyon ile etçilliğe evrilmiş ve nihayetinde ise, hepçil olmuş olabilir mi?

25 milyon önce Miyosen başlamıştır. Dünya artık daha soğuktur. Kuzey Amerika'daki kuraklık ormanları azaltarak evrim ile bir başka sürece imza atmıştır. Şimdi daha seyrek ağaçlı ve daha seyrek su kaynaklı bir Kuzey Amerika vardır. Bu durum kitlesel yokuşlara sürüklerken, besin bulmak için daha uzun mesafeleri yol etmek gibi bir gerçekliği yaşamsal sürecin olmaz ise olmazı yapmıştır. Bunu avantaja çevirmek için vücudu büyüterek devam etmek evrimsel süreçte sık karşılaştığımız durumlardan biri olarak tanımlayabiliriz (düşünmeyen DNA'ya selam verin). Otçullar da artık daha büyük ve daha hızlı oldu (önceden tasarımın olmadığına yönelik önemli bir gösteri).

Omuz yüksekliği yerden itibaren 1 metre olan Entelodont, 2 metredir. Günümüzün bizonlarından daha büyük hale gelen Entelodont bu hali ile, Terminator tanımına daha çok uyuyordu. Sadece kafatası evrim ile 1 metre olmuştur.

Tüm Reklamları Kapat

Bir Paleosanat Örneği: "Annenin Hiddeti"

Velizar Simeonovski tarafından çizilen bu muhteşem resmin adı "Annenin Hiddeti". Çizimde, "cehennem domuzları" olarak da bilinen entelodonlardan biri olan Daeodon cinsi bir anne, yavrularını avlamak üzere atılan Dinictis cinsi antik bir etçilin saldırısını bütün hiddetiyle savuşturuyor. Gerçekten muhteşem bir sanat eseri:

Burada gördüğümüz Daeodon cinsi, 29-19 milyon yıl önce arasında yaşamış en büyük entelodon cinsidir. Yetişkinlerinin sadece kafatasları bile 90 santimetreyi bulabilen, toplamda 2 metreye kadar uzayabilen bu hayvanların fosillerine sadece ABD'de rastlanmıştır. Cins, ismini Yunancadaki "saldırgan" anlamına gelen daios ile "diş" anlamına gelen odon kelimelerinin birleşiminden almıştır.

Öte yandan "ava giderken avlanan" Dinictis ise, günümüzden 37.2 ila 20.4 milyon yıl öncesi arasında yaşamış bir sahte kılıç-dişligildir. Nimravidae olarak bilinen "sahte kılıç-dişli kediler", kedigillerin çok yakın akrabası olan vahşi etçillerdir. Kedigiller ile köpekgiller 50 milyon yıl kadar önce birbirlerinden ayrıldıktan "hemen" sonra, günümüzden en erken yaklaşık 43 milyon yıl önce kedigillerden ayrılarak evrimleşmişlerdir. Ancak en güvenilir fosillerine 37 milyon yıl öncesine ait kayaçlar arasında, ABD'nin Wyoming eyaletinde rastlanmaktadır.

Bu soyu tükenmiş iki dev canlının vahşi yaşamdaki mücadelesini böylesine "kanlı canlı" görmek gerçekten heyecan verici! 

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dünyayı Değiştiren Sıra Dışı Müslümanlar

Evrim fikrini ilk ortaya atan kişiyi bildiğinizden emin misiniz?
Dünyanın en eski üniversitesini kimin kurduğunu hiç merak ettiniz mi?
Joan of Arc dışında kadın bir komutanın varlığından haberdar mısınız?

Bu sorulara doğru cevapları verebilmek için göz alıcı illüstrasyonlarla süslenmiş bu harika kitabı bir an önce okuyup, unutulmaz Müslüman kahramanların hikâyelerini keşfetmelisiniz!

Devamını Göster
₺85.00
Dünyayı Değiştiren Sıra Dışı Müslümanlar
  • Dış Sitelerde Paylaş

Enteledontun Yok Oluşu...

Rotamızı Kuzey Amerika Agate Springs'teki su kaynağına çeviriyoruz. 24 milyondayız. Kurak arazi ortasındaki bu vaha, sürüler ve tekil diğer hayvanlar için bir çekim merkezi haline gelmiştir. Av ve avcı ilişkisi burada, yapılan analizler ile anlaşıldı ki, çok yoğun biçimde sürmüştür.

Şimdi dramatik bir sona yaklaşıyoruz. Deyim yerindeyse evrimsel sürecindeki doruk noktasında yer alan bir avcı, artık sonuna yaklaşıyor. Tarihler 20 milyon yıl önce bunun gerçekleştiğini gösteriyor. Bering Boğazı bir başka etçile, Kuzey Amerika'nın kapılarını aralıyor. Karşınızda, Amphicyonidae yani ayı köpekleri.

Amphicyonidae hızını uzun süre koruyan ve sağlam iskelet yapısı barındıran etçillerdir. Kısa mesafe koşucusu Entelodont için bu varlık ancak kötü bir rüyadan ibaret olabilirken, şimdi onlarla karşı karşıya kalmıştır. Amphicyonidaeler'in daha sivri olan köpek dişleri, Entelodont'un körelmiş köpek dişleri karşısındadır. Senden daha iyi koşan ve daha iyi parçalayan, daha gelişkin neokorteksli (Entelodont beyninden daha fazla kıvrımlı) bir başka tür; tam bir kabus. 

Burada üzerinde durulması gereken nokta, beyindeki bu daha fazla olan kıvrımsal yapılanmadır. Kas gücünden daha öte olan, daha ileride bir zekaya işaret eder. 

Sürüler halinde avlanan Amphicyonidaeler ve tekil dolaşan Entelodontlar. 

Entelodont yok oluşunda daha zeki Amphicyonidaeler'in, Entelodontlar ile av için rekabete girmesi en büyük nedenlerden biri olabilir.

Üzerinde çalışmamız ve aydınlatmamız gereken daha birçok soru ile karşı karşıyayız. Evet, Entelodontlar Kuzey Amerika'nın bir başka ihtişam sahibi ve daha fazla tanınmayı hak eden, evrim harikası varlıklarıdır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
23
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • İnanılmaz 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Korkutucu! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/05/2024 15:03:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1362

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Solunum
Yaşamın Başlangıcı
Küresel Salgın
Karanlık
Oyun Teorisi
Organizma
Evrim
Ufo
Arı
Radyasyon
Isı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Optik
Ribozim
Orman
Alzheimer
Elektromanyetizma
Venüs
Hareket
Nörobilim
Genetik
Regülasyon
Dişler
Genel Görelilik Teorisi
Video
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Ağacı, et al. Cehennem Domuzu Olarak da Bilinen Entelodont Nedir?. (27 Ağustos 2013). Alındığı Tarih: 20 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/1362
Ağacı, E., Bakırcı, Ç. M. (2013, August 27). Cehennem Domuzu Olarak da Bilinen Entelodont Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved May 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/1362
E. Ağacı, et al. “Cehennem Domuzu Olarak da Bilinen Entelodont Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 27 Aug. 2013, https://evrimagaci.org/s/1362.
Ağacı, Evrim. Bakırcı, Çağrı Mert. “Cehennem Domuzu Olarak da Bilinen Entelodont Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, August 27, 2013. https://evrimagaci.org/s/1362.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close