Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Evrimsel Biyoloji dahilinde, evrimleri en net olarak bilinen canlı gruplarından biri Atgiller (Equidae) ailesinin evrimidir. Bu evrimsel süreçte, sayısız ara tür keşfedilmiş, fosilleri bulunmuş, defalarca analiz edilmiş ve net bir şekilde tanımlanmıştır. Atların evrimindeki önemli ara basamakları sıralayacak olursak:

  • Eohippus
  • Orohippus
  • Epihippus
  • Mesohippus
  • Miohippus
  • Kalobatippus
  • Parahippus
  • Merychippus
  • Hipparion
  • Pliohippus
  • Dinohippus
  • Plesippus
  • Equus

cinslerini görebiliriz. Bunlar, cinslerdir ve her bir cinsin altında 1-10 arasında tür bulunmaktadır. Bu, atların evrimini ne kadar net bir şekilde bildiğimiz hakkında fikir verecektir.

Atların evriminde göz en çok çarpan ise, ufacık olan atasal türlerden, günümüzdeki devasa boyutlardaki türlere ulaşılmış olmasıdır. Atların evriminin en ilkin basamaklarından olan Eohippus cinsi, ufak bir köpek boyutlarındadır. Aradan geçen 48 milyon yıllık evrimsel değişim tarihi, atları günümüzdeki boyutlarına ulaştırmıştır.

Atların Evriminde Parmaklar ve Toynak...

Gelelim atlarda parmakların evrimi ve tek parmaklı toynağın oluşumuna... Bu parmak yapısındaki değişim bir anda meydana gelmemiştir ve evrimsel süreçte, atların daha çok güç almak üzere adapte oldukları duruşlar, parmak yapısının değişmesine neden olmuştur. Bu değişim, fosil kayıtlarına net bir biçimde yansımış, görselde görebileceğiniz evrimsel değişimi ortaya çıkarmıştır.

Görseldeki türler sırasıyla şöyledir:

  • A. Hyracotherium: 53 milyon yıl önce, Erken Eyosen dönemde yaşamış, ilkin bir at türüdür. Oldukça ufaktır ve ayaklarının ön kısmında dört, arka kısmında üç adet parmak bulunur.
  • B. Miohippus: Oligosen dönemde yaşamış bir at türüdür ve ayaklarında sadece 3 adet parmak bulunur.
  • C. Merychippus: 17 milyon yıl önce, Geç Miyosen dönemde yaşamış bir at türüdür ve yanal parmakları tamamen körelmiştir.
  • D. Equus: Günümüz atlarında, sadece bir adet parmak bulunmaktadır.

Görüldüğü gibi, her hayvan türünün, hemen her özelliğinden evrimsel değişimleri görmek mümkündür. Atların parmaklarında görülen de tam olarak budur.

Yaşayan Son Gerçek Vahşi Atlar: Przewalski'nin Vahşi Atları

Günümüzde yaşayan ve günlük hayatımızdan tanıdığımız atların tamamının yapay seçilim sonucunda vahşi atlardan evrimleştiğini, günümüzdeki at türlerinin de diğer tüm hayvan türleri gibi uzun evrimsel süreçler sonucunda bugünlere ulaşabilmiş hayvanlar olduklarını biliyoruz. Peki ya evcilleştirilmiş atların dışında kalanlar? Vahşi atlar nerede? Ne yazık ki, birçok türe yaptığımız gibi, onları da yok olma tehdidiyle karşı karşıya bıraktık. Ancak neyse ki, bazı çabalarla onları halan görmek mümkün.

Przewalski'nin Atları olarak bilinen Equus ferus przewalskii alttürüne ait atlar, günümüzde yaşayan son gerçek vahşi atlardır. Doğal popülasyonlarından sonuncusu da, 50 yıl kadar önce Moğolistan'da yok olmuştur. Ancak o zamandan bu yana, tehlikenin farkına varan bazı hayvanat bahçeleri (özellikle de Prag Hayvanat Bahçesi) bu atlardan 12 örnek toplamış ve ciddi bir koruma programı uygulamıştır. Bu 12 bireyden, 1000 bireylik bir hayvanat bahçesi popülasyonu yaratılabilmiştir. Sonunda, 1992 senesinde bu hayvanat bahçesi popülasyonundan 16 tanesi vahşi doğaya salınmış ve son yapılan tespitlere göre günümüzde 300 bireylik bir popülasyon büyüklüğüne erişmişlerdir. 

Eldeki popülasyon sürekli birbiriyle çaprazlandığı için, genetik analizler sorunlu sonuçlar vermekte ve türün taksonomisini zorlaştırmaktadır. Ancak antik DNA teknolojisinin gelişmesi sayesinde, 2009 yılında bir kemikten alınan DNA analiz edilmiş ve 2011 yılında yapılan bir mitokondriyal DNA analizi Przewalski Atları ile günümüzdeki diğer modern atların ortak atasının 160.000 yıl kadar önce yaşadığını ortaya koymuştur. Tıpkı şempanzeler ile insanlarda olduğu gibi, Przewalski Atları ile diğer modern atlar arasında da kromozom sayısı farkı bulunmaktadır (Przewalski Atları'nda 66, diğer modern atlarda 64). Przewalski Atları'nda bulunan kromozom 23 ve 24 kaynaşarak günümüzdeki diğer modern atlarda bulunan kromozom 5'i oluşturmaktadır. Bu iki grup birbiriyle çiftleştiğinde, yüksek sıklıkta kısır olan, 65 kromozom sayılı bireyler doğmaktadır. 

Atların Evriminde Yapay Seçilim: Kıvırcık At!

Evrimin yapabileceklerinin bildiğimiz bir sınırı bulunmadığı için (belki fizik ve kimya yasalarını sınır belirleyebiliriz), evrimin bir mekanizması olan Yapay Seçilim'i kullanan insanların da yaratabilecekleri yeni hayvan tiplerinin pratikte bir sınırı bulunmuyor:

Başkir Kıvırcığı ya da kısaca "Kıvırcık" olarak da bilinen bu at, Kuzey Amerika'da insanlar tarafından evrimleştirilmiş bir at çeşididir. Sakin, zeki ve arkadaş canlısı kişilikleriyle bilinirler. Ayrıca çok dayanıklı atlardır ve kolay kolay kavga etmeye yanaşmazlar.

Bu atların kesin kökeni henüz tam olarak bilinmememektedir. Amerikan Başkir Kıvırcığı olarak bilinen spesifik bir kıvırcık at çeşidine ilk defa 20. yüzyılda ABD'nin Nevada eyaletinin Eureka bölgesinde yaşayan John Damele rastlanmıştır. O zamanlarda yabani atlar oldukça yaygın olsa da, bu şekilde kıvırcık ve arkadaş canlısı atlara rastlamak çok güçtür. Ancak genel olarak kıvırcık atların nerede ve hangi insan gruplarınca evrimleştirildiği net değildir. Hatta bunların adında geçen "başkir" sözcüğünün işaret ettiği Başkir atlarıyla ata-torun ilişkisi olduğu konusu da tartışılmakta olan bir konudur.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Tufts University. Horse Evolution Over 55 Million Years. (2000, Ekim 19). Alındığı Tarih: 04 Ekim 2019. Alındığı Yer: Tufts University

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/11/2019 15:09:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/902

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Reklam
Reklam
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dünya, hayranlık uyandıracak şeylerle doludur. Ancak bilim onlara göz attığında, bunlar daha da hayranlık uyandırıcı hale gelir, daha az değil!”
David Attenborough
Geri Bildirim Gönder